Hier en heden

Herdenken

De laatste maanden - bijzonder de jongste-is er knap herdacht. De bliic moest nog al eens achterom. In juni vroeg aandacht de eerste nationale synode te Dordrecht, 'n Voorloper van de roemruchte. De oogstmaand stond o.a. in het teken van de eeuwherdenking van het volkspetitionnement voor vrijheid van christelijk onderwijs. Daarna van de tiende verjaardag van de Praagse lente.

Vierhonderd jaren na Dordt. 1. Dordrecht leverde tot vandaag het stempel van ons nationaal en kerkelijk geestesmerk. Vier eeuwen geleden liepen kerkelijk en nationaal dicht tegen elkaar aan.

In de kerkelijke ontwikkelingen staat de erfenis van Dordt nog steeds op de agenda. Zeker in wat de rechtse flank heet.

Maar ook breder dus nationaler werkt de bezieling van de 16e en 17e eeuw, zoals die in de Merwestad uitdrukking vond, terdege na. Het was immers om de vrijheid begonnen, vrijheid echter gebonden aan Gods Woord. De ons volk kenmerkende vrijheidszin heeft diepe wortels in de Dordtse grondslag. Alleen en helaas is de vrijheid losgekoppeld van Gods Woord. Dat is treurigheid.

Petitionnement

Onlangs bestond zelfs de mogelijkheid om erachter te komen of een van onze voorvaders zijn handtekening had toegevoegd aan de duizenden signaturen onder het smeekschrift van de kleine luyden, althans in merendeel, die onderwijs overeenkomstig de Bijbel begeerden. Daarom vroeg men koning Willem III de wet niet te ondertekenen die dit onderwijs scherper dan ooit belemmerde. Het liberalisme van de zojuist ongebonden genoemde vrijheid, maakte honderd jaar voordezen de dienst uit. Het gewone volk kwam niet aan deze dingen te pas. De drijfkracht van Dorrecht was lang niet verleden. Dat bleek wel uit de adhesie die het petitionnement verkreeg. Willem III nam het verzoek in welwillende ontvangst. Hij was zojuist teruggekomen uit Duitsland van een bezoek aan zijn aanstaande gemahn. Zij was toen nog jong. De ouderen onder ons herinneren zich haar als een bejaarde vriendelijke dame. Het ging er toen nog erg patriarchaal aan toe in Apeldoorn. En deftig. Het pand onzer vaderen van toen was de pandjesjas.

Het dringend verzoek werd niet ingewilligd. De organisatoren puurden niettemin winst uit de nul op het request. Kuyper was bezig de plaats van Groen in te nemen. Hij had met arendsoog ontdekt dat er gemeten het onthaal van het petitionnement best een confessionele partij in zat. Die is er prompt gekomen en daaruit later meer. De schoolstrijd ging eveneens voort. Na verloop werd die met zege bekroond.

Het is verleidelijk na honderd jaar de balans op te maken van het gewenste onderwijs. Zegen was er en zal er ook thans zijn. Zegen is niet te berekenen. De schaduwzijden bleken evenwel ook. Jammer toch. Is veel onderwijs van deze naam niét verwaterd en geseculariseerd? Repeteerde de strijd om stichting van eigen scholen zich niet op het christelijk erf zelf? Naast en tegenover scholen die eenzelfde naam wilden dragen. Tot ook die scholen weer... Meldt de geest die men ontlopen wilde zich na verloop van tijd niet bij onszelf? Soms kan men zich afvragen of het lukt het juiste evenwicht te vinden tussen 'in' en niet 'van' de wereld. Vooral wanneer onvoldoende confrontatie tengevolge heeft dat te weinig innerlijk verweer groeit.

Evenmin is denkbeeldig dat te grote angst en bezorgdheid een krampachtig wettisch regiem oproepen. Dan kom je binnen de korste keren met alle macht terecht waar je precies niet wilde zitten. De ongeluksprofetie vervulde zichzelf. Het moeilijkste is niet in alle gevallen de omsingeling door ijdelheden te doorbreken. Erger is de blindheid voor andere ijdelheden, die in plaats van de eerste komen. Wanneer een oprecht beginsel ons drijft mogen we de waakzaamheid nooit vakantie geven. Dit bedenken is vruchtbaar herdenken. We kunnen aan de leeuw en de beer ontsnappen en dan zal het je gebeuren dat de adder je inspuit met haar venijn.

Praagse lente

In de politiek duren seizoenen zelden precies drie maanden. Praag bijvoorbeeld kwam na kortstondige lentetijd in een strenge winter terug. De wijzers kunnen even vlot terugdraaien. Deze barre winter duurt al weer tien jaar en veel tekens zijn er niet dat het snel anders wordt.

Hoe bepaalt de vrije wereld zijn houding hiertegenover? Zowel de vrije wereld in gebondenheid als die in ongebondenheid aan Gods Woord, zoals wij hierboven met allebei in aanraking kwamen.

Het winters landschap is grimmig en wijduitgestrekt. Weliswaar bestaan diepe gletscherspleten. Immers er is een oost-west verhouding. Een Eurovlakte kan genezen. Enkele sneeuwklokjes wiegelen heen en weer op 't zuchtje van Helsinki.

Hoe te communiceren met het communisme? Moeten wij, als gepropageerd, relaties bevriezen? Hoeveel en welke? Je wilt het doen om de dissidenten te helpen, maar niet elke reaktie is in hun belang. Dialoog is een andere methode. Daarover wordt gepraat. Tot op synodevergaderingen toe. Moetje beide methodes mengen of zinvol afwisselen? Er zijn vragen in overvloed.

De problemen liggen bij gindse leiders zelf, wordt gezegd. Dat kan best waar zijn. Problemen liggen net zo goed aan deze kant. Vooreerst zou het zeer verhelderend werken om eerlijk ingelicht te worden hoe optanten voor de dialoog met het marxisme zelf tegenover het marxisme staan. Voorstanders van de dialoog hebben die dialoog dikwijls in eigen binnenste al zolang gevoerd. Soms zijn zij al overreed.

Praag leert ons dat wij niet op vele woorden over en weer moeten acht geven maar op stappen, die men uiteindelijk zet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen