Boekbespreking

J. W. Smitt, Opdat vervuld zou worden X, Deel I en II, 202 en 212 blz. Prijs resp. ƒ 35, - en ƒ 38, - . De Vuurbaak, Groningen 1975 en 1977.

Wie zich verdiept in de Evangeliën komt, met name in het Matthüs-evangelie vele citaten tegen uit het Oude Testament, ingeleid door een zgn. vervullingsformule 'opdat vervuld zou worden' en 'toen werd vervuld'. De schrijver van deze twee keurig uitgegeven boeken geeft een uitvoerige behandeling van de verschillende passages die op dit onderwerp betrekking hebben, n.l. Matth. 1 : 22, 23; 2 : 14-15; 2 : 17-18; 2 : 23; 4 : 13-16; 8 : 16-17; 12 : 16-21; 13 : 34-35; 21 : 4-5; 26 : 56 en 27 : 6-10. Grote aandacht geeft hij aan het verband waarin de geciteerde profetieën geplaatst worden. De vervullingsformules leggen immers verbindingen tussen de in het hoofdstuk beschreven gebeurtenis en de daarop geciteerde profetie.

Zijn bezwaar tegen de gangbare uitleg is dat daarin te weinig aandacht gegeven wordt aan de samenstelling van de vervullingsverbanden, als ook dat de verschillen tussen de door de Evangelist gebruikte inleidende formules verdoezeld of verwaarloosd worden.

Dat leidt hem b.v. in de uitleg van de Immanuelprofetie tot de conclusie, dat de Immanuelbelofte niet alleen betrokken moet worden op de geboorte uit de maagd Maria, maar pas bij de wederkomst wordt gecompleteerd. En bij de uitleg van Matth 8 : 16-17 betrekt de schrijver de verzen 2-15 op de profetie van Jes. 53.

Meerdere malen verrast hij ons daardoor met een fraaie exegese. Hier en daar heeft zijn vertaling van de vervullingsformules mij niet overtuigd. Met betrekking tot Mattheus 1 : 23 vind ik de op blz. 77 van deel I gegeven omschrijving wat gekunsteld.

Ten aanzien van Matth. 2 zou ik in tegenstelling tot de auteur toch vast willen houden aan de universele strekking van deze geschiedenis. Met name gezien het geheel van het Evangelie dat uitloopt op het zendingsbevel. Maar mijn bezwaren nemen niet weg dat ik dit werk met dankbaarheid heb bestudeerd. Er ligt ongelofelijk veel studie achter. Daarvan getuigen de paragrafen waarin de schrijver andere meningen weergeeft en bespreekt. De meelevende gemeenteleden behoeven zich door de wetenschappelijke aspecten van deze boeken niet te laten afschrikken. Want de auteur heeft de voor theologen en vak-exegeten gegeven verantwoording in noten en afzonderlijke delen samengevat. Meerdere malen gaat het betoog over in meditatieve passages. Een bezwaar is daardoor wel, dat het geheel wat wijdlopig is geworden. Temeer omdat een samenvattend slothoofdstuk ontbreekt. Daardoor staan de verschillende hoofdstukken wat los naast elkaar.

Voor ieder die niet opziet tegen een stuk grondige bijbelstudie aanbevolen lectuur.

Met de gemeente onderweg, een bundel artikelen van prof. dr. R. Bijlsma, 278 blz. Kok. Kampen 1977. Prijs ƒ 32, 50.

In October nam prof. dr. Bijlsma afscheid als hoogleraar aan de Protestantse Theologische Faculteit in Brussel. Hij heeft als predikant, en als docent bepaald niet stilgezeten. Vele publicaties over het Schriftvraagstuk, over godsdienst onderwijs, catechese zagen het licht. Daarnaast heeft hij in vele opzichten de kerk gediend in raden en commissies. En nog steeds verschijnen er van zijn hand publicaties.

De veelzijdigheid en belezenheid van Bijlsma komen goed tot uiting in deze bundel artikelen, hem bij zijn afscheid aangeboden. Behalve een bibliografie bevat het boek opstellen over Schrift en belijdenis, theologie en praktijk, kerk en wereld. Hoewel de bijdragen uit verschillende perioden stammen, o.a. ook uit de oorlogstijd (een herderlijk schrijven over het Nationaal-Socialisme) zijn ze bepaald niet achterhaald. Wel valt je op, hoe binnen de Hervormde kerk allerlei posities veranderd zijn. Als ik de bijdrage 'Evangeliseren in een moderne westerse samenleving' vergelijk met het rapport over Zending in Nederland valt je de enorme kloof op tussen het laatstgenoemd rapport en de visie van Bijlsma.

Belangwekkend is ook een opstel uit 1968 over het belijden van de gemeente in deze tijd. De eenzijdige nadruk op het dynamische aspect van het belijden moge overtrokken zijn, er staan toch ook vele goede dingen in, waarvan helaas gezegd moet worden: Waarom is er door brede kringen in de kerk niet naar geluisterd.

Het meest geboeid heeft me Bijlsma's afscheidscollege over 'Bijbels en marxistisch atheïsme'. Bijlsma confronteert hier het Bijbels spreken over de levende God, de Vader van onze Heere Jezus Christus, met het marxistisch atheïsme. Het christelijk geloof werd door heidenen atheïstisch genoemd, omdat men weigerde de keizer te aanbidden. Of men daarom gerechtigd is te spreken van 'bijbels atheïsme'? Het is m.i. zeer de vraag. Lopen we zo niet gevaar de verwarring rondom een woord als atheïsme nog groter te maken?

In ieder geval geeft de auteur een grondige analyse en een scherpe kritiek op het Marxisme, het Neomarxisme, het Neomarxisme en de door hen beïnvloede theologen die een synthese tussen Marxisme en geloof bepleiten. Wat vreemd doet het mij dan aan, dat Bijlsma niettemin nogal optimistisch schrijft over de praktisch-politieke samenwerking met marxisten in de verwachting van de absolute toekomst van het Koninkrijk, als het gaat om de relatieve toekomst van een leefbare wereld. Speelt hier het Barthiaanse uitgangspunt de auteur soms parten? En komt hier toch de doorbraak-idee om de hoek kijken?

Wat moeite heb ik ook met het ongenuanceerde spreken over de bijbelse God als de God der ontmoeting. God-bij-de-mensen. Maar de kritische opmerkingen nemen toch niet weg dat ik het een stimulerende bundel vind. Men wordt in deze tijd van maatschappijkritiek en politieke prediking niet verwend met publicaties die geschreven zijn vanuit de verbondenheid met de gewone gemeente, die samenkomt rondom Woord en sacrament.

A. N.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen