Het kleinste museum in Genève vraagt om antwoord!

Dat is op zichzelf natuurlijk wel wat eigenaardig: dat in de 'stad van de Reformatie', ook wel genoemd 'het protestantse Rome', bij vele musea die deze stad rijk is, uitgerekend het allerkleinste gewijd is aan de Kerkhervorming. Je zou eerder een gróót museum verwachten. Je zou toch denken: indien ergens ter wereld, dan zal het toch zeker wel hier zijn dat alles bijeengebracht, verzameld en bewaard is uit die zo bewogen tijd! Maar nee, het geheel beslaat niet meer dan de ruimte van twee niet al te grote huiskamers.

Toch is dat niet betreurenswaardig. Ten eerste niet omdat, wat hier bijeen gebracht is, bijzonder het bekijken waard is (je loopt eigenlijk aan niets voorbij, want stuk voor stuk zijn de uitgestalde voorwerpen je aandacht waard!) en ten tweede...: feitelijk is het toch een goed teken, dat de Reformatie blijkbaar geen museumzaak geworden is! Blijkbaar leeft de Reformatie nog veel te veel in onze wereld, dan dat ze 'bijgezet' en 'opgeborgen' zou moeten worden. Hoe levendiger een zaak, hoe minder rijp voor het museum! Een troostrijke en ook opwekkende gedachte, nadat je eerst bij je zelf dacht: 'is de zaak van de Reformatie niet wat méér ruimte waard...'

Overigens is niet alleen de expositie-ruimte zelf van betekenis, maar vooral ook het kamertje van de conciërge!

Mocht u ooit in Geneve komen, verzuim dan zeker niet aan dat kamertje een bezoek te brengen! Want (hoewel daar nergens de aandacht op wordt gevestigd, laat staan reclame voor wordt gemaakt) daar bevinden zich een aantal laden, waaruit u de meest interessante prentbriefkaarten kunt kopen die in heel Geneve verkrijgbaar zijn. Tegen een opvallend laag prijsje: ongeveer 2 kwartjes (een halve Zwitserse frank) per stuk.

Om u iets te noemen: prachtige reproducties van schilderijen van Calvijn (in de oorspronkelijke kleuren), foto's van brieven (in handschrift) van Calvijn, maar ook schitterende weergaven van heel oude schilderingen en tekeningen in kleur (juweeltjes, stuk voor stuk, en waard om in te lijsten!) met voorstelHngen vano.a. de strijd tussen David en Goliath (15e eeuw), de Geboorte van Christus, de Aanbidding door de Wijzen uit het Oosten, de Vlucht naar Egypte en (uit de He eeuw) Johannes, bezig een discipel het Woord te dicteren. Het is onbegrijpelijk, dat dergelijke juwelen van reproductiekunst voor zo weinig geld verkrijgbaar kunnen zijn!

Uiteraard zijn al deze kaarten weergaven van de oorspronkelijke schilderingen, die zich in dit gebouw bevinden. En 'dit gebouw': dat is niet het Reformatie-museum, maar dat is de Universiteitsbibliotheek (waarin dat Reformatie-museum een plaats(je) kreeg). Die Universiteitsbibliotheek (tussen 12 en 2 uur gesloten, zoals haast alles in Geneve tussen de middag gesloten is) vormt de linkerflank van de Universiteit, waarvan de achterzijde, gescheiden door een park, recht tegenover het Reformatie-Monument ligt.

Ik schrijf dat op, niet alleen om u de weg erheen te wijzen, maar ook omdat het zo treffend is dat Monument en Museum van de Reformatie heel dicht bij elkaar liggen. De personen die u op het Monument aantreft en hun werken in het Museum zijn ten nauwste aan elkaar verbonden gebleven! De Universiteit zelf is trouwens ook door de Reformatoren, in het bijzonder door Calvijn, tot stand gekomen. Tussen de bomen van het park door zien de Kerkhervormers uit op hun werken!

Maar nu het Museum.

Officieel genoemd: 'Musée Historique de la Reformation'.

Klein dus, maar hoogst interessant!

Schuin rechts tegenover de vestibule van de Bibliotheek treft u (maar dan bent u nog niet in het Museum) een groot schilderij aan van J. Horning, voorstellende Calvijn op zijn sterfbed (waar hij, stervende, nog naar de opengeslagen Bijbel wijst): 'Les adieux de Calvin'. In de eerste zaal meteen links af komt u in de afdeling, waarin het Reformatie-Museum is ingericht. (Vlak daarnaast is een soortgelijke ruimte gevuld ter nagedachtenis van J. J. Rousseau, die ook een heel belangrijke plaats, nog steeds, in Geneve heeft: o.a. is er een eilandje in de Rhone naar hem genoemd, waar ook een groot standbeeld van hem staat). Wat heeft nu dat Museum van de Reformatie ons te bieden?

Ik som het één en ander op:

Een Bijbel, in perkament gebonden, uit de St. Pierre (de kerk waar Calvijn preekte) afkomstig en gemaakt in de 11e eeuw (vóór de boekdrukkunst derhalve). Deze Bijbel zal Calvijn waarschijnlijk ook zelf wel gekend en in handen gehad hebben.

Handschriften van Pierre Viret (de predikant, die u ook in sculptuur aantreft op het Reformatie-Monument en die, tijdgenoot van Calvijn, leefde van 1511-1571). Ook boeken van hem (bij ons vrijwel onbekend) Uggen hier in de vitrines; als data van uitgave lees ik:1560, 1561... bij Calvijns leven dus nog uitgegeven).

Brieven van Calvijn (in het latijn geschreven) aan Parel (18 jan. 1540, uit Straatsburg) en van Beza (o.a. aan de 1ste secretaris van koningin Elisabeth Tudor, 22 dec. 1586).

Eerste drukken van zijn boeken (Poemata, 1548)...

De mooiste Bijbel die ik ooit zag, uitbundig uitgevoerd in rood leder, rood met goud... oorspronkelijk bestemd voor Hendrik IV (steeds weer valt het je ook in dit Museum op: die internationale contacten die de Reformatoren overal legden!), maar die hij nooit ontvangen heeft vanwege zijn onverwachte abdicatie.

Ook de 'lelijkste' Bijbel, die ik ooit zag, helemaal 'stukgelezen' en uit de band en verweerd (en die duidelijk weer en wind heeft getrotseerd)... gebruikt in de 'assemblees du Desert'... het volk in de verstrooiing... ten tijde van de geloofsvervolgingen in Frankrijk). En daarom opeens niet meer 'lelijk'! Maar indrukwekkend mooi! En opeens denk je: zo is eigenlijk de meest gave, ongeschonden, ongebruikte Bijbel in al zijn uiterlijke schoonheid: lelijk! Hoe prachtig: zo'n Bijbel, die duidelijk de stormen van vervolgingen heeft doorstaan! Welke handen hebben die Bijbel toen en daar toch vastgehouden? Welke ogen hebben er, met alle levensgrote risico's van dien, hongerig en dorstig de woorden des Levens uit geput?

Ook munten, oude munten tref je er aan. En prenten, spotprenten soms. Avondmaalsstellen (de éérste avondmaalsstellen dus!). Schilderijen. Schrikwekkende tekeningen van onthoofdingen, ophangingen en verbrandingen in die tijd.

Ook het (oorspronkelijk!) rehabilitatie-besluit van het doodvonnis voor Theodorus Beza (31 mei 1550... allemaal ten tijde van Calvijn) door Karel IX. Merkwaardig en beklemmend is dat dit doodvonnis wel in 1550 werd uitgevaardigd, maar pas in 1564 te niet werd gedaan. Hij overleed in 1605.

Merkwaardig is ook, dat Beza (vriend en opvolger van Calvijn als leider van de Reformatie (-ook was hij één van de eerste hoogleraren aan de in 1559 door Calvijn gestichte Universiteit - ) in dezelfde tijd met een ter dood veroordeling rondliep als de door de Reformatoren (en via hen door het Stadsbestuur) ter dood veroordeelde Michel'Servet! Want die werd, in deze zelfde stad, in 1553 op de brandstapel gebracht!

Hoe wonderlijk: zowel voorstanders van de leer der Reformatie als tegenstanders werden met de dood bedreigd!

Wat je dan ook plotseling bedenkt is: wat een wonder, dat Calvijn zélf geen gewelddadige dood gestorven is! Maar dat hij een sterfbed heeft gehad. En geen ophanging of verbranding of onthoofding.

Ik had daar nooit eerder aan gedacht. Maar zo'n museumbezoek brengt je er toe!

Ook nieuw voor mij werd de gedachte, dat de boek-uitgevers in die tijd zo'n buitengewoon belangrijke rol hebben gespeeld!

Want steeds opnieuw treft het je, bij het zien van die opengeslagen eerste drukken onder het glas van de vitrines, dat er staat, op het titelblad: 'a Geneve'... en dan volgt (vaak) de naam van de uitgever.

Als die uitgevers er niet waren geweest, wat was er dan, menselijkerwijs gesproken, van de Reformatie terecht gekomen! Ik vrees: zeer weinig. Althans veel en veel minder dan nu het geval is geweest. Zij immers zijn het, die gezorgd hebben voor devermenigvuldiging en de verbreiding van de 'nieuwe' leer! Zonder hun arbeid waren de geschriften van Calvijn en de zijnen in manuscript gebleven! In enkelvoud gebleven! En niet onder het volk, niet onder de massa, niet in het buitenland, niet buiten de stad gekomen!

Deze uitgevers zijn belangrijke 'medewerkers' van de Kerkhervormers geweest. Paulus spreekt in zijn 2e Brief aan de Corinthiërs (1 : 24) over 'medewerkers uwer blijdschap'!). Dat waren ze, inderdaad (en dat zijn christelijke uitgevers nóg!). Waarbij wel bedacht moet worden, dat zij in die tijd (tijd van geloofsvervolgingen) tevens, door het uitgeven van deze boeken, niet zelden hun eigen leven in de waagschaal stelden! En, bedenken we dan nog bovendien, hoe buitengewoon fraai zij de reformatorische geschriften naar buiten brachten, dan moetje stellen dat zij niet alleen, als allereerste protestantse uitgevers, medewerkers, onmisbare medewerkers van de Reformatoren zijn geweest, maar tevens, in woord en werk, daadwerkelijke getuigen van Jezus Christus... en bijzondere kunstenaars bovendien!

Zo klein als dit Museum is, zo vervuld met gedachten kom je er vandaan!

En als je dit kleine Museum en deze grote Bibliotheek (metz'n meer dan 1 miljoen boeken!) verlaat en buiten op een bankje in het Park je gedachten wat gaat ordenen, dan denk je; dit was dus het 'verleden'... maar wat is het 'heden' van de Reformatie?

Dit, ook die schrikbarende toestanden uit de' 16e eeuw, is hier, als een voorbij verleden, in vitrines ter bezichtiging bijeen gezet. Maar wat is de toestand van de Reformatie in het heden? Wat zien we van de Kerkhervorming in onze tijd?

Hier, in dit Museum, zie je de felle en bewogen tijden van het begin... maar wat moet je zeggen van de zo vaak onbewogen tijden en de bedenkelijke rust en vrede met andersdenkenden en met 'de wereld' die tekenend zijn voor deze eeuw? 

Je tobt met je antwoord...

Wat je gezien hebt in dit klein Museum heeft je aangesproken... En zelf moet je, hoe moeilijk ook, tot antwoord komen...

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen