De drie leerhuizen van Calvijn

Bij de grote invloed, die Calvijn heeft gehad in en buiten Europa, wil ik twee aantekeningen maken.

De eerste: deze geweldige scholing, die door Calvijn op gang is gebracht, heeft sterk te maken met zijn eigen aanleg en instelling.

Zelf was hij namelijk een buitengewoon begaafd student. Op zijn 19e jaar studeerde hij af, in Parijs, in de rechten (Calvijn heeft zijn juridische scholing en aanleg ook later nooit verloochend... integendeel: ltijd is die hem van pas gekomen, ook bij de architectuur van zijn 'Institutie', van de 'Leges' voor de Universiteit en niet te vergeten ook bij de exactheid en helderheid van formulering). Onder leiding van Olivétan bestudeerde hij de Bijbel (reeds 'lutherde' het in vele landen in Europa... ook in Parijs!) In Bourges studeerde hij bij Melchior Wolmar grieks, later ook hebreeuws bij Capiton in Bazel. In Parijs opnieuw theologie. Daar was ook zijn eerste 'pastoraat'... echter werden de protestanten dermate fel vervolgd (openbare verbrandingen van aanhangers van de 'nieuwe leer'), dat hij vluchten moest. Een vlucht, die echter tallozen ten zegen zou worden. Immers daardoor kwam hij via vele wegen in het zojuist vrij geworden Geneve:1536. Zijn grote werk de 'Institutie' was toen al geschreven (in het latijn), begonnen in Angoulême en voltooid in Bazel, op 26-jarige leeftijd!

Maar genoeg. Deze enkele gegevens tekenen hem voldoende als de in hoge mate begaafde studiosus! Als een man met zeldzame talenten voor hoofd (en hart)!

De tweede aantekening: wat zijn opvolger Beza zei bij de opening van College en Universiteit (namelijk dat studeren een 'heilige roeping' is en aangewend moet worden voor God, de naaste en het vaderland), dat heeft Calvijn zélf, als eerste, altijd in eigen werk en leven, waar gemaakt!

Altijd stond dat voorop: de eer van God. Altijd heeft hij zijn gaven besteed aan de mensen met wie hij in contact kwam. En ook het 'vaderland'... de stad Geneve: Calvijn was het die van deze stad een unieke theocratie maakte.: een plaats die via Kerk en Overheid door Gods Geboden geregeerd zou worden!

Met andere woorden: al die scholing, vanuit College en Universiteit... (en ook: de mentaliteit van die scholing: ) daar is Calvijn zelf in vóór-gegaan!

Nu, tenslotte, nog enige aandacht voor het Auditorium: de oudste van de drie leerhuizen. De naam 'Auditorium' stamt uit de tijd, dat Calvijn daar zijn colleges gaf. Maar het gebouw zelf is veel ouder. Werd trouwens ook voor heel andere doeleinden gebruikt. Het heette het 'l'Eglise de Notre-Dame-la-Neuve' en functionneerde als kerkgebouw. In vroeger eeuwen uiteraard voor de rooms-katholieke eredienst, maar reeds in Calvijns tijd vanal (vanaf 1555) als kerkgebouw voor engels sprekende protestantse vluchtelingen. Van 1556 tot 1559 was de befaamde John Knox in dit gebouw hun predikant. Deze Knox stimuleerde trouwens ook in bijzondere mate de boekdrukkunst: onder zijn leiding verscheen de 'Geneefse Bijbel', die op zijn beurt grote invloed had op de 'King James'-vertaling, de eerste Bijbel 'met kanttekeningen'. Ook nam Knox de liturgische indeling van de kerkdiensten van Calvijn over en via hem wordt die liturgie nog steeds als model gebruikt in de Kerk van Schotland...

Als opvangplaats voor protestantse vluchtelingen heeft dit Auditorium een geweldige betekenis gehad. Geneve, in 1536 onder leiding van het stadsbestuur overgegaan tot de Reformatie (even voordat Calvijn hier kwam) werd voor protestanten uit geheel Europa een toevluchtsoord. En zowel om deze stad, als vrijheidsoord, als om prediking en de leer van Calvijn, stroomden (op een totaal bevolking van 12 tot 13000 zielen!) niet minder dan 6000 vluchtelingen Geneve binnen! Voor een groot deel mensen, die de franse taal niet machtig waren... Engelsen en Italianen vooral. En centrum van dit één derde deel van de totaalbevolking werd dit Auditorium.

In zekere zin is het dat nog steeds: kerk voor vreemdelingen. Als je er (vanaf de Rue Farel... weer een straat die vernoemd is naar één van de grote medewerkers van Calvijn) binnengaat, zie je op een bord aan de muur, dat zondags hier de Nederlandse Protestantse Gemeente samenkomt om half tien, de Church of Scotland (nog steeds die invloed van John Knox dus!) om 11 uur en om 5 uur kerken hier de Waldenzen (zomers om 6 uur): de Chiésa Evangelica Valdese.

Maar in die eerste tijd werd het al spoedig meer dan alleen een kerkruimte voor anderstalige vluchtelingen.

Er werden discussies op gang gebracht... Openbare samenspraken. Calvijn ging er zijn colleges houden. Later Beza. Iedereen mocht het woord nemen, vragen stellen. 's Ochtends om 7 uur zat het Auditorium al vol! En hier ging een hart, een reformerend hart kloppen voor geheel Europa! Het trok aan en het gaf wég, in onvoorstelbare hoeveelheden en met bijzondere kracht. Honderden en nog eens honderden studenten uit allerlei landen zaten hier onder het woord van Calvijn en van Beza en keerden verrijkt terug in hun vaderland.. . . ..

Nog een betekenis van dit Auditorium moet genoemd worden. Want het is, hoezeer ook in het klein, tevens als museum in gebruik. Aan de linker zijmuur zijn allerlei vitrines ingericht, waar interessante historische gegevens te bezichtigen zijn.

Oorspronkelijke brieven, bijvoorbeeld, van Calvijn aan Koning Edward VI van Engeland (1551), aan Viret, aan Luther. Eerste drukken van zijn 'Institutie'. Maar ook documenten uit de tijd daarna: een vrijheids-oorkonde voor Jacques Pecher, 35 jaar oud, die als franse hugenoot ten dode was opgeschreven op de galeien...

En in de rechtermuur is een gedenksteen aangebracht, waarop:

En cette nef Jean Calvin enseigna la théologie de 1562 a 1564 et sa doctrine rayonna dans Ie monde entier

(In deze nis doceerde Johannes Calvijn van 1562 tot 1564 theologie..Zijn onderwijs verlichtte de gehele wereld!)

'Verlichtte'... eigenlijk staat er: 'straalde'! Het lijkt me belangrijk om bij dat woordje even stil te staan. Want maar al te dikwijls doet men alsof noch de leer noch het leven van Calvijn iets 'stralends' had... maar integendeel: iets strengs, iets ascetisch, iets kils. Dat is echter onjuist. Het behoort bij het caricaturale beeld, dat andersdenkenden in later eeuwen voor hem hebben opgericht. En waaraan waarschijnlijk sommige 'navolgers' van Calvijn niet geheel onschuldig zijn!

Maar hij zelf moet, ondanks zijn ascetische verschijning, steeds een zeer stralende indruk hebben gemaakt. Buscarlet schrijft: 'Altijd, als hij over Jezus Christus preekte, straalde hij een haast bovenaardse liefde uit... zijn gezicht, mager en getekend door hard werken en doorwaakte nachten, vertoonde een hemelse glans!'

En zo luidt ook nog het getuigenis over zijn laatste kerkgang, op 2 APRIL 1564, in de Saint-Pierre, vlak tegenover zijn Auditorium, een maand voor zijn dood.

Reeds in februari had hij zijn colleges moeten staken, doodziek als hij toen al was.

Die 2e april laat hij zich naar de kerk dragen. Door zijn kwalen geteisterd kunnen de kerkgangers hem ternauwernood herkennen. En toch... 'zijn gezicht straalde van vrede'! Hij luistert naar de prediking van Beza en zingt, zij het met zeer zwakke stem, voor het laatst nog mee. Het is de Lofzang van Simeon:

Zo laat Gij, Heer', Uw knecht. Naar 't Woord, hem toegezegd. Thans henengaan in vrede; Nu hij de zaligheid. Zo lang door hem verbeid. Gezien heeft op zijn bede.

Een licht, zo groot, zo schoon, Gedaald van 's hemels troon. Straalt volk bij volk in d' ogen; Terwijl ' t het blind gezicht van 't heidendom verlicht. En Isrel zal verhogen.

Daar was hij door gegrepen: "t Woord, hem toegezegd'... Dat had hij zelf in deze kerk, vele jaren lang, gepreekt. En gedoceerd in zijn Auditorium en in zijn boeken. Het laten doceren ook, in College en Universiteit. Gezegd, door-gezegd, wat hem zelf was toegezegd. Stalend gezegd...

Na dat laatste lied, in die laatste kerkgang, gebruikte hij nog het Heilig Avondmaal. De 27ste van de maand daarop ontsliep hij. Groot Reformator.

Organisator.

Inspirator.

Educator.

Onvergetelijk... 'kind des Lichts'!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen