Boekbespreking

J. Lanser, Menswaardig bestaan, motief en doel van sociale actie, uitg. J. H. Kok-Kampen 1976, 164 blz. prijs ƒ 17, 50 (C.N.V.-leden ƒ 15, —)

Een helder geschreven systematisch opgebouwde en fundamentele studie met zeer bedenkelijke elementen. Zo zouden we dit boek van J. Lanser, voorzitter van het C.N.V. willen karakteriseren. In het nummer van 3 maart 1977 hebben we in deze kolommen aandacht besteed aan het boek: 'Mondige mensen - samen verantwoordelijk' van dezelfde schrijver. Dat boek bestond uit een aantal lezingen en voordrachten. Het boek Menswaardig bestaan beweegt zich op verwante terreinen maar is naar compositie veel breder en fundamenteler dan het vorige. Het centrale thema van dit boek is het streven naar menselijker arbeidsverhoudingen. Hoewel Lanser erkent dat er op dit gebied al veel tot stand is gekomen, voldoet de maatschappij naar zijn mening niet aan de voorwaarden die eraan gesteld mogen worden. De manier waarop in de huidige maatschappij met mensen wordt gehandeld, acht hij fundamenteel fout. Aan de principiële gelijkwaardigheid van alle mensen wordt geen recht gedaan. Niet ieder kan zijn verantwoordelijkheid op de juiste wijze beleven. Om hierin verandering te brengen is het noodzakelijk dat men als basis een duidelijke visie heeft omtrent het wezen en de bestemming van de mens. Lanser neemt hiervoor zijn uitgangspunt in de bijbel en ziet het dragen van verantwoordelijkheid en het dienen van de medemens als de meest wezenlijke kenmerken van het menszijn. Tegen deze achtergrond, aldus Lanser, kan men zich niet 'ontrekken aan activiteiten die gericht zijn op een billijke spreiding van kennis, inkomen, zeggenschap, vrijheiden verantwoordelijkheid. Dat is navolging van Jezus die Zijn leerlingen heeft opgedragen om het heil bekend te maken aan alle volken on hen te leren doen wat Hij geboden heeft.'

Vanuit deze visie worden in afzonderlijke hoofdstukken de verschillende aspecten van de samenleving aan een nadere bespreking onderworpen. De hoofdstukken zijn: Arbeid , Economische orde. Onderneming en zeggenschap. Inkomen, Onderwijs, Kerk en Maatschappij, Vakbeweging, Vakbeweging en politiek en Strategie tot verandering. Bij de bespreking worden al deze onderwerpen gemeten naar de maatstaf van de menselijkheid. Beslissend voor de waardering is steeds of de menswaardigheid van het bestaan wordt bevorderd of niet. Het is ondoenlijk om op de vele ongetwijfeld boeiende gedachten die Lanser stap voor stap in dit boek ontwikkelt in te gaan. We beperken ons tot enkele opmerkingen. Hoewel Lanser voortdurend spreekt over eerlijke verdeling van o.a. macht en zeggenschap heeft hij weinig moeite met de grote invloed van de vakbeweging op de politiek. Terwijl de leden van de vakbeweging (zoals ieder) hun stem kunnen uitbrengen bij de kamerverkiezingen, hebben ze nog een extra stem en invloed via de vakbeweging. In Lanser's uitlatingen klinkt niet door dat hij deze macht wil gebmiken om onredelijke eisen door te drukken. Maar wat redelijk of onredelijk is bepaalt de vakbeweging zelf en wat zij redelijk vindt zullen vele anderen soms onredelijk vinden. Naast deze positie in de politieke sfeer komt nog dat de vakbeweging in de toekomst een grote financiële macht zal worden door haar overwegende positie bij het fonds voor vermogensaanwasdeling. Al met al voldoende reden voor de vakbeweging om de kwestie van eerlijk delen van macht ook met betrekking tot eigen positie eens aan de orde te stellen.

Een tweede vraag is te stellen bij de vele verlangens die ten aanzien van de samenleving worden uitgesproken en de verwachtingen die hiermee impliciet worden gewekt. Het gaat om een rechtvaardiger verdeling van macht, inkomen en kennis; voorts over recht op arbeid, ontplooiingskansen voor iedereen, aandacht voor de derde wereld, etc. Vormen deze zaken per definitie wel een consistent geheel? Reeds in onze huidige maatschappij leiden de ontplooiingskansen tot ernstige werkgelegenheidsproblemen. Hoe moet dan bij nog meer spreiding van kennis wanneer Lanser blijkens zijn kritiek op de prestatie-en consumptiemaatschappij bovendien geen voorstander is van een expansieve economie? 

Voorts, ondanks de nadruk op het welzijn en de menswaardigheid van het bestaan relativeert dit boek te weinig de betekenis van spreiding van inkomen, macht en kennis voor het echte menselijk geluk. Er is op dit gebied in de achter ons liggende jaren al veel tot stand gekomen, maar het lijkt of de ontevredenheid en de leegheid toenemen. Zou het niet zijn omdat datgene wat de westerse samenleving aan geestelijke waarden bezat doorde secularisatiegoeddeels verloren is gegaan? Het lijkt me geboden dat we uitgaande van de bijbel steeds met nadruk stellen dat de meest volmaakte sociale voorzieningen en de beste menswaardige verhoudingen nog steeds niet het gerechtvaardigde bestaan zijn dat Gods Woord ons biedt. Ja, dat het zelfs mogelijk is dat deze verhoudingen juist het dienen van God in de weg staan? Dit is geen argument tegen goede sociale voorzieningen. Wel tegen de verzelfstandiging en de overwaardering ervan. 

Tenslotte moet worden gezegd dat in dit boek het recht van de mens een te centrale plaats inneemt. Een ontstellend voorbeeld daanan troffen we aan in de paragraaf die handelt over het gezag. Lanser zegt daarvan dat in een staatkundige democratie het volk zich van de instrumenten heeft voordien om het proces van bestaan en ontwikkelen mogelijk te maken. Tot die instrumenten behoort ook de overheid. Hij zegt dan: 'Dit houdt in dat de overheid voortkomt uit het volk, daarvan de representant is en daaraan haar bevoegdheid en gezag ontleent'. Deze opvatting is naar mijn overtuiging niet in strijd met het geloof dat het gezag van God komt. Gezag ontstaat door organisatie en het orga­niseren heeft God in de mens gelegd om mens en schepping tot hun voltooiing te voeren.' Moeten we hieruit werkelijk begrijpen dat het gezag, naar de opvattingen van Lanser, zijn normen ontleent aan de wil van het volk en dat dus het volk de overheid en andere gezagsdragers kan wegsturen als ze zich niet naar de zin van het volk gedragen? Een werkelijk schokkende gedachte. Denkt de christelijke vakbeweging op deze wijze haar eigen identiteit ten opzichte van het F.N.V. op de duur nóg te kunnen vasthouden?

L. van der Waal

Kleutervertelboek voor de bijbelse geschiedenis door Anne de Vries. Uitgave J. H. Kok Kampen. 255 blz. 23e druk. Prijs ƒ 24, 75

Dezer dagen verscheen van het Kleutervertelboek voor de bijbelse geschiedenis van Anne de Vries de 23e druk. Het boek bevat 51 vertellingen uit het Oude Testament en 50 uit het Nieuwe Testament; elk van 2 a 3 blz. De wijze waarop Anne de Vries de geschiedenissen voor de kleuters vertelt is verantwoord en sprekend. De meeste vertellingen zijn bovendien geïllustreerd met tekeningen van Herman F. Schafer. Het is een uitstekend verzorgde uitgave die ongetwijfeld naar veel gezinnen zijn weg zal vinden.

Het Gouden Voorleesboek door W. G. van de Hulst. Uitgave Zomer en Keuning Wageningen. 318 blz. Prijs ƒ 37, 50

Dezer dagen is de 3e druk verschenen van Het Gouden Voorleesboek van W. G. van de Hulst. Een verschijnsel dat op zichzelf al een bewijs is voor de aftrek die dit boek van de bekende schrijver van kinderboeken nog altijd vindt. Ook deze derde druk zal zeker zijn weg vinden. Het boek is bedoeld voor kinderen van 4-8 jaar en bevat 59 onderwerpen. De heer W. G. van de Hulst jr. verluchtte dit fraai uitgegeven boek met een aantal prachtige plaatjes en kleurenprenten. Hartelijk aanbevolen.

B. C. D.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen