Boekbespreking

C. Rijnsdorp: Christendom en cultuur in bloei en crisis. Nr. 5 Cahiers voor het christelijk onderwijs. 178 pag. ƒ 19, 90

De kunstcriticus en essayist dr. C. Rijnsdorp heeft dit deel van de bekend geworden serie Cahiers voor zijn rekening genomen om duidelijk te maken wat christelijke kunst is. Deel één is een soort geschreven documentaire, vrij gemakkelijk te lezen en sterk anekdotisch van aard. Het geeft snelle en afwisselende inkijkjes in verschillende cultuurperioden. In vogelvlucht wordt getoond wat de (West) europese cultuur voorstelt: Middeleeuwen, Renaissance, Reformatietijd, Barok, Verlichting, Romantiek, maar ook de stromingen van de 20e eeuw, komen lichtvoetig en in vogelvlucht aan de orde. 'Aardigs en Merkwaardigs uit de europese cultuurgeschiedenis' is dit deel genoemd.

De anekdotische opzet maakt het tot een prettig leesbaar en boeiend deel.

Opvallend is de grote eruditie en belezenheid van de auteur. Met betrekking tot de titel van het boek stelt dit eerste deel echter teleur: het biedt wel een zeer beknopte, exemplarische opgebouwde inleiding in de westeuropese geschiedenis, maar het gaat niet of ternauwernood in op de vragen van de relatie tussen christendom en cultuur.

De lezer die geboeid door de titel in deze richting een antwoord zocht, wordt teleurgesteld. In het laatste hoofdstuk vindt hij een conclusie die iets van de relatie typeert en die ik citeer: Het Christelijk geloof wordt in de huidige wereldconstellatie op zijn essentie teruggeworpen. Aan de orde zijn, ook in de kunst, de centrale vragen omtrent mens, medemens en God. In veel mindere mate is aan de orde de bovenbouw, de historische vormen die de westerse kerken in de loop van de eeuwen hebben ontwikkeld. Het typisch westerse stempel, dat de christelijke religie in Europa heeft verkregen, is niet langer dominerend’.

Het tweede deel van dit boek bestaat uit artikelen van de auteur die elders zijn gepubliceerd en die zich bewegen in het verhoudingsvlak van cultuur, christendom en kerk. Dit deel heet terecht: 'Eigen beschouwingen'. Het geeft een blik in de eigen gedachtenwereld van de schrijver.

Een levenslang bezig-zijn met de vragen van christendom en cultuur levert het portret van iemand die veel zekerheden moest laten schieten. Veelzeggend is de titel van één der opgenomen lezingen: 'de bibberende C'. Eigenlijk is dit het thema van alle artikelen in dit tweede deel. Er wordt in tot uitdrukking gebracht dat we aan het einde van een tijdperk zijn gekomen; het christendom is in onze samenleving een randverschijnsel geworden.

Wanneer de gehele cultuur in beweging is kan de kerk niet in rust zijn. Elders wordt het als volgt geformuleerd: 'we leven in een spanning tussen een onhoudbaar zekerheidssyndroom en de religie van het vraagteken’.

Van de weeromstuit in de C in vele verbanden aan 'het bibberen' geslagen. De C staat hier dan voor 'christelijk' in allerlei verbanden. De christelijke organisaties, ontstaan uit Reveil en Neo-Calvinisme, verkeren in een krisis omdat de kerk als instituut in een krisis is terecht gekomen. Dit is het centrale thema van de bundel. Wanneer je dit op je laat inwerken, blijven twee vragen over.

Allereerst: hoe is het mogelijk dat iemand, zoals de auteur, komend uit het Neo-Calvinisme, waarin de C niet bibberde maar fier overeind stond, deze ontwikkeling meemaakt? Dan moet er wel veel verschuiven, dan is alle grond onder de voeten wel weggevallen.

Vervolgens: Is de redaktie op vermeende zekerheden niet erger dan het oorspronkelijke levensdoel? Wanneer we zo gevoelig zijn voor alle nieuwe ontwikkelingen en zo ver gaan relativeren, blijft er weinig over. En zeker niet de 'pilaar en vastigheid' die de kerk krachtens roeping is.

Met alle respekt voor de belezenheid en de eruditie van de auteur: Ik ben blij dat er meer zekerheden zijn dan dr. Rijnsdorp zijn overgebleven. En naar mijn mening heeft de kerk de roeping de C van de christelijke organisaties weer vast te zetten.

Dr. H. Bouvrman, De crisis der jeugd. Uitgave Kok-Kampen, 1976, 98 blz.

Dit is een herdruk van een publicatie van dr. H. Bouwman uit 1914. Zoals de ondertitel zegt gaat het om' enige bladzijden uit de geschiedenis van de Kerken der afscheiding' en met name over de beginperiode (1836-1854). Deze heruitgave hangt samen met een weer oplevende belangstelling voor de geschiedenis van de Afscheiding en van de Doleantie. Dr. C. Smits die door zijn recente studies over de Afscheiding in de verschillende classes deze interesse mede heeft gestimuleerd, schreef een woord ter inleiding. Hij maakt daarin enkele correcties op wat Bouwman eenmaal te berde bracht. Het bronnenonderzoek stond immers sinds 1914 bepaald niet stil. Nieuwe gegevens werpen soms weer een heel ander licht op gebeurtenisssen én op karakters, zoals dat van ds. S. van Velzen.

Wie dit boekje leest maakt - al dan niet voor het eerst - kennis met een veelbewogen en roerig stukje geschiedenis. Veel twist en tweedracht om kleine dingen - maar ook rondom belangrijke vragen die in de twintigste eeuw de geesten opnieuw zouden bezig houden: de interpretatie van het doopformulier, de houding ten opzichte van de Dordtse Kerken Ordening, het tegen elkaar afwegen van wat verdeelt en wat samenbindt. Figuren als De Cock, Scholte, Brummelkamp, Van Velzen worden ons weer wat dichterbij gebracht. Van een aantal 'provinciale Kerkvergaderingen' zijn de notulen als bijlagen opgenomen. Al met al een boeiend fragment uit de Kerkgeschiedenis van de vorige eeuw. Graag aanbevolen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen