Deining om een hoogleraarspost

Synodezittingen, waarop benoemingen voor kerkelijke hoogleraren ter sprake komen, zijn niet openbaar. Terecht! Niet alles wat over personen gezegd wordt mag en moet aan de openbaarheid worden prijsgegeven. De synode is vorige week echter onder pressie gezet om van deze regel af te wijken. Reeds twee jaar is aan de Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam de hoogleraarsstoel van prof. dr. K. Strijd vacant. Reeds lang is er een conflictsituatie tussen de commissie voor Theologisch Wetenschappelijk Onderwijs (TWO) en de Amsterdamse Theologische faculteit. De Amsterdamse faculteit wenst dr. G. H. ter Schegget als hoogleraar. En TWO, die de voordracht moet doen aan de synode, wenst dit niet. Dit alles is publiek bekend, hoewel een definitieve voordracht aan de synode nog komen moet. Volgelingen en geestverwanten van ter Schegget namen het niet langer. In een Open Brief hadden een aantal predikanten reeds hun gevoelens kenbaar gemaakt. Waarom zouden we maar niet direct zeggen, dat het voornamelijk diegenen waren, die hun (neo-)marxistische opvattingen nooit onder stoelen of banken hebben gestoken? Zij die behoren tot 'Christenen voor het socialisme', met de Delftse ds. R. Zuurmond als één van de leidinggevenden, waren er bij, tot ook sympathisanten van de CPN (ik bedoel hier b.v. de Heerhugowaardse 'pastor', G. A. de Groot wiens vrouw bij de gemeenteraadsverkiezingen lijsttrekster voor de CPN was).

Vorige week maandag was een legertje van ter Scheggets vrienden naar Driebergen gekomen om de synode te vragen een openbaar debat te houden over de zaak ter Schegget. De synode bewilligde, zij het met 18 stemmen tegen. Zo kon het voor het eerst gebeuren, dat een debat over personen - in dit geval ter Schegget - publiek plaats vond. Eén en ander onder het alles - registrerend oog van de IKONcamera's, gepaard met hinderlijke effecten van aan en uitfloepende lampen. De publieke tribune zat vol, voor een deel met Amsterdamse studenten, voor een ander deel met ter Schegget's bevriende collegae. Men liet niet na hoorbaar te reageren wanneer synodeuitlatingen hen niet of wel zinden.

Uit de discussie 

Uit de discussie doen we een greep. Mede namens de synodeleden W. Jansen (Heemstede) en (mevr.) L. Vroom vroeg de Amsterdamse ds. C. B. Roos een TWO, om als de theologische opvattingen in het geding waren, dit dan maar duidelijk uit te spreken. Ds. W. Tyink (Nijeveen) betichtte de Amsterdammers van chantage. De goede regel, van vertrouwelijkheid aangaande personen, was geschonden.

Ds. K. A. Abelsma (Wateringen) stelde, dat ter Schegget van twee dingen wordt beschuldigd: hij heeft onvoldoende wetenschappelijk niveau en hij geniet geen vertrouwen in de kerk. Hij stelde geen bezwaar te hebben tegen 's mans niveau maar tegen de inhoud van zijn theologie. Hij sprak er echter z'n bevreemding over uit, dat allerlei dingen in de kerk gewoon doorgaan en de goedkeuring van de synode hebben (hij noemde - onzes inziens niet helemaal terecht - het IKON beleid), terwijl dan nu opeens moeilijk wordt gedaan over ter Schegget.

De sympathisanten van ter Schegget hadden een lijvig 'zwartboek' uitgegeven, enkele dagen voor de synodevergadering. Daarin waren alle brieven, die geschreven zijn, de (telefoon) gesprekken die gevoerd zijn, vermeld. Oud. J. Kuiken (Maassluis) vroeg of het mo-, deramen dit zwartboek als informatiebron accepteerde. Later ging dr. A. H. v. d. Heuvel daarop in door te stellen, dat zo'n zwartboek uiteraard als informatiebron geaccepteerd moet worden. Zo ligt het er. Maar hij liet wel duidelijk doorschemeren, dat het op z'n minst aanvechtbaar is dat brieven en telefoongesprekken zo maar aan de openbaarheid worden prijsgegeven, als diegenen die voor die brieven en gesprekken verantwoordelijk waren vooraf helemaal niet hebben kunnen weten dat dit zou gebeuren.

Ds. P. Kloek (Soest) stelde, dat de politieke richting van de betrokkene niet doorslaggevend mag zijn. Een kerkelijk hoogleraar in Amsterdam moet een gekwalificeerd persoon zijn. Hij vroeg of de commissie TWO haar opdracht niet terug kon geven en zou zeggen 'wij zijn hierop stuk gelopen' (ds. G. Spilt betoogde later overigens, dat er helemaal geen sprake was van een vastgelopen situatie; de commissie TWO moest gewoon de volgende stap - de vóórdracht - nog doen).

Prof. dr. P. J. Roscam Abbing kwam-hoewel niet zittend in TWO maar wel zijnde één van de kerkelijke hoogleraren - het nu gevraagde boekje over ter Schegget open doen. Deze openheid forceren is een vorm van 'drammen', zo verweet de Groningse ethicus aan Amsterdam. Als een commissie zegt 'ongeschikt' dan moetje dit nemen. Er zitten kerkpolitieke overwegingen achter? zo verwijten de opposanten? Maar waarom zitten de Amsterdammers dan zo vast op één man? Wie is er nu verpolitiekt, TWO of Amsterdam?

Een kerkelijk hoogleraar voor Amsterdam moet verder ethiek doceren maar ook praktische theologie. Op dat laatste punt is ter Schegget niet gekwalificeerd. Maar Amsterdam wil die praktische theologie nu eenmaal niet. Is het juist -zo vroeg Roscam Abbing - dat Amsterdam hier eigenmachtig ten aanzien van de kerkelijke hoogleraren zijn gang gaat? Ter Schegget wordt nu al voor de vijfde maal (in vijf verschillende functies) gepasseerd, zo zeggen de zwartboek-schrijvers. Maar wat doet Amsterdam zélf? Er is toch ook een vacature Sperna Weiland, met wat die post betreft een zwaar accent op het sociale element? Waarom hem daarin niet benoemd? En waarom hem dan als kerkelijk hoogleraar opgedrongen?

Roscam Abbing liet wél weten, dat hij zich zou verzetten tegen afwijzing van ter Schegget op grond van diens theologie. En wil hij 'christen voor het socialisme' zijn, het zij zo (al vroeg hij zich wel af of Amsterdam zelf niet zou moeten streven naar meer geschakeerdheid in het docentencorps). Maar behalve het feit, dat ter Schegget geen praktische theologie geeft zijn er wat betreft zijn methode van maatschappijkritische vragen te stellen ('als de maatschappij kritische instelling de exegese ombuigt dan faalt hij'); en verder is de aard van zijn persoonlijkheid zodanig, dat zijn bruusk optreden brokken zou geven.

Dr. A. H. v. d. Heuvel

Na deze eerste sprekersronde nam dr. A. H. v. d. Heuvel het woord namens het moderamen (het was al dicht tegen het middernachtelijk uur). Ik wil op voorhand zeggen, dat zijn speech bewonderenswaardig evenwichtig en to-the-point was. Hij nam het op voor TWO. TWO heeft correct gehandeld! De voorzitter van TWO heeft op de vorige synode vergadering dan ook een applaus gehad. Na opgemerkt te hebben, dat hij wel even had moeten slikken toen hij zag, dat de door hem geschreven brieven ongevraagd in het zwartboek terecht waren gekomen ging hij in op de kwestie van het 'vertrouwen van de kerk'. Niemand heeft bij voorbaat het vertrouwen van de hele kerk. Maar dat is iets anders dan aan iemand de kerkelijke opleiding toevertrouwen. Dan gaat het om de vraag of iemand wetenschappelijk, didactisch geschikt is om a.s. dienaren des Woords op te leiden. Wat dat wetenschappelijke betreft: er is een reeks van theologen, die ter Schegget bijna de theoloog van deze eeuw achten maar er is een andere reeks, die hem een onzorgvuldig wetenschapper noemen. Wat de persoon van ter Schegget betreft: mén zegt, - zo merkte v. d. Heuvel fijntjes op - dat als hij wordt tegengesproken hij gaat drammen. Van den Heuvel besloot met te zeggen, dat het moderamen bij haar in een brief van 7 juni 11. geformuleerde standpunt blijft. 'We houden ons aan de kerkelijke regels'. Stel dat TWO zou aftreden, dan zou de synode (moeten) zeggen: 'Gij hebt slecht gehandeld'. Het moderamen voelt zich thuis bij de argumenten van prof. Roscam Abbing.

Besluitvorming

Nadat ds. C. B. Roos nog eens gevraagd had om een uitspraak ten aanzien van ter Scheggets Vorverstandnis (vrij vertaald zijn uitgangspunten) - met interruptie van Van den Heuvel of hij dan een lééruitspraak wilde - nadat ds. W. van Bruggen (Hillegom) gevraagd had of verschijning van een zwartboek wel behoorde bij het 'Lied van de mensenzoon' (titel van een boek van ter Schegget) en gezegd had niet zo'n punt te zien in bruusk optreden, omdat de bijbel óók weet van Boanerges, nadat dezelfde ds. van Bruggen gezegd had, dat - hoewel hij in ter Scheggets proefschrift Kruis en Opstanding niet had kunnen ontdekken - een theoloog die het evangelie 'ómloog' (tot alleen de horizontale dimsensie) wel een kans moest hebben en nadat prof. dr. J. M. Hasselaar was komen zeggen, dat hij geschrokken was (na informatie uit het zwartboek), omdat TWO zo onzorgvuldig had gehandeld in het overleg met ter Schegget ('in deze kerk ben ik vreemd'; applaus van de tribune) ging de synode langzamerhand naar een besluit. Er kwam niet méér uit dan dat het moderamen nog eens gaat praten met TWO en de Amsterdamse faculteit.

De vraag blijft of ter Schegget toch nog kans blijft maken. Zou dit het geval zijn -wat we na deze synodezitting maar moeilijk kunnen veronderstellen- dan komen we te staan voor het feit, dat een uitgesproken marxistisch theoloog, die meermalen theologisch en wat betreft de kerkelijke paxis in opspraak was, verbonden wordt aan de opleiding van aanstaande dienaren des Woords (al worden de meeste Amsterdammers heus geen dominee meer). Maar verder zal de synode het van tijd tot tijd óók weten hem als kerkelijk hoogleraar benoemd te hebben omdat men zich dan zijn synode-adviseurschap zal moeten laten welgevallen. Maar zover is het gelukkig niet. Wat wél nog de vraag is, is of de kerk héén mag om de inhoud van ter Scheggets theologie. Want het is inderdaad maar eerlijker om over die inhoud te spreken dan over marginale zaken. Wat dit betreft mag onzentwege Van den Heuvels vraag of er dan een leeruitspraak moet komen best eens positief beantwoord worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen