Verslag Zuid-Afrika-reis

Op de druk bezochte tweede dag van de predikantencontio van de Gereformeerde Bond gaf ir. L. van der Waal impressies van het bezoek dat de delegatie van de Gereformeerde Bond heeft gebracht aan Zuid-Afrika. De heer Van der Waal schetste eerst de voorgeschiedenis. In theologisch opzicht waren de contacten tussen Zuidafrikaanse kerken en de Nederlandse kerken in de loop van de tijd steeds stroever geworden.

Vanuit de Zuidafrikaanse kerken werd daarom in toenemende mate uitgezien naar contacten met kerken en groeperingen in de wereld met name ook in Nederland, waarvan verwacht kon worden, dat er vanuit de gereformeerde belijdenis een vruchtbare relatie kon zijn. Zo bezochten van genoemde kerken de laatste jaren verschillende personen Nederland, o.a. ds.P. M. Beukes, praesesvandeN.G. kerken dr. F. E. O'Brien Geldenhuys, directeur voor oecumenische zaken van deze kerk en prof. dr. J. A. Heyns. Voorts prof. dr. Tj. van der Walt en prof. dr. B. Spoelstra van de Gereformeerde kerk (Dopperkerk).

De uitnodiging voor een bezoek van een GB-delegatie kreeg z'n beslag toen prof. dr. J. B. Oberholzer, praeses van de Nederduitsch-Hervormde kerk een bezoek aan Nederland bracht, eind 1976. Daarna vond de voorbereiding voor de reis van de GB-delegatie plaats. Wie voor een aantal weken een bezoek aan Zuid-Afrika heeft gebracht, aldus de heer Van der Waal, moet niet de pretentie voeren dat hij nu vanwege het bezoek over Zuid-Afrika een oordeel kan uitspreken.

In feite kan men zich zo'n oordeel ook vormen als men er nooit geweest is. Er is immers informatieve literatuur in overvloed over dit land voorhanden, al moet hieraan wel worden toegevoegd dat de voorlichting via de nieuwsmedia in ons land zeer eenzijdig is. De waarde van een bezoek ter plaatse is echter dat men over de leef- en woonomstandigheden indrukken kan opdoen en wat vooral de reis van de delegatie van de Geref. Bond van belang was: men kan zich over de wijze waarop door blanken, zwarten en kleurlingen gedacht wordt nader oriënteren.

Politieke verkenning

Ir. Van der Waal schetse de politieke situatie in Zuid-Afrika, waar zoveel mensen van verschillende achtergrond, ras, cultuur, ontwikkeling in verschillende volkeren met elkaar samen leven. Hij ging ook in op de thuislandenpolitiek. De meeste van de thuislanden, zo betoogde hij, hebben al zelfbestuur. Twee ervan zijn zelfstandig. Transkei en sinds 6 december Bophutatswana. Deze thuislanden zijn globaal de oorspronkelijke woongebieden van de zwarte volkeren, waar men nu nog grotendeels volgens de oude traditie veelal primitief in stamverband leeft.

De uitvoering van het thuislandenbeleid als onderdeel van de apartheidspolitiek is verre van voltooid. Niet alleen omdat de meeste thuislanden geografisch nog een versnipperd beeld te zien geven en consolidatie tot aaneengesloten gebieden nog jaren zal duren, maar vooral omdat miljoenen zwarten die qua volksgroep tot één van de thuislandgebieden behoren in de zogenaamde blanke gebieden wonen. Een volledige territoriale scheiding tussen blanken en zwarten is er nooit geweest. Grote aantallen zwarten wonen er al eeuwenlang in een baas-knecht-verhouding voornamelijk bij de blanke boeren.

Consequent doorgedacht in het apartheidsbeleid zouden deze zwarten indien ze dat willen op den duur terug moeten keren naar hun thuisland. In de praktijk komt het daarvan niet, omdat de levensstandaard van de zwarten in de blanke gebieden beter is dan in de thuislanden, er in de thuislanden vaak geen werk voor hen zal zijn en omdat ze vaak al generaties lang in blank gebied wonen. Voor hun gevoel is dat hun thuisland. Vanaf het einde van de vorige eeuw is bovendien door de industrialisering en verstedelijking binnen blank gebied een proces op gang gekomen, waardoor de migratie van zwarten juist in de omgekeerde richting plaatsvond.

Trek naar de stad

De genoemde ontwikkeling ontketende een stroom van honderdduizenden zwarten uit de thuislanden naar de snel groeiende steden, aangelokt door voor hen aantrekkelijke lonen. Inmiddels zijn deze zwarten zozeer in het economisch leven van blank Zuid-Afrika geïntegreerd, dat ze daaruit niet meer zijn weg te denken. Het zijn deze stedelijke gebieden, die vanuit de gedachte van de apartheidspolitiek het grootste probleem vertegenwoordigen, aldus de heer Van der Waal. De persoonlijke patriarchale verhoudingen bij de blanke boer hebben voor deze zwarten plaats gemaakt voor de onpersoonlijke relaties van de grote industriële organisatie. Voorts is er de aanraking met de Westerse cultuur, het klimaat van efficiency en winststreven en de bereikbaarheid door de massacommunicatiemedia.

Wanneer bedacht wordt dat zich onder deze zwarten de meeste ontwikkelden bevinden en dat de praktijk van de apartheidspolitiek door deze zwarten in het leven van alle dag, het meest wordt gevoeld, dan is het duidelijk dat hier een vruchtbare bodem ligt, aldus de referent, voor agitatie en propaganda door hen, die een paradijs beloven als de bestaande blanke orde wordt omvergeworpen. De heer Van der Waal ging ook in op de maatregelen die door minister Kruger van Justitie genomen werden met betrekking tot allerlei organisaties in Soweto en omgeving.

In het gesprek dat wij met de minister hadden aldus Van der Waal, stelde deze dat hij lang gewacht had met het nemen van maatregelen maar dat de intimidatie van de zwarte bevolking door revolutionaire elementen, de bedreiging van zwart onderwijzend personeel dat met lesgeven wilde doorgaan uiteindelijk de noodzaak voor deze maatregelen bracht. Het is voor buitenstaanders aldus Van der Waal niet zo eenvoudig om over zulke zaken een oordeel te vormen, maar de uitspraak van prof. Van der Walt, de rector van de Geref. universiteit in Potchefstroom, dat hij niet gelukkig was met deze maatregelen, maar ze goed kon begrijpen, lijkt een juiste karakterisering.

Intussen ligt bij de stedelijke zwarte centra het probleem van de apartheidspolitiek. De regering streeft er weliswaar naar om door het instellen van bestuursraden de zwarte bevolking de bevoegdheid te geven om hun plaatselijke belangen zelf te behartigen, maar daarvoor zal uiteraard het vertrouwen van de zwarte bevolking gewonnen moeten worden. Wanneer de berichten juist zijn, dat er mogelijkheden op komst zijn waardoor de zwarten in blank gebied huizen en grond in eigendom kunnen krijgen, zou dat een belangrijke stap vooruit zijn en een stuk erkenning van hun legitieme verblijf in blank gebied.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen