Marxisme in de kerk

De Hervormde synode boog zich enkele weken geleden over een door prof. dr. J. de Graaf opgesteld rapport, getiteld 'Het marxisme'. In allerlei documenten - zo wordt gezegd - vindt men weinig informatie over het marxisme maar wordt de aandacht meer geconcentreerd op de ideologie en de politiek van de Sovjet-Unie en van de C.P.N. Op één of andere wijze wordt daarmee gesuggereerd dat marxisme en communisme wel van elkaar gescheiden moeten worden. Wetenschappelijk is dat waar maar praktisch niet. Aan het communistische systeem ligt de marxistische ideologie ten grondslag. Daarom vonden we het rapport van prof. De Graaf, dat het marxisme in min of meer wetenschappelijke zin benadert, en dat daarom de indruk wekt dat het allemaal wel meevalt, in feite levensgevaarlijk. Men moet zich namelijk wel afvragen waar (en waarom) het marxisme maatschappelijk en politiek wortel schoot. En dat is dan toch maar in landen als de Sovjet Unie, met zijn gemis aan christelijke vrijheid, Cuba, met zijn Fidel Castro, allerlei Afrikaanse landen, waar een éénpartijenstelsel maatgevend werd. Scheiding van marxisme en communisme is een foefje, een verharmlosung (een onschuldig maken) van de geweldige gevaren die hier dreigen.

Jeanette de Groot

’Dominees echtpaar voegt Marx en de Bijbel samen', is de titel van een artikel in het (Rooms) Noordhollands Dagblad. De dominese van Heerhugowaard, echtgenote van ds. Gerrit de Groot, op zijn beurt weer zoon van de vroegere evangelist Z. H. de Groot uit Amsterdam, was lijsttrekster voor de CPN bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen. Ze was - zegt ze - met vriendinnen drie maanden in Oostbloklanden (Hongarije en Tsjechoslowakije) en daarna kwam ze bij de CPN, op grond van 'de goede gesprekken' die ze met de mensen daar had gehad.

Vreemd denk ik dan. Ik was er ook, had ook 'goede gesprekken met mensen' daar. Maar die vroegen mij: stuur eens een aantal van die (neo)-marxisten in Nederland naar ons, dan zullen wij hen eens laten zien wat de uitwerking van het marxisme in een politiek systeem is.

Mar Jeanette de Groot, gesteund door 'de sympathie die Gerrit voor de CPN voelt', ziet het anders. 'Wij zijn partijgangers van God en dus partijgangers der armen' zeggen zij de theoloog Ter Schegget na. Maar het Marxisme ontkent toch God, is toch atheïstisch? 'Als ik moet kiezen tussen een Godsbegrip, zoals het christendom dat verkondigde in de trant van het is God die alle goeds geeft, je moet berusten en géén God, dan kies ik voor géén God. De God van het christendom is de God van de heersende klasse. Maar mijn God is de God van Israël, van de verdrukten.”

Ds.? ) Gerrit de Groot, die vindt dat in het marxisme een bijbels Godsbesef doorklinkt, vindt tenslotte dat het communisme nodig is om de samenleving te verbeteren.

De Heerhugowaardse gemeenteleden (hoeveel zouden er dat zijn in het vrijzinnige Noord Noord-Holland? ) rustig, zegt het interview, op de partijkeuze van het predikantenechtpaar. Men zegt: 'we weten te weinig van het marxisme.' En dat pogen de Heerhugowaardse pastoriebewoners nu bespreekbaar te maken.

Maar intussen, er is meer aan de hand met het marxisme dan dat het een loutere filosofie van Marx zou zijn, het is een ideologie met politieke consequenties a la Rusland en ook a la de CPN.

Een preek van Ter Schegget

Jeanette en Gerrit de Groot werpen zich op als leerlingen van de omstreden theoloog Ter Schegget. Mij werd toegestuurd het Tijdschrift voor Documentatie van en Bezinning op het Christelijk Onderwijs, Bulletin no 2, onder redacde van dr. A. La Fleur en drs. T. M. Gilhuis van de Unie School en Evangelie. Daarin staat een preek van dr. Ter Schegget onder de titel 'Is een christen geen atheïst? ' Het is een preek van hem, gehouden te Zwolle in een Open Deur dienst. Hij begint die preek met op te merken, dat er wel mensen gekomen zullen zijn die denken dat de prediker wel iets zal zeggen over de kwestie Los, het geval van de ontslagen godsdienstleraar enige tijd geleden aan het Carolus Clusius College vanwege diens lidmaatschap van de CPN. Welnu, die mensen hebben gelijk - zegt Ter Schegget- en zijn niet tevergeefs gekomen. 'U hebt het voorrecht gehad - houdt hij zijn hoorders voor - in deze stad met deze zeer belangrijke zaak gekonfronteerd en bezig geweest te zijn, en dat is een voorrecht. Want ik denk dat in de toekomst een aantal vin deze gevallen zich wéér zal voordoen en dat u kennis gemaakt hebt met een probleem, een vraag die steeds meer zal gaan spelen, en waarvan ik - om het u geen geheim te laten zrjn van tevoren - hoop, dat de zaak in de toekomst anders zal worden opgelost dan hier helaas nog het geval heeft moeten zijn." (Let wel: moeten zijn, V. d. G.). Maar als 'leraar van de kerk' wil Ter Schegget toch een ander licht op deze zaak werpen. Dat'ander licht'komt uit Psalm 14 en 1 Corinthen 8. In Psalm 14 wordt gesproken over mensen die in hun hart zeggen dat er geen God is. Het zijn mensen, die het in hun hart zeggen. Ze zeggen het niet met zoveel woorden, dan' zouden ze theoretische atheïsten zijn, maar ze laten het zien met hun daden, het zijn dus praktische atheïsten. En die daden zijn, dat ze het volk opeten alsof ze brood aten. Zo staat het namelijk in het vervolg yan de Psalm.

Wie zijn nu deze praktische atheïsten in Ter Scheggets betoog? Dat zijn de kapitalisten (Albert Heyn wordt met name in deze preek genoemd), neen dat zijn - met een enkele uitzondering op de regel-de christenen. Maar - en nu komt Ter Scheggets toepassing van de tekst op de Zwolse situatie terzake van het ontslag Los - een partij als de CPN mag dan theoretisch atheïsme zijn maax praktisch, 'm de zin van Psalm 14, zou ze dat wel eens helemaal niet kunnen zijn. En daarom moeten we maar een toontje lager zingen als een christen, zoals de leraar Los, lid wordt van de CPN. Het atheïsme, dat aan Karl Marx ontleend is, en waarop de CPN verder gaat, moge dan 'natuurlijk niet in alle opzichten' vanuit het evangelie aanvaardbaar zijn, maar het is een protest tegen 'het praktisch atheïisme van de kerk'.

Verder moet in Ter Scheggets preek dan óók 1 Cor. 8, waar Paulus erover spreekt dat wij maar één God en Vader en één Heere Jezus Christus hebben (dit tegenover diegenen, die goden genaamd worden) er toe dienen om zijn gedachten te staven. De God die Paulus hier bedoelt - de God van de Messias - is niet dezelfde als van de christenen, die de godsdienst - zo beaamt hij met Marx - hebben als opium: godsdienst opium van het volk.

Omliegen

Op de Hervormde synode viel een fraai woord uit Ter Scheggets eigen woordenschat, namelijk 'omliegen van de tekst'. Vele christenen zouden - zo meent Ter Schegget - de bijbelgegevens omliegen tot verticale grootheden. Bij het lezen van deze preek van Ter Schegget kan men zich in gemoede afvragen of hier niet gesproken moet worden van omliegen van de tekst tot een marxistische ideologie.

Ik was blij, dat in hetzelfde nummer van de genoemde uitgave van de Unie School en Evangelie een zeer kritische bijdrage over Ter Scheggets preek stond van prof. dr. J. Verkuyl, die er nimmer twijfel over heeft laten bestaan, dat strijd tegen elke vorm van onrecht christelijke eis is. Verkuyl acht het discipelschap van Jezus onverenigbaar met het lidmaatschap van de CPN. 'In de eerste plaats omdat de 'didache', de leer van Jezus, waarvan gesproken wordt in de evangeliën, onverenigbaar is met de catechismus van de communistische ideologie. En in de tweede plaats omdat de communistische partijen, inclusief de CPN krachtens hun totalitaristische karakter geen kritiek dulden die gericht is tegen hun ideologische grondslag.'

’Beseft Ter Schegget niet - zo vraagt Verkuyl - dat er in communistische landen miljoenen christenen zijn, die in de absolutistische communistische machthebbers, die op de troon zitten, iets herkennen van de almacht der Caesaren (die de christenen in de eerste christengemeenten vervolgden, V. d. G.), in deze moderne Farao's en Caesaren? '

Als Pslam 14 spreekt over de dwazen die in hun hart zeggen dat er geen God is en die 'Mijn volk' opeten alsof ze brood aten, wat dient dan te worden verstaan onder Mijn volk? Dan past Calvijn dit heel duidelijk toe op de gelovigen. Zijn het niet juist de communisten, die miljoenen van 'Mijn volk' opeten alsof zij brood aten? Daarom mag de kwalificatie 'omliegen’ van de bijbeltekst wel héél bepaald terugslaan op Ter Scheggets exegese en toepassing van de bijbelgegevens.

In toenemende mate

Intussen blijft recht overeind staan de uitspraak van Ter Schegget, dat we in de toekomst in toenemende mate te maken zullen hebben met kwesties als die van de leraar Los in Zwolle: kan een christen lid zijn van de CPN? Steeds meer maskers worden afgeworpen. Het is volkomen duidelijk aan het worden, dat de beweging 'Christenen voor het socialisme', van o.a. de Delftse ds. Rochus Zuurmond, die met vele anderen zich zo inzetten voor een hoogleraarspost van Ter Schegget, in feite beoogt: christenen voor het communisme. We noemden de keuze van ds. G. de Groot. We lieten verder Ter Scheggets preek de revue passeren. Wie ooit meende zó genuanceerd te moeten spreken, dat men toch wel duidelijk het marxisme als ideologie moet onderscheiden van het communisme als poli­tiek systeem, die wordt er thans wel aan herinnerd, dat marxisten als Ter Schegget e.a. daar wel anders over denken. En daarom acht ik het rapport, dat op de Hervormde synode aan de orde kwam, en waarin heel veel wetenswaardigs over het marxisme te lezen staat, niet ongevaarlijk. Te gemakkelijk wennen we aan de gedachte dat marxisme en christendom nog wel goede maatjes met elkaar kunnen zijn. In de praktijk van het communisme blijkt hoe ze elkaars vijanden zijn. En daarom zijn de marxisten in de kerk een bedreiging van de kerk zélf. Met wat we nu gaan beleven lijkt datgene wat aan de orde was toen de maatschappijkritische theologie bestreden werd in het Getuigenis nog maar kinderspel. Lenin zal gelijk krijgen: we behoeven het Westen niet te veroveren met wapens en kanonnen, maar door middel van theologen en onderwijzers die we voor het communisme weten te winnen. Het voorspel ervan lijkt begonnen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen