De kerk teken van hoop*)

Deze levende hoop van de Kerk rust in haar geloof, dat zij een opgestane, eeuwig levende Christus bezit in de hemel. De hoop is, naar een woord van Calvijn, de 'onafscheidelijke begeleider' van het geloof in deze Christus. Hoop-geloof..! En de liefde, waardoor het geloof werkzaam is, mag de meeste zijn. Zij is de drijfkracht, ook van de hoop.

Met deze wat geladen volzinnen, grijp ik terug op de twee andere thema's, die op onze jaarvergadering aan de orde zijn gesteld: 'De hoop van de kerk' en 'de hoop voor de kerk'. De vraag echter, waarmee wij bezig zijn, als we spreken willen over de kerk als teken van hoop, is van een andere orde. Deze vraag betekent eigenlijk: Wat brengt de kerk van dat hopen terecht? Leeft zij er uit? Ziet de buitenwacht er wat van? Is ze werkelijk een hoopvol teken in de wereld? En hoe kan zij dat het beste naar de opdracht van haar Heere zijn?

Een situatie van wanhoop

Om op deze vragen werkelijk zinvol in te kunnen gaan, moeten we eerst een korte schets proberen te geven van de situatie, waarin wij ons met de ons omringende wereld van de twintigste eeuw bevinden. En om dan maar meteen met de deur in huis te vallen: De moderne westerse wereld, waarin wij leven, is in vele opzichten een wereld, die gekenmerkt wordt door wanhoop. Rondom ons is een welvaarts-en verzorgingsstaat opgebouwd, waarin door allerlei voorzieningen op sociaal gebied het bestaan van de mens van wieg tot graf 'verzekerd' lijkt. Wat overblijft aan lijden en ellende (en dat is nogal wat) wordt zoveel mogelijk bestreden en waar dat niet mogelijk is, althans uitgewist door verdovende middelen tot en met een pijnloos sterfbed.

Nu is het echter wel zeer opvallend, dat juist in zo'n tijd als die wij thans beleven, de wanhoop van velen ten top is gestegen. Nooit eerder haast werd zo wanhopig gevraagd naar de zin van het leven als nu. Er is sprake van een verregaande vereenzaming van de moderne mens. Ondanks zijn vele kommunikatiemiddelen. Het aantal zelfmoorden van jonge mensen tussen 14 en 25 jaar is ontstellend hoog. De conflicten stapelen zich op. Het generatie­ conflict b.v., waarin het jonge geslacht te hoop loopt tegen het levenspatroon van het oudere. De conflicten in huwelijk en gezin (vrije sex, proefhuwelijk, partnerruil, homofilie) met alle morele en psychische ellende van dien worden met de dag groter. Rondom ons, in onze onmiddellijke omgeving gaan elke dag zoveel mensenlevens stuk. Dat is om wanhopig van te worden. Inmiddels (ik stip maar enkele dingen aan) neemt het onbehagen in onze z.g. geperfectioneerde maatschappij toe. Men vraagt zich vertwijfeld af: Zit die maatschappij niet helemaal verkeerd in elkaar? Daar is het onrustbarende probleem van de werkloosheid b.v., als dat probleem niet uit de wereld is met enkel sociale uitkeringen. Velen zien het niet meer zitten, ook niet met die maatschappij van nu. Er wordt tegen getrapt. Daar boven uit is er het angstcomplex, waarin de mensheid bevangen is, doordat zij gedurig gekonfronteerd wordt met een zich ophopend allesvemietigend geweld in atoommateriaal, terwijl intussen diezelfde mensheid steeds hartstochtelijker gebruik maakt van de energiebronnen, die zij aanboort en die het leven op de planeet der aarde zo komfortabel mogelijk moeten maken (denk aan de olie, aardgas, atoomenergie voor vreedzaam gebruik).

Dit alles en nog veel meer maakt, dat velen de moed niet meer opbrengen om een zinvolle bijdrage te leveren aan het menselijk bestaan op aarde. Men heeft het gevoel als een Sisyphus (figuur uit de Griekse mythologie) in een onderwereld een rotsblok tegen een berghelling naar omhoog te werken; telkens als het bijna boven is, kantelt het weer naar beneden. En dan maar weer opnieuw beginnen zeker? ! De kerk is voor deze moderne mens één van de vele maatschappelijke verschijningen, waarvan weinig heil te verwachten is voor een werkelijke vernieuwing van het bestaan. Het instituut van de kerk lijkt op sterven na dood. Haar inbreng in de problematiek van onze tijd schijnt nihil. Zij is geen teken van hoop. Zij steekt, zoals altijd, de handen niet uit de mouwen.

Hoe het mogelijk is, dat de moderne mens in zo'n situatie van wanhoop terecht is gekomen, bespreek ik nu niet. Ik signaleer alleen de feiten.

Het appèl van ‘Zending in Nederland’

Het valt te verstaan, dat velen zich in onze dagen, ook binnen de muren van de kerken, afvragen, hoe wij ons aan deze situatie van wanhoop kunnen ontworstelen. De uitzichtloosheid als een grimmig noodlot aanvaarden, er maar mee zien te leven en inmiddels r... len, van het leven, wat er van te h ilen is, dal lijkt voor sommigen de oplossing. Anderen vluchten uit hun eenzaamheid, angst en conflicten weg door het te zoeken in de verdoving van mystieke ervaringen met sex en drugs. Maar het is duidelijk, dat de problemen blijven of alleen maar verschrikkelijk groter worden. Beter lijkt het in hartstocht voor het mogelijke en met de laatste ernst van een wegstervende wereld zich te werpen op de vragen van de leefbaarmaking van het bestaan. Hoe kan het leven zo worden ingericht, dat eenzaamheid, angst en wanhoop verdwijnen? Dan moet er kennelijk een radikale vernieuwing komen over heel de breedte van het leven. Daartoe worden er diagnoses gesteld, therapieën aangereikt op basis van berekeningen van de toekomst (futurologieën, die ons een somber beeld geven b.v. van de voorraad aan bodemschatten in het jaar 2000, als we doorgaan met het uitbuiten der aarde, zoals we dat thans bezig zijn te doen). Er worden maatschappijmodellen ontworpen, waarin op basis van de rechten van de mens, vrijheid, vrede en gerechtigheid voor ieder mens gewaarborgd zijn. Hoe komen we los van de machten, die de moderne Westerse wereld in hun wurgende greep hebben, b.v. die van het geld, het bezit? 'Stop de neutronenbom' en stop alle massavernietigingsmiddelen in elk geval (wij geven twee-en-een-half-miljard per dag uit aan de bewapening; om onze zekerheden te beveiligen). Radikale ommekeer is nodig. Terug, ook van de heilloze weg van de zelfvernietiging, waaraan wij allemaal meewerken b.v. in de luchtvervuiling door de uitlaatgassen van onze auto en in de watervervuiling door de lozing van onze industrieën. Hoe struktureren we de samenleving zodanig, dat het probleem van de werkeloosheid fundamenteel bestreden wordt; dat er, om nog één ding te noemen, een rechtvaardige verdeling van het wereldinkomen komt en althans de honger uit de wereld verdwijnt! Voor velen is daarom de revolutie, die de bestaande orde uit de greep van de knechtende machten moet verlossen, het meest geëigende middel. Dat lijkt de geschiedenis van de laatste twee eeuwen bewezen te hebben.

Welnu, als de kerk op al deze uitdagende vragen nu eens reëel en ingrijpend zou inspelen, zou zij dan niet voor de moderne mens weer een teken van hoop kunnen zijn? Hoop op een samenleving, waarin ieder tot zijn recht komt, waarin angst en vervreemding, oorlog en honger en discriminatie verdwenen zijn. Of heeft de Kerk geen boodschap aan het adres van de verslaafden en verdoofden, die het niet meer zien zitten?

Negen visitatoren uit de Protestantse en Rooms-Katholieke zg. derde wereld hebben onlangs een bezoek aan de kerken in Nederland gebracht onder auspiciën van de Raad van Kerken om de missionaire kwaliteit van de kerken in ons land te toetsen. En één van hun conclusies was, dat de kerken in Nederland veel te weinig beseffen, wat er in de wereld te koop is en dat ze veel te weinig inhaken op de huidige situatie van de bedreiging der machten, waarin de Westerse samenleving is geraakt. Ze zijn te weinig kerk in de samenleving en daarom geen teken van hoop. Ze lopen gevaar instituten te worden, die op stervan na dood zijn.

In zijn rapport geeft een werkgroep Buitenlanders in Nederland, die voorbereidend werk heeft gedaan voor het projekt 'Zending in Nederland', echter wel een aantal hoopvolle tekenen aan in het kerkelijk leven van Nederland met een dringend appèl om in deze richting voort te gaan. Ik som er enkele op. Er is 'vraagbereidheid', zegt men. Mensen zitten met vragen als: hoe ga je om met bezit, sex. macht? Negentig procent van alle Nederlanders zegt in een God te geloven. Een machtige kans voor het christelijk getuigenis. Roep de verdoofden en verslaafden op tot vreugde en hoop door de gekruiste Messias. Geef de kansarmen nieuwe kansen. Gelukkig, er is een groeiende belangstelling voor religieuze literatuur en geloofsinformatie. Het aantal theologische studenten neemt eerder toe dan af. Er is gelukkig sprake van liturgische vernieuwingen; de liturgie wordt ook in oekumenische zin meer bewoonbaar voor leden van verschillende kerken. Het heil kan gelukkig samen gevierd worden aan één tafel (heilig avondmaal - communie), waaraan ook kinderen deelnemen. De eredienst wordt meer gezet in de kontekst van de maandag. Er zijn politieke aktiegroepn, politieke avondgebeden, protestmarsen tegen maatschappelijke wantoestanden, zorg voor gehandicapten, voor buitenlandse arbeiders. Laat de kerk nog veel meer juist in dat alles present zijn. Als zij werkelijk leeft uit de 'herinnering aan Jezus', zal zij weten, dat de profeten en Jezus dat alles met ware eredienst hebben bedoeld. Wees present bij de mensen in hun dagelijks levenspraktijk. Kansen te over: in omroeppastoraat, toeristenpastoraat, drive-in diensten enz. En geef dat alles gestalte in een diakonaat, waarin het Evangelie werkelijk kan doorwerken in de praktijk van de samenleving. Verbeter de menselijke verhoudingen, lenig direkte nood. Via het politieke en maatschappelijke diakonaat, dichtbij en veraf, keren mensen weer terug tot het Evangelie. De zg. sociale dimensie van het geloven is voor velen vandaag een weg om te zoeken naar God en Hem te vinden. Het gaat om oprecht en eigentijds G'odsgeloof. Wil de kerk weer teken van hoop zijn, dan hier en zo.

* Referaat op de jaarvergadering van de G.B., 24 mei 1978.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen