Onder zware kritiek gesteld

Enkele weken geleden gingen we in een artikel in op de beleidsnota van de IKON. Vorige week boog de Hervormde synode zich over deze beleidsnota en het jaarverslag 1976/1977 Méér dan een bespreking van de stukken werd het een kritische discussie over het totaal beleid van IKON. Er was door een synodale commissie van rapport, bestaande uit ds. P. Kloek, J. Haeck, ds. C. B. Roos, mevr. W. J. v. d. Schans-den Duyi, ds. J. Vroegindewey, ds. A.J. Wilzing en ds. D. J. Karres, heel wat kritiek vooraf verwoord in een discussienota. Uit deze nota vermelden we, dat men vond dat de IKON beleidsnota zich te verdedigend richtte tegen geuite kritiek, dat de nota te sterk staat in het teken van de 'Theologie der Frage' ('tegenover de bijbelse pool legt de nota grote, ja bijna alle nadruk op de vragen en zorgen van de mensen'), dat de nota wél spreekt van bevrijdend luisteren, wat de IKON zichzelf ten doel stelt, maar dat het bevrijdend woord daarbij niet kan ontbreken. Als de nota van IKON het evangelie samengevat ziet in de begrippen heil liefde en gerechtigheid en deze begrippen hoofdzakelijk sociaal/maatschappelijk interpreteert dan stelt het rapport van genoemde synodale commissie, dat daarmee niet alleen tekort gedaan wordt aan de rijkdom dezer woorden maar dat andere, even centrale woorden van de Schrift als vergeving, bekering, vertroosting niet tot hun recht komen. En verder kritiseert de synodale nota, dat bij IKON kennelijk het eerste gebod geheel of grotendeels opgaat in het tweede. Verder kwamen in de commissie vragen op als: 'Is er in veel nood ook niet telkens duidelijk de zonde aanwezig en dient die ook niet te worden aangewezen? Gaat men ver genoeg als men bij 'velorenen' enkel denkt aan hen die nu verloren zijn of zich verloren voelen en niet ook aan hen die verloren gaan? En - om verder nog een keuze te doen uit de opmerkingen van de synodale discussienota - staat de IKON niet te kritiekloos tegenover alles wat van de kant van de Wereldraad komt; is het gevolg daarvan niet dat bepaalde groeperingen binnen de kerk te weinig aan bod komen; wordt bij rapportages van synodevergaderingen niet te vaak één overheersende mening uitgedragen?

Feministe

Vanuit de IKON kwam er een eerste ronde antwoorden op de discussienota van de synode. Mevrouw Strikwerda (vroegere presidente van de NCVB) ging nader in op het luisteren dat de IKON deed (naar minderheidsgroepen e.d., v. d. G.). Je moet in het luisteren verlokken tot spreken, niet direct zeggen: dit of dat is zonde. Al pratend moeten de mensen hun eigen openingen vinden. Luisteren kan bevrijdend werken voor degene die spreekt. De kerk - aldus mevr. Strikwerda - heeft niet geluis­terd naar de arbeiders, de vrouwen, de jongeren en de homofielen. Sommigen bleven tóch de kerk trouw.

Nu zou de IKON dan pogen wel te luisteren en ze doet dit met vrouwelijke creativiteit (vrouwen kunnen namelijk beter luisteren dan mannen, zei ze). Wij - dat is de IKON - zijn op zoek het bevrijdende woord te spreken. Ter illustratie van verlokken tot spreken werd het voorbeeld genomen van de bloedvloeiende vrouw. Midden tussen de mensen werd ze uitgenodigd haar levensverhaal te vertellen. Intussen moest mevrouw Strikwerda evenwel ook kwijt dat ze feministe was, wat in haar verhaal (als ik een tussentijds commentaar mag geven) ook op autoritaire wijze doorkwam.

Dr. A. H. van den Heuvel - IKON bestuurslid - zei, dat het IKON bestuur soms de handen jeuken om zélf programma's te maken. Het bestuur is vaak kritisch. Soms zijn er 'krachtdadige discussies' met programmamakers, hetgeen soms voert tot wijziging van beleid. Van den Heuvel stelde overigens, dat er geen sprake is van een IKON theologie. Daarna maakte drs. J. Greven van het IKON bestuur intussen toch wel déze theologische opmerking, dat als je met de mens bezig bent, je bezig bent met waar het God om gaat.

De synode brandde los

Mevrouw L. Vroom (Middelie) was het eerste synodelid dat aan het woord kwam. Ze vond het niet nodig dat we ons in de IKON-programma's herkennen. Die herkenning vinden we wel in de gemeente. Belangrijker vond ze het, dat buitenkerkelijken, die zich in het kerkelijk spreken niet herkennen, dit in de IKON-programma's wél doen.

Ds. P. J. Droogers (Bodegraven) reageerde op mevrouw Strikwerda. Luisteren alléén kan niet. Er moet ook een antwoord komen. Is er geen IKON-theologie? zo vroeg hij. Maar wat moeten we dan aan met de woorden uit de IKON beleidsnota, dat Christus met Zijn woorden oproept tot een bepaald gedrag? Is er slechts sprake van bekering tot een bepaald gedrag of is er eerst sprake van bekering des harten?

Hij miste in alles het besef van de zondigheid van de mens. Hij eindigde met te zeggen, dat de incidenten, die zich telkens bij IKON voordoen, symptomen zijn van de vervreemding van het Woord en de belijdenis der kerk. Ds. P. Kloek (Soest), voorzitter van de commissie van rapport, zei dat het synodale discussie rapport er gekomen was na een moeilijk modaliteitsgesprek. Later, toen één van de leden van de commissie, ds. J. Vroegindewey, een motie indiende (waarover in het hiernavolgende méér), achtte ds. Kloek dit dermate in strijd met de overeenstemming, die was bereikt in de commissie van rapport, dat hij zich met drie andere leden van de commissie alsnog van het rapport distancieerde.

Ds. B. Duisterhof (Yerseke) vroeg of het zinvol zou kunnen zijn een commissie in het leven te roepen, die zou kunnen bemiddelen tussen programmamakers en kerk.

Opmerkelijk was wat mevr. E. Postmus (Dokkum) zei. Ze betoogde vooral haar oor te luisteren te hebben gelegd bij jongeren en vijf-en-zestig-plussers. Bij de laatste groep merkte zij een drietal reacties op ten aanzien van de IKON-programma's, t.w.: ergernis vanwege het linkse onchristelijke karaktervan de uitzendingen; móét het allemaal zó? ; en de boodschap van het evangelie is teveel ingepakt in maatschappijkritiek. Toen deze afgevaardigde deze woorden gesproken had en naar haar plaats wilde gaan vroeg de praeses nog naar de reactie van de jongeren. Het antwoord was toen, dat zij met een groep jongeren contact had, - die de moed van IKON bleken te bewonderen ten aanzien van het brengen van de Geloof-Hoop-en Liefde show. Maar ze zei er wel direct achteraan dat het buitenkerkelijke jongeren waren.

De heer L. J. Hogenbrink van de Raad voor de Zaken van Overheid en Samenleving (ROS) zei, dat minderheidsgroepen graag naar IKON gaan, niet omdat ze zo christelijk zijn maar omdat je bij IKON goede kans maakt zelf aan het woord te komen.

Ds. K. A. Abelsma vroeg met tegenzin het woord. Hij stelde zich, na de indiening van een motie op de februari vergadering, waarin hij om veroordeling van de Geloof-, Hoop-en Liefde show vroeg (verworpen met 10 stemmen vóór) van deze bespreking niets meer voor. Prof. Graafland heeft het op aandrang van de synode nog weer een poosje geprobeerd in het IKON bestuur maar heeft zich gedesillusioneerd teruggetrokken en de zaak is doorgegaan als altijd. IKON wil vooral luisteren, maar luistert ze ook naar de gemeente Gods? Men mikt op gelijkgezinden of op mensen, die omgeturnd moeten worden. Wat is de opvatting aangaande de kerk bij IKON? Horen diegenen, die voor de heiligheid van het huwelijk opkomen, niet tot de gemeente? Buitenkerkelijken zeggen: is dat nou de kerk, we worden beduveld. Ds. Abelsma diende tenslotte 'n motie in, waarin hij de synode vroeg de IKON op te roepen het beleid zodanig te herzien, dat het in overeenstemming zou zijn met de normativiteit van het Woord Gods en dat een bredere groep belijdende kerkmensen in de programma's zou worden betrokken dan nu het geval is. Ds. L. de Liefde, assessor van het moderamen, zei, dat kritici van IKON niet herkenning van hun visie vroegen maar bevestiging daarvan. Maar IKON is op zoek naar de al aanwezige Christus (bedoelde hij de Christus, die met verberging van zichzelf in alle mensen aanwezig zou zijn, zoals een op de algemene verzoening gebaseerd rapport ter voorbereiding van de Wereldraad-assemblee in Nairobi het stelde? ). IKON streeft -zo zei ds. de Liefde- door existenzerhellung (letterlijk doorlichting van het menselijke bestaan) tot kennis van de Openbaring te komen. Duidelijker herkenbaar wilde hij echter hebben de pool, waarin het van de Andere kant komt (dan het alleen maar menselijke bestaan).

Ds. W. Tyink (Nijeveen) begreep niet, dat IKON, dat welhaast ambtelijk wilde zijn (we schreven al eerder over het - ambtelijk? - 'tegenover') er dan zo'n moeite mee had het bevrijdende woord te spreken. Dan kan men de taak ook overlaten aan niet-kerkelijke omroepen.

Ds. L. C. Baljé (Breukelen) vroeg of er bij IKON ook geluisterd wordt naar gewone mensen, zieken, ouden van dagen, vergeten groepen, mensen die niet meer haar de kerk gaan omdat ze de prediking van de vergeving der zonden niet meer iioren. Niemand gelooft-zo zei hij - dat u (IKON) geen theologie hebt. Maar het is niet de boodschap van eén rijke Christus voor arme zondaren. In een ingediende motie riep ds. Baljé de synode op met IKON te breken.

Ouderling R. A. van Oosten (Zelhem) laakte de selectiviteit van IKON, ook op de synodevergaderingen. Een formeel debat (van de vorige avond) over het aan de orde stellen van de zaak ter Schegget op de agenda van de synode werd van woord tot woord opgenomen maar andere principiële discussies in het geheel niet. (Over de zaak ter Schegget leze men elders in ons blad).

Oud. P. M. H. van Schuppen (Veenendaal) hield mevrouw Strikwerda, die ten aanzien van het luisteren over de bloedvloeiende vrouw gesproken had, voor dat in datzelfde bijbelgedeelte het verhaal van Jaïrus voorkwam waarin staat: vrees niet, geloof alleen. Het gaat altijd maar weer om het geloof.

Ook ds. J. Vroegindewey (Emmeloord) gispte de selectiviteit bij IKON. 'U kiest predikanten, gemeenten, synodesprekers (over kernenergie op de synode alleen dr. A. H. v. d. Heuvel), politieke woordvoerders (sinds Moezorewa en Sithole 'n vorm van samenwerking willen met lan Smith in Rhodesie zijn ze op het IKON scherm, niet meer te vinden maar moet men ze bij de TROS zoeken). Verder ging ds. Vroegindewey nog in op het opgaan van het eerste gebod in het tweede in het IKON beleid. In een door hem ingediende, motie vroeg hij de synode zicxh uit te spreken voor een brede commissie, die het totale programma van IKON nóg eens zou bestuderen en na zou gaan op welke wijze participatie van de Nederlandse Hervormde Kerk in de IKON op basis van de uitgangspunten van zijn (IKON's) beleid voortgang zóu kunnen vinden en dan op de volgende synodevergadering met advies zou komen. Indiening van deze motie was - zoals gezegd - de reden, dat ds. Kloek en anderen zich terug trokken uit de commissie van rapport. Maar na een gesprek in de wandelgangen kwam ds. Kloek vertellen dat de 'ruzie' weer was bijgelegd.

Dr. A. H. v. d. Heuvel stelde vanuit het IKON bestuur graag te willen, dat de motie Vroegindewey aangenomen zou worden. Het moest er juist om gaan, dat IKON de mensen in de kerken ook aan het woord zou laten. Daarmee was deze motie geheel in overeenstemming. Hij wilde verder wel kwijt, dat het hem (het IKON bestuur ook) dwars zat, dat men bij IKON vaak wettisch met het evangelie bezig was. Altijd moet er iets maar de dimensie van de vreemde vrijspraak ontbreekt teveel. En ten aanzien van de luisterhouding zei hij, dat deze wel verbonden moet worden met zoeken naar onze normen vanuit de beloften en de geboden Gods voor mens en samenleving.

Ds. W. Koole had overigens in zijn beantwoording van de synodesprekers gezegd, dat we de mensen niet van zonde behoeven te overtuigen. Besef daarvan zit er bij de mensen toch diep genoeg in. Wel wilde hij gevoelig zijn voor de oproep te luisteren naar de gemeente Gods. Wat dit betreft - zo zei hij - stond hij nu minder defensief op de synode als enkele jaren geleden.

Resultaat

De stemming over de drie ingediende moties leverde op, dat de motie Baljé (breken met IKON) drie stemmen kreeg, de motie Abelsma (méér belijdend karakter) negen en de motie Vroegindewey (brede commissie van onderzoek) veertig. Daarmee was het voorstel Vroegindewey aangenomen. Doordat de secretaris-generaal, sprekend als IKON bestuurder, de motie verbond met een algemeen gewild streven naar democratisering, dus ook het betrekken van de kerk zélf in het IKON beleid, kon deze motie, die als een duidelijke uiting van verontrusting over het IKON beleid bedoeld was, een ruime meerderheid krijgen. Maar nu deze commissie er is zal dan ook kunnen blijken, wat de inbreng van de kerk zal kunnen zijn en/of IKON lusteren zal. We schreven eerder, dat er in de Hervormde synode forse kritiek zou komen maar dat - naar onze overtuiging-kritiek niet zal helpen. De forse kritiek is er gekomen. Maar of het helpen zal? Straks zal de ingestelde commissie verslag moeten uitbrengen van haar bevindingen. Stel dat de conclusie zal zijn, dat de karavan gewoon verder trekt, zoals ds. Abelsma suggereerde, dan zal ongetwijfeld blijken, dat de veertig, die nu voor instelling van deze commissie gestemd hebben, in de vraag welke weg we dan verder hebben te bewandelen in twee groepen uiteen zullen vallen. Maar voorlopig houden we het erop, dat er voor deze commissie belangrijk werk aan de winkel is.

Voor IKON is deze synodezitting intussen wél een aanwijzing geweest hoe zijn beleid in de kerken bezien wordt.

Twee maten

Intussen was het overigens een dieptepunt op de synode dat besloten werd, na het kritische debat over het IKON beleid, af te zien van een aparte bespreking van de Geloof Hoop en Liefde Show. Een meerderheid van de synode vond het nu kennelijk welletjes. En daar ging dan de belofte aan ds. Abelsma op de februari-zitting; daar ging dan de actie van de Waddinxveense kerkeraad; en daar gingen dan al de brieven van gemeenteleden, die door het synodemoderamen verwezen waren naar déze synodezitting. Een dergelijke behandeling van serieuze bezwaren en reacties is de kerk onwaardig. Het staat ook in flagrante tegenstelling met het feit, dat op deze zelfde synode-zitting een drammerige groep marxisten in de kerk gelegenheid kreeg van het ene moment op het andere een avond (nacht)vullend programma te bewerkstelligen, een programma dat vooraf helemaal niet beloofd of aangekondigd was. Ik bedoel de zaak ter Schegget. Waarom toch zulk een aanleggen van verschillende maatstaven door één en dezelfde synode?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen