Boekbespreking

Drs. A. J. Schoneveld, Van waterstof tot wederkomst, Een intuïtiefempiristische benadering van de Godsvraag. Boekencentrum B.V., 's Gravenhage 1976, 145 blz.

Schr, is chemicus-leraar met grote filosofischetheologische belangstelling. Hij heeft zich gerealiseerd dat de materiële en de geestelijke werkelijkheid, elk tot een denken in eigen, , verschillende categorieën nopend, toch uiteindelijk op één werkelijkheid moeten teruggaan. Men kan dit boek zien als een poging, beide 'werkelijkheden' tot die éne, centrale werkelijkheid te herleiden.

Schr. poneert tot dat doel een denkmodel dat hij de naam van Godsmodel geeft, waarbij hijzelf zich dan God niet, althans niet bij voorbaat, als een persoon voorstelt. Onze lezers voelen wel: dit gaat een kant uit die met onze traditionele geloofsinhoud behoorlijk overhoop ligt.

Pas na de formulering van die traditionele geloofsinhoud in de periode van de Reformatie hebben zich de moderne natuurwetenschappen ontplooid. Deze houden zich bezig, ruwweg, met het materiële aspect van de werkelijkheid. Pogingen om die tezamen met de geestelijke zijde van de werkelijkheid in één visie samen te nemen - waarbij de onderscheidenheid in die twee aspecten, dat kunnen we schr. met enige aarzeling toegeven, in betekenis zou verminderen - verdienen ten minste de belangstelling.'Maar het wordt een onbehaaglijke toestand als enerzijds de geloofstraditie vanuit die 'nieuwere' natuurwetenschappelijke gedachtenwereld zó gemakkelijk wordt verbogen en verwrongen, en anderzijds de evolutiegedachte uit de natuurwetenschappen zo aarzelloos wordt geaccepteerd niet alleen (en hoe consistent is dat? ) maar omderwille van de 'eenheidsvisie' ook aan de geestelijke' gegevenheden, de bijbelse traditie wordt opgedrongen, zowel in de schepping als in de voleinding. In Ae schepping: tot en met de mens, die inclusief zijn denkvermogen te beschrijven zou zijn als het resultaat van een sprongsgewijs toenemende complexiteit van de materie tengevolge van de fundamentele eigenschappen daarvan. In de voleinding: in het 'toegroeien' naar het koninkrijk Gods van een mensheid, die zich steeds meer rnoet gaan oriënteren op het in Jezus Christus manifest geworden beeld van de ideale mens die bij dit koninkrijk Gods hoort.

Schr. is geïnspireerd door Teilhard de Chardin, hoewel hij consequenter dan deze het materiële en het geestelijke wil laten samenvallen; hij heeft echter met hem gemeen, dat de begrippen 'goed' en 'kwaad' in hun modellen niet zo'n duidelijke plaats krijgen toegewezen, waarschijnlijk bij schr'. vanwege de 'morele neutraliteit' van de natuurwetenschappen van waaruit hij in hoofdzaak denkt. Ook zal het gematigd orthodoxe - lees: ongereformeerde - karakter van zijn protestantse opvoeding (p. 29) hier wellicht een rol hebben gespeeld. Hij maakt een dankbaar gebruik van de ideeën van prof. Bok omtrent de causale noodwendigheid van het ontstaan van het leven uit de materie, welke ideeën ook geheel natuurwetenschappelijk bepaald en dus neo-positivistisch van aard zijn; nochtans .worden zij door schr. niet onverdienstelijk en in ieder geval origineel gehanteerd.

Uw recensent meent zijn oordeel aldus te mogen samenvatten, dat we hier een bijzonder intelligent geschreven boek voor ons hebben, waarin schr. evenwel

- te gemakkelijk in de voortgang der dingen de evolutionistische lijn aanneemt;

- te weinig het belijden der kerk serieus neemt: - te relativerend over de verschillende 'Godsbeelden' spreekt en in ieder geval het bijbelse 'Godsbeeld', zo men daarvan spreken kan, in die relativiteit doet delen.

Positieve punten zijn daarnaast; schr.'s grote denkkracht; de sympathieke, niet-agressieve wijze waarop hij ook over klassieke voorstellingen weet te spreken. Ook is hij zeer bescheiden in het opeisen van instemming met zijn ideeën; hij heeft weet van het speculatieve van vele van zijn stellingen voor zover die de 'gaten', in'zijn beeld van het zijnde moeten opvullen.

Tenslotte: en van de sleutels tot schr.'s onklassieke voorstelling van zaken is wellicht zijn idee omtrent de openbaring, die hij omschrijft als 'intuïtief doorbrekend inzicht' (137, ook 129) - bij welke formulering evenwel datgene wat wordt geopenbaard geheel wordt verbonden niet met de Openbarende, maar met degene aan wie wordt geopenbaard en die er dan bovendien nog toe moet worden gebracht (Hand. 16 : 14) acht te nemen op de openbaring; dat niet zomaar uit zichzelf kan en doet. Schr. laat geen plaats aan een zelfopenbaring van God, dan per gratie van het in de natuur voorhandene en gegevene, en dat exclusief geïnterpreteerd via het kanalenstelsel van het natuurwetenschappelijke denken.

Het zou zeer waardevol zijn als schr. een en ander nog eens zou willen doordenken, meteen duidelijker erkenning van het goed recht van de klassieke, bijbelse, apostolische, reformatorische overlevering - die toch ook niet uit de lucht is komen vallen en zeg negentien eeuwen lang recht overeind is blijven staan niet alleen, maar voor ontelbare middel in Gods hand is geweest om ze in Zijn heerlijkheid op te nemen (Ps. 73 : 24; ook Luc. 23 : 42 en 43), zonder een kennis der .fundamentele eigenschappen der materie, waarvan een dubieuze interpretatie die overlevering zou schenden. Ik bedoel dit laatste niet cynisch, maar alleen om een prioritiet aan te duiden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen