Boekbespreking

Dr. L. de Jong: Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, deel 7 (2 banden), 1442 pagina's; deel 8 (2 banden), 1018 pagina's, uitgave Martinus Nijhoff, 's Gravenhage

Het monumentale werk van dr. L. de Jong over de tweede wereldoorlog vordert gestaag. Voor mij liggen de delen 7 en 8. Deel 7 beschrijft de periode van Mei '43 tot juni '44; deel 8 handelt over de gevangenen en de gedeporteerden. Deel 7 behandelt allereerst de verslechterde economische situatie met de vordering door de bezetter van voorraden, producdemiddelen, klokken, munten, metaal, gebruiksgoederen, met de tekorten aan fietsbanden, steenkool, met de textieldistributie, met de tekorten aan voedsel. Verder wordt in dit deel de derde fase van de Joden-deportaties behandeld. Nadat dr. de Jong ook in de vorige delen uitvoerig aan de Jodenvervolging aandacht heeft besteed ziet hij in dit deel op het geheel van dit drama nog eens terug, waarbij hij met name in gaat op het beleid van alle erbij betrokken autoriteiten, inclusief de Joodse Raad alsook op de houding van Joden en niet. Joden Wij weten nu precies wat er gebeurd is, zegt dr. de Jong, maar men moet van hem maar aanvaarden - zo zegt hij - dat het voor veruit de meeste toen-levende Nederlanders volstrekt onaannemelijk was, dat miljoenen mensen geliquideerd werden in vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor. Uitvoerig wordt in het tweede deel van deel 7 de hulp aan onderduikers behandeld en verder ook een brede scala van andere illegale activiteiten. We vinden hier met ere vermeld de naam van ds. K. H. E. Gravemeyer, toenmalig sepretaris-generaal van de Hervormde Kerk, die steun gaf aan mej. van Tongeren, van de groep 2500, waaraan vele Hervormden medewerkten.

Ongetwijfeld zullen de 2 delen van deel 8 de meest aangrijpende van deze serie uitmaken. Hierin komt de demonie van het Nazi-beest onverhuld aan de dag. Hierin gaat het over de concentratiekampen (in Nederland; Schoorl, Amersfoort, Ommen, Vught) en over de vernietigingskampen in Duitsland. De lugubere beelden van barakken, prikkeldraadversperringen, opgebrachte personen, uitgemergelde mensen, volgepropte treinwagons, inspecterende soldaten etc. rijgen zich aaneen. Men kan zich slechts afvragen of het inderdaad nog mensen waren die hier aan het werk waren. Wanneer men de foto ziet van het afscheid dat Himmler neemt van de lager-commandant in Dachau (met lach op het gelaat) vraagt men zich af: hoe is dit mogelijk geweest. Men staat er overigens van te kijken dat er van alle verschrikkelijke gebeurtenissen en toestanden nog zoveel foto's bewaard gebleven zijn. Maar dat er ook foto's bewaard zijn van inscripties door gevangenen op celdeuren is opmerkelijk. 'Hoe moelijk de tijd, hoe zwaar ook de scheiding, wij zijn weer één dag dichter bij de bevrijding', noteerde ik. En ook: 'al zijt gij hier alleen gezeten, en schijnt door iedereen vergeten, bedenk dan echter immer, God verlaat u nimmer.' Een lang stuk wijdt prof. De Jong aan ds. Overduins' aangrijpende beschrijving van Dachau in 'Hel en hemel van Dachau'. Hierin komt ook dóór het geloofsgetuigenis als b.v. Overduin zegt: 'Het was voor ons in 1942 de enige gelegenheid om met de ogen dicht te staan (bij het gebed v. d. G.) en gemeenschap met de Overste Leidsman des geloofs, Jezus Christus te zoeken.' En helemaal is afgedrukt het Psalmvers: 'Als ik omringd door tegenspoed', voor Overduin de hemel in de hel. De Jong gewaagt er ook van, dat als er geen bijbels waren het geloof toch z'n directe uitdrukking vond in het gebed en citeert in dit verband uitvoerig Bakels en ds. H. Knoop. 'Het leven was bidden en het bidden leven' schreef laatstgenoemde. Me dunkt, dat de auteur van deze imposante geschiedschrijving zélf wel afstand heeft moeten nemen van wat in de door hem beschreven periode is gebeurd, wilde hij überhaupt verder kunnen schrijven. Een indrukwekkend stuk geschiedenis stelde hij te boek, indrukwekkend vooral vanwege het demonische karakter, dat het Nazi-beest vertoonde. Neem en lees, opdat de les der geschiedenis niet vergeten worde.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen