Hier en heden

Kerk op instorten?

Onlangs verscheen een interview met mgr. Simonis, bisschop van Rotterdam, over de algehele situatie waarin zijn kerk hier in Nederland terecht kwam. Het gesprek vond plaats vlak voor het derde Landelijk Pastoraal Overleg te Noordwijkerhout. Op de conferenties te Noordwijkerhout discussiëren de leden van de kerkprovincie onder supervisie van de bisschoppen over wel en wee van hun kerk. Ter voorbereiding van het overleg zagen twee brochures het licht. Een van de hand kerkleden getiteld 'Een stap verder'. Kardinaal Willebrands was er wijs mee, want hij schreef in het voorwoord dat het geschrift een document was van 'levend geloof en beleefde Godservaring'. Mgr. Gijsen ging echter tegen 'Een stap verder' aan met zijn 'Huis op de rots'. De titels van de geschriften zijn typerend. Het volk Gods onderweg, zoals de gemeente zichzelf graag noemt, probeert behoedzaam en wie weet tastend een stapje vooruit te komen. De bisschop van Roermond fulmineert vanuit de massieve zekerheid van de objectieve en traditionele leer en haar gezag. Gezien de reputatie, die mgr. Simonis geniet, is het een pikante bezigheid uit te vissen hoe hij zich verhoudt tot beide boodschappen. Iets nauwkeuriger uitgedrukt of hij kiest voor de kardinaal of voor de bisschop, die minder gelukkig is met de 'stap verder'. 'Mag ik dat eerlijk zeggen? ' vraagt bisschop Simonis. Zijn inquisiteur antwoordt op die vraag: 'Graag'. Daarop vernemen wij het diplomatieke bescheid: 'Eigenlijk, als u nu heel diep in mijn hart kijkt, denk ik dat ik me toch meer verwant voel met mgr. Gijsen. Maar ik zou het toch altijd proberen te zeggen op de wijze waarop kardinaal Willebrands het zegt'. Een knap antwoord als wij zoiets knap vinden. In het beleid gaat het er niet slechts om wat onze eigenlijke opinie is, maar ook om de manier waarop wij ons uitdrukken. Daar schuilen bedoelingen achter en tactische redenen. Soms willen wij mensen niet afstoten of - wat ook kan - anderen winnen. Wanneer twee niet hetzelfde zeggen bedoelen zij toch wel eens hetzelfde. Trouwens mgr. Simonis geeft als zijn oordeel dat tenslotte alle Nederlandse bisschoppen op éne lijn zitten, want zij huldigen 'een volstrekt katholiek standpunt', maar zij 'kijken er psychologisch wat anders tegenaan'. Zo merken wij maar dat niet alleen de theologie er aan te pas komt, maar stellig niet minder de psychologie. Het verschil tussen mgr. Gijsen en hem ziet bisschop Simonis in twee spreekwoordelijke uitspraken. Mgr. Gijsen wil geen zachte heelmeester wezen. Dat geeft stinkende wonden. Mgr. Simonis opereert vanuit de wijsheid dat er met stroop meer vliegen te vangen zijn dan met azijn. Zelf is hij er niet eens erg gelukkig mee. Zijn methode zou wel eens onsymphatieker kunnen zijn, omdat er gauw iets inzit van het doel dat de middelen heiligt. Aan zelfkritiek ontbreekt het dus niet.

Uit deze onderscheiding en openhartigheid kunnen wij in elk geval noteren, dat tegenstellingen, die wij tussen woordvoerders of kerkelijke leiders ontwaren, niet volstrekt zijn. Hun aambeeld kan eender zijn.

In de loop van het gesprek laat mgr. Simonis zich ontvallen dat hij de kerk ineen ziet storten. De toestand is ernstig, niet hopeloos. De schrijver van 'Huis op de rots' heeft het over een facade of gevel die nog overeind staat. Ik heb de indruk dat mgr. Simonis in deze periode van het vraaggesprek ietwat een omtrekkende beweging maakt. Rondtrekkend door zijn bisdom ziet hij alom parochies met pastoors van 63, 65, en 68 jaar oud. Hij weet geen raad voor het geval dat die pastoors ziek worden of sterven. Maar er is natuurlijk met de kerk meer aan de hand. Hopeloos is de situatie niet. Al zou het alleen maar het feit zijn dat een twintigtal priesterstudenten uit het Rotterdamse hun opleiding ontvangen op het pausgezinde seminarie Rolduc, dat door mgr. Gijsen in het leven is geroepen en dat onder zijn leiding staat.

Intussen gaat mgr. Gijsen als de allesbehalve zachte heelmeester met 'grote stappen' verder. Wat Simonis deed zal hij niet meer doen te weten zich interviews laten uitboren. Zulke interviews spelen immers de polarisatie in de kaart. Mgr. Gijsen spuide een indrukwekkend aantal brochures en informatiebulletins. Zodoende kan iedereen op de hoogte komen van zijn bedoelingen. Wanneer hij zwijgt, zetten anderen de produktie voort. Drie Limburgse Franciscanen verspreidden in een respectabele oplaag het vlugschrift: 'Waarheid over een moedig bisschop'. Op die manier wordt de fakkel voortgedragen.

Weer een andere Franciscaan, een Brabantse, nl. prof. Goddijn vraagt zich af waar al het geld voor die propaganda vandaan komt. Beschikt de conservatieve vleugel van Roermond over schenkingen van vermogende particulieren en van het bedrijfsleven? Immers op deze manier zijn orde en gezag gediend en dat is geld waard voor de bezitters. De drie laten het niet op zich zitten. Zij wrijven prof. Goddijn aan dat hij lasterpraatjes rondzaait, omdat hij erg bang is dat het kunstmatig opgebouwde nieuwe katholicisme, zoals prof. Goddijn en anderen voorstaan, als een kaartenhuis ineenzakt. De kerk zal niet instorten, daar hoeft niemand beducht voor te wezen. Het Huis staat op de Rots. Maar dat wat vele Nederlandse Katholieken en anderen, als bijvoorbeeld de befaamde Tübingse theoloog Küng, ervan maken zal best in elkaar zakken. Als een pudding om woorden te bezigen van de bisschop van Rotterdam.

Prof. Goddijn meent dat het verleden tijd is wat mgr. Gijsen en zijn medestanders op hun beurt overhoop halen. 'Roomsen dat waren wij', meent Goddijn. De tijd van het trotse triumfalisme van de r.k. kerk is voorbij. Het mandement dat in de vijftiger jaren nog velen deed beven of tandenknarsen was een laatste stuiptrekking. De wereldoorlog en daarna het wentelend optreden van paus Johannes XXIII brachten gaandeweg een onomkeerbare ont­ wikkeling. Symptomatisch was de immense luisterdichtheid van pater Henri de Greeve, die ineens monddood was. Snel veranderde het klimaat.

De rooms-katholieke kerk is eigenlijk een multinational. De Nederlandse kerkprovincie als afdeling van de multinational werd na de stormachtige evolutie een proefpolder of deftig uitgedrukt: 'het pastoraal laboratorium om de vernieuwing te wekken'.

Niettemin veroorlooft prof. Goddijn zich de opmerking dat door de maatregelen van het Vaticaan tijdens het pontificaat van Paulus VI hetzelfde Nederland van het laboratorium moest fungeren als 'pastoraal kerkhof, waar alle initiatieven op bevel van Rome worden begraven’.

Zo hoopvol staat de vernieuwing er ook weer niet voor.

Ontwikkelingen als deze en discussies als hierboven, waarvan fragmenten werden aangehaald, zouden wij een jaar of dertig niet voor mogelijk gehouden hebben. Wij vragen ons af of het lukken-zal dat het Vaticaan, die burcht waarin zoveel wijsheid van eeuwen is opgetast, alle schaapjes weer in de éne kooi krijgt. Verscheidene zijn heel ver weggedwaald.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen