Plaat

Onlangs zag ik haar weer...

Ze behoort tot een overjarig soort. Minstens een halve eeuw geleden kwam zij aan het licht. Ik vermoed dat deze schatting er niet ver naast zit. Haar opgang mocht furore wezen; bij menigeen genoot zij aanzien. Geliefd werd ze. Als een dag uit mijn jeugd herinner ik mij in verband met haar van een toendertijd niet onvermaarde predikant. Hij was er nog slechter aan toe dan de befaamde voorganger van Urk. Die had tenminste eerder nog wel geweten wat hij preken moest, maar naderhand had de deining van ongedurige zee de woorden uit predicators hoofd weggemaakt. Onze dominee wist het al direct niet. De golven speelden hem geen parten, al stroomde breed en diep een rivier langs de standplaats. Brain wave - de rusteloze golfslag van het brein - kan wel eens veroorzaken dat de tekst de prediker niet kan pakken en de prediker de tekst niet. Dan valt het niet mee vanwege de sterke stroom in het lieflijke haventje van de inventie - de vinding van de stof - af te meren. Vanuit het slop van gedachten vluchtte de dominee de straat op. Voor de uitstalkast van een boekwinkel bleef hij plots geboeid stilstaan. Hij zag ineens de levensloop van de mens, zowel de ene als de andere, van begin tot eschaton, dat is tot het einde der dingen in kleuren voor zich. Daar hing zijn preek voor aanstaande zondag. De brede en de smalle weg. Hoe had hij ooit niet geweten waarover hij moest preken! Zo en op vele mogelijk veel ingrijpender wijze maakte deze plaat kerkgeschiedenis.

De grootste belangstelling ebde weg. Natuurlijk kwam je de verbeelding af en toe tegen. Een interieur had het opgegeven om de snelle trend van de ontwikkelingen op inboedelterrein bij te houden, doch juist dat zal de plaat gered hebben. Critiek durfde na de eerste hausse aan het woord komen. Was het tafereel, hoe zeer in kleuren uitgevoerd, in feite niet erg zwart-wit? De spreker sprak zich niet uit, hij deed immers slechts een vraag. Op die manier moet je immers zo'n delicaat onderwerp aan de orde stellen.

Viel de onontloopbare keus eigenlijk wel exclusief bij de start? Je kunt benieuwd zijn om daar een oordeel over te vernemen. Klopte de voorstelling volledig dat je kerken en wijkgebouwen exclusief aan het smalle pad en dat je pretparken en hoven van zinnelust alleen maar aantreft als bebouwing van de brede weg? Alle vergelijking gaat hinkepink, moeten we er dan billijkerwijs niet mee rekenen dat een uitbeelding uit de aard der zaak borduursteken laat vallen? De naam ging intussen mee: 'een ietwat piëtistische prent'. Wind u niet direkt op, bedenk liever dat er onterender kwalificaties zijn. Kijk ook eens ernaar dat er af en toe opnieuw interesse opleeft en dat een nieuwe oplaag zijn gegadigden vindt. Zo gaat dat met zulke oudjes, ineens doen ze het weer flink. Vandaar dat ik mij niet bovenmate hoefde te verbazen dat ik de weergave, ingelijst en als twee druppels gelijkend sprekend de oude, voor mijn voeten ontwaarde. Een evangelische boekhandel was daar goed voor.

Heel kort daarna bevond ik me in een etablissement. Dat laatste woord gebruik ik wanneer ik tegen een eetgelegenheid u wil zeggen. Wat zie ik daar? Een plaat. Is dat soms ... Voor de gedachte af is, weet ik al dat dat niet bestaat. In de verte mag het er iets op lijken, maar de schok der herinnering krijgt geen schijn van kans. Het is een autobaan, die op het punt is aangekomen uit te monden is de grote stad. Wel een brede weg dus. Dat heel stellig. Om het gedrang compleet te maken een oprit van rechts waarlangs auto's eveneens twee rijen dik net op het nippertje mee de stad in willen. De vaart is eruit. Alle vehikels zijn aan het eind van de rit tot stilstand gebracht. Portieren zijn open, sommige automobilisten staan ongeduldig op de rijbaan. Van de stad vlakbij zie je een flat, zwarte fabrieksschoorstenen en aan de kade gemeerd een boot. Wat een plat gedrukte plaat. Het is alles even horizontaal. Bij de grote stad kan er nog niet een enkele torenspits van een kerk af. Kerken zijn blijkbaar alle afgebroken, zoals dat tegenwoordig er naar toe gaat. Misschien laten de opgehouden automobilisten zich iets ontvallen. Zoiets kun je niet tekenen. Maar dan zou zo'n term nog verraad zijn van de hogere wereld. Zover het oog reikt is alles van deze kant en van deze wereld.

De overeenkomst met de oude plaat zijn uiterst verdund. Het verterend vuur is wel present. Onder de zwarte schoorstenen, die rook uitbraken. Dat is de hel van tegenwoordig. De milieuverontreinigende industrie. Die verderft het leven als je er goed over nadenkt en helemaal wanneer je hoofd op hol geprotesteerd wordt. Ik wil het drukkend bezwaar niet lichtzinnig volstrekt wegwuiven. Maar het is wel benauwend eenzijdig, wanneer gesuggereerd wordt dat dit alleen de hel is en dat er geen andere bestaat eenvoudig. Ook de moderne hemel is aanwezig. In de vorm van de oceaanstomer. De boot kan aan verlangens voldoen en ons ver wegbrengen naar lieflijke landen van recreatieve bestemming. Dan zijn wij er immers helemaal uit. Zolang dat duurt tenminste. Wel dezelfde motieven als op de oude plaat. Maar wanhopig ingekort. De perspectieven zijn onverantwoord ingenomen. Wie is op de onzalige gedachte terecht gekomen dat de ouderwetse mens nodig het etiket moet dragen van bekrompen. De moderne mens verdient die naam geheel en al. Maar om van eigen gebrek af te leiden geven wij een ander fluks onze bijnaam.

Ontbreekt alleen op de etablissementsvoorstelling de smalle weg? Dat zou een verschil kunnen zijn als wij het daarover willen hebben. Of is mogelijk de antiparallele dubbele rijbaan model voor het alternatief. Slechts zeer weinig voertuigen ontvluchten de stad. Het zou bijna kunnen. Maar de weg is te royaal. Geen moeite kost het om de smalle weg ten leven te zien vanuit de optiek van de weg terug. Want de weg naar het leven is een route van terugkeer. Een tocht tegen een brede stroom in, die nauwelijks tolerant is om opzij te gaan voor wie terug wil. De smalle weg is subiet een uitvalsweg, die de stad die geen fundamenten heeft, ontvlucht.

Dat hebben wij van Bunyan geleerd.

Noteer onderhand waartoe het leiden kan, wanneer je plaat met plaat vergelijkt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen