Over de zondag

 (4)

Een reformatorisch geluid

Al in het kort wees ik u op de hervormers. Graag citeer ik nu Calvijn zelf, diens Instituut als hij aan de hand van de uitleg over het vierde gebod schrijft de bedoeling van dit gebod is, dat wij, onze eigen gezindheid en zonde afgestorven zijnde, de dingen van Gods koninkrijk bedenken, en dat wij ons tot dat bedenken oefenen door de middelen die Hij heeft ingesteld'. En dan verder lees ik 'wij vieren die dag niet met pijnlijke nauwgezetheid als een ceremonie, maar wij nemen hem als een middel aan, dat nodig is om de orde der kerk te bewaren'. Zo gaan een verworteld zijn in de Schrift en een eenvoudige nuchterheid hand in hand.

Het was vroeger ook wat

Heel vaak komt men de opvatting tegen, dat de zondagsrust in onze tijd meer en meer verdwijnt, want alles kan en mag, maar vroeger, toen was het nog eens goed. Ongetwijfeld moeten we met pijn en verdriet vaststellen, dat de rustdag in deze tijd er dreigt aan te gaan, en waar deze niet meer onderhouden wordt, openbaart de Heere daarover stellig Zijn ongenoegen. En wat een verarming en geestelijke schade loopt een volk op, dat Gods dag wegsmijt. Niettemin, we moeten niet denken, dat het vroeger zo geweldig was met de viering van de rust dag. Zeker, toen waren er geen fietsen, geen ronkende motoren, geen auto's. Maar er was toen wel wat anders. In mijn bezit zijn de acte van de provinciale en particuliere synoden uit de jaren 1572 tot 1620, vlak na de Dordtse synode dus. Weetu, dat er in elk deel klachten voorkomen op de synoden over de slordige wijze van viering van de rustdag of, zelfs over ergerlijke ontheiliging? Het was vroeger ook wat! Natuurlijk schrijf ik dat niet om wat er nu gebeurt te vergoelijken, maar wel om u van mooie maar verkeerde dromen 'over de goede tijden van vroeger te verlossen. En..., de Schrift leert toch, nietwaar, dat het gedichtsel van des mensen hart te allen dage boos is. Het is altijd wat geweest, sedert de mens in Adam van God afviel. Ik bedoel maar.

Enkele staaltjes

Ik licht nu uit de acta maar een enkel voorbeeld. 'Aangaande het veelvoudig misbruik om op zondags papegaaischieten, kaatsen onder de predikaties, avondspelen en andere is wederom besloten, dat de classes een iegelijk...zal vermanen', synode Harlingen 1610. Op de synode van 1611 in Dokkum wordt geklaagd over...jaarmarkten, op zondagen steeds meer gehouden! Op de Leeuwarder synode van 1612 is een klacht dat..boeldagenen openbare verkopingen op zondag de kerkdiensten zeer benadelen. Op de Jouwer synode van 1620 zal men de magistraten van de steden ernstig aanspreken om openbare verkopingen, dansen, springen, kaatsen, brandewijn drinken te weren en te keren. Op de prov. synode van 1615 te Zwolle wordt besloten de plakkaten te vernieuwen, dat niemand op zondagen, feest-en bededagen zal arbeiden, dat niemand tijdens de predikatie zich op het kerkhof mag bevinden om er te wandelen, praten of anderszins, dat niemand zal smaden op de dienst en de dienaren der kerk en spotten zal met hen, die tot het Avondmaal gaan en dat men het dopen van jonge kinderen niet langer zal uitstellen. Blijkens een gehouden synode te Kampen 1620 heeft men schade op zondag in het bezoek aan de kerkdiensten vanwege het hooien, ook binnendijks. Zelfs verwekt datschandalen. In de provincie Utrecht zijn er te 1606 op de prov. synoden klachten, dat te Houten, huislieden bij de kerkdeuren staan om kerkgangers ernstig te bespotten, te Wilnis en Zegveld wordt de predikant tijdens de prediking belachelijk gemaakt. Idem op de synode van 1618 zijn er klachten, dat er tijdens de kerkdiensten openbare markten worden gehouden, tochten en openbare exercities van de schutterij.

Het is zomaar een bloemlezing, en in heel het land komt het voor. Telkens valt wel op, dat op de synoden de rustdag sterk als kerkdag gezien is en het er om ging de openbare godsdienstoefeningen niet te verstoren.

Puriteinse invloed

Zagen we bij de reformatoren een pleiten voor de onderhouding van de rustdag als met name kerkdag, ook om de orde van Gods huis te handhaven, ik dacht, dat niet te ontkennen is, dat de opvatting over de viering van de rustdag in ons land en in onze kringen sterke invloed heeft ondergaan vanuit het puritanisme in Engeland en Schotland. Is de Reformatie tegenover het wettische Rome met de leer van de werkheiligheid als ook tegenover de Wederdopers met hun beroep op inwendig licht en sterk libertinisme opgekomen voor de ware evangelische vrijheid van de christen ook ten aanzien van de rustdag, in de belijdenis van Westminster, 1647, is er sprake van 'dat God een eeuwig geldend gebod heeft gegeven, dat een van de zeven dagen een heihge dag zal zijn. Tot op Christus opstanding is dat de laatste dag der week geweest, nu echter is het de eerste geworden. Op die dag zal men zich onthouden van alle wereldse zaken en genoegens, zich op heilige rust toeleggen en deelnemen aan openbare en persoonlijke oefeningen vande godsvrucht. Werken van noodzakellijkheid en barmhartigheid zijn toegestaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen