De drie leerhuizen van Calvijn

1

Alles watin Geneve aan Calvijn herinnert ligt dicht bij elkaar. Op wandelafstand. Zijn woonhuis en de kathedrale kerk St. Pierre, waar hij zondags en door de week gedurende haast een kwart eeuw preekte (afstand:150 meter... de torens van de kerk kun je zien als je voor zijn huis in de Rue Jean Calvin staat); maar ook die kerk en de 'drie leerhuizen': het Auditorium, het College en de Universiteit.

Het Auditorium staat schuin tegenover de St. Pierre; het is er haast aan vast gebouwd. En ook innerlijk is het bijzonder nauw verbonden aan wat er in de Kathedraal gebeurde. Want hier, in deze eeuwen-oude gehoorzaal werd, wat in de Kathedraal gepreekt werd, in drieërlei opzicht 'toegepast'... geconcretiseerd, gekristalliseerd. Hier werd namelijk zowel door Calvijn als door zijn opvolger Beza het stramien ontworpen voor de Reformatie in tot heden toe kerk-liturgisch opzicht, in kerkrechtelijk (kerk-ordelijk), presbyteriaal opzicht, en ook in onderwijzend, educatief opzicht.

Dit Auditorium is een geweldig overvloedige bron geweest voor de wetenschappen (met voorop de theologie) voor geheel West-Europa.

Twee citaten zijn voldoende illustratief: Buscarlet schrijft in 'La Cathédrale de Geneve' dat alleen al in 1555 en 1556 ongeveer 100 predikanten van hieruit naar Frankrijk werden gezonden. En Guillaume Fatio vermeldt in zijn 'Geneve et les Pays-Bas', dat in de tweede helft van de 16e eeuw hier om en nabij de 300 nederlandse studenten de colleges volgden (onder wie, om er maar een paar te noemen, Arminius en Marnix van Sint-Aldegonde waren... Marnix en zijn broer woonden vlakbij Calvijn, twee huizen verder).

Overigens, hoe nauw ook de drie leerhuizen onderling verbonden zijn, er moet enig onderscheid gemaakt worden. College en Universiteit (gestart op 5 juni 1559 meteen inauguratie in de St. Pierre volgens de richtlijnen van de 'Leges Academiae Geneuensis', de grondslag voor de eerste Reformatorische Universiteit ter wereld!) zijn als het ware de vruchten van wat in het Auditorium begon.

In dat Auditorium doceerde trouwens ook Calvijn zelf. College en Universiteit werden door hem wel gesticht, maar direct ook overgedragen aan het rectoraat van Beza.

Typerend voor de geest waarin deze eerste Protestantse Universiteit werd geopend, zijn de woorden van Beza, die hij in de Saint-Pierre op die 5e juni sprak:

Vous êtes venus pour travailler a la gloire de Dieu, pour devenir un jour Ie soutien de vos proches et faire honneur a votre patrie. Souvenez-vous toujours que vous êtes des soldats, et que vous aurez a rendre compte a votre chef suprème de cette sainte mission! (Jullie zijn hier om te werken voor de eer van God, om straks tot zegen te kunnen zijn voor je naaste, en tot heil van je vaderland. Onthoud altijd goed, dat je soldaten bent, soldaten met een heilige roeping, en dat je eens verantwoording af zult leggen voor Hem, de Allerhoogste, Die je hiertoe riep!)

Typerend!

Want studeren... dat wordt hier gezien als een 'roeping'. Een 'heilige roeping'! (En zonder twijfel komt deze visie voort uit de prediking in de Saint-Pierre, waar Gods Woord leerde dat een mens 'talenten' niet maar 'heeft', maar 'kreeg', waarmee hij woekeren moet en waarvan hij eens verantwoording afleggen moet!) Studeren... dat doe je niet voor je zelf, voor een 'goede boterham'... nee, daar werd niet over gepraat. Studeren dat 'mag' je doen (en dan komt de opsomming: ) voor God, voor je naaste, voor je vaderland! (En zonder twijfel ligt ook hieraan ten grondslag wat vanuit de Bijbel wordt gepredikt: het werken, zoals Jezus deed, tot de glorie van God en tot de Zegen voor een mens en... met eigen zelfverloochening!)

Alle drie leerhuizen zijn nog steeds, ruim vier eeuwen nadat ze opengingen, in functie!

De Universiteit, recht tegenover het Reformatie Monument (waarop, rechts van de middelste 4 grote beelden, dat gedenkwaardige jaartal groot staat afgebeeld:7559 Leges Academiae Geneuensis... De Reformatie in Geneve is voor een heel groot deel ook Reformatie van scholing, van onderwijs geweest!).

Nu echter, uiteraard, uitgebreid met vele faculteiten die er destijds nog niet waren...

Maar ook het 'College' is er nog steeds. Het is te vinden aan (goede gedachte!) de Rue Theodore de Bèze (schuin tegenover het Kunsthistorisch Museum) Alleen al wat oude architectuur betreft ten volle een bezoekje waard! Hier was het, dat op een totaal-bevolking in Geneve van 13000 zielen niet minder dan 1200 kinderen (dankzij Calvijn) op school gingen. En nog steeds is dit College (voor leerlingen tussen 15en 19 jaar, ter voorbereiding vaneen universitaire studie) wijd en zijd befaamd. En nog steeds is het leerlingenaantal om en nabij de 1000...

Een juweel van een bronzen uil siert als geschenk van oud-leerlingen de fontein op het middenplein.

En de leerlingen dragen graag de speciale schooltrui in blauw en wit (ik kocht er zelf ook een!) met daarop:

COLLEGE CALVIN

en daaronder het stadswapen van Geneve en de spreuk:

POST TENEBRAS LUX (Licht na duisternis)

Niet staat er op, wat verder haast overal gecombineerd met wapen en spreuk gaat: de letters IHS: de drie (griekse) beginletters van de naam Jezus. Maar wel tref je die letters weer aan in de oude gedenkstenen die aan de gevels van dit College zijn aangebracht.

Wonderlijk idee om hier te lopen... waar Calvijn dus zelf gelopen heeft. Vijf jaar voor zijn dood is dit College geopend.

Meer dan vier eeuwen na zijn dood bestaat en floreert het nog steeds. Hoeveel honderdduizenden leerlingen zijn hier, dankzij zijn initiatief, wel niet geweest? En hebben hier hun vorming ontvangen? 'Tot eer van God... ten zegen van de naaste... tot heil van hun vaderland'... zoals Beza het bij de opening immers formuleerde?

Geneve wordt wel genoemd 'het Protestantse Rome'... en vraagt men zich af waarom, dan ligt hier, in Universiteit en in College, een groot stuk van het antwoord. H. Denkinger schrijft in zijn 'Jubilé de 1909 Jean Calvin' (uitgegeven ter herinnering aan de 400ste geboortedag van Calvijn): 'La fondation du College et de l'Académie marqua une date importante dans l'histoire de Geneve. La cité pauvre et modeste devint la Rome protestante': 'De stichting van College en Universiteit zijn een markante dag geweest in de geschiedenis van Geneve. Sedert dien groeide deze kleine en onopvallende stad uit tot het Protestantse Rome!'

Maar niet, omdat hier de 'Protestantse Paus' zou zetelen! Nooit heeft Calvijn, noch persoonlijk, noch ambtelijk, een dergelijke status nagestreefd.

Wel echter... om de geweldige toeloop die deze stad nu kreeg. Uit alle delen van West-Europa stroomden de studenten (om Calvijn, ongetwijfeld, maar ook om Geneve zelf, als opvangplaats voor kerkelijke vluchtelingen) toe...

Bovenal echter om ét leer. Zoals vanuit 'Rome' de leerstellingen voor de gehele roomskatholieke wereld uitgingen en nog steeds uitgaan, zo was dat in die tijd voor de protestantse wereld: Geneve.

Hier, om maar een enkel voorbeeld te noemen, ontving ook Olevianus zijn onderwijs, één van de opstellers van (ook 'onze') Heidelberger Catechismus. De grondslag van de 'Heidelberger' ligt dus in Geneve! In de 'leerhuizen' van Geneve.. Daar ook ligt dus de grondslag, het geestelijk fundament van elke catechisatie die in ons land gegeven wordt. Zoals die leerhuizen in Geneve weer hun leer-bron vonden in wat gepreekt werd in de Saint-Pierre. Letterlijk: de 'Sint-Pieter'... zoals ook de centrale kerk in Rome trouwens heet...

Inspirator en organisator van al dit gigantisch invloedrijk onderwijs in Geneve was Johannes Calvijn. Zonder hem is onze protestantse orde van dienst in de kerken eenvoudig niet denkbaar. Zonder hem ook ons presbyteriale systeem van kerkorde ondenkbaar. Zonder hem was de leer ook 'aangaande God' voor de kerken der Reformatie niet gelegd zoals ze nu gelegd is. Zonder hem was het (nog steeds onvervangbaar) catechese-boek de 'Heidelberger Catechismus' nooit verschenen...

Door hem is dat alles aan Europa gegeven. En buiten Europa. De eeuwen door!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen