Grenzen aan het compromis

Het Woord 'compromis' omschrijft Van Dale's Groot Woordenboek der Nederlandse Taal als 'minnelijke schikking' of 'handeling waarbij men een deel van zijn beginselep prijsgeeft’.

Het is duidelijk, dat het hele leven vol compromissen is. Bij zovele verschillen van inzichten is het hele leven vaak een kwestie van geven en nemen. Wie nooit tot enig compromis bereid zou zijn is onmogelijk voor zichzelf en voor zijn omgeving. Compromissen zijn erin onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers, tussen overleggende partijen in internationale geschillen, maar ze zijn er óók in de kleine dingen van ieders persoonlijke leven. Het leven is een kwestie van de lijn vieren en weer aanhalen. Zouden er geen compromissen zijn, het leven zou één voortdurende oorlog zijn, in het groot en in het klein.

In de politiek

Wie toetreedt tot de politiek besluit daarmee in principe tot het compromis. Niet alléén op de zaken van praktisch politiek handelen. Want het is zondermeer ook duidelijk, dat bij verschillen van inzicht in zakelijke kwesties overeenstemming gevonden moet worden. Maar zelfs in principieel opzicht besluit men tot het compromis. Wiens politiek b.v. bepaald wordt door een principe, dat gericht is op de materiële belangen van de landgenoten, zal er niet omheen kunnen van dit principe prijs te geven in de strijd tussen groepen met tegengestelde belangen. Maar ook wie het te doen is om het totale welzijn van de onderdanen en de samenleving als geheel, en bij wie dit totale belang alleen veilig geacht wordt in eeh onderhorigheid aan de geboden Gods, geeft in-principe van zijn principe prijs, zodra hij tot de politiek toetreedt. Wij leven irrimers onder een neutrale grondwet in een neutrale staat? Zodra iemand een functie in het politieke leven aanvaardt moet hij de eed afleggen. En hij legt die eed dus af op een neutrale grondwet; een grondwet, die wel democratisch bepaald is (en dat is goed) maar die niet theocratisch genormeerd is. Het ontbreekt onze grondwet immers ook aan een preambule, waarin volk en overheid worden gesteld onder het gezag van de levende God en Zijn Woord?

Praktisch

Ook in het principieel-praktische politieke handelen komt telkens weer de vraag op van het compromis. Hoe vaak is er niet sprake van het kiezen tussen twee kwade voorstellen, waarbij men dan kiest voor het minst kwade om erger te voorkomen? Zeker wanneer er sprake is van een minderheidspositie, waarin het politieke handelen plaatsvindt, zal het niet alleen uiterst moeilijk maar zelfs uitgesloten zijn om eigen inzichten ten uitvoer te zien worden gebracht, al zal door overtuigingskracht het soms mogelijk zijn de inzichten van een minderheid over te dragen op een meerderheid.

Maar er moet nu eenmaal geregeerd worden. En dat betekent in vele gevallen het sluiten van compromissen om, bij elkaar «//sluitende inzichten, toch samen te kunnen leven.

Grenzen

Toch zullen er grenzen zijn, althans moeten er grenzen zijn aan de bereidheid tot het aangaan van compromissen. Een socialist zal dat, wat wezenlijk is voor zijn socialistische overtuiging, ten enenmale niet prijs geven. Hij zal net zo min een liberale politiek kunnen voeren als het voor een principiële geheelonthouder mogelijk zou zijn een drankwinkel te beginnen of voor een pacifist om een wapenfabriek te openen.

De vraag komt op waar bij een christen, juist ook in de politiek, ^ de grens zal liggen als het gaat om bereidheid tot compromissen. Die grens ligt dunkt me daar, waar het om directe waarden gaat, die de Schrift ons geeft. Er zijn direct uit de Schrift af te lezen waarden en er zijn afgeleide waarden. Zodra het om de afgeleide waarden gaat blijken er telkens weer verschillen van inzichten te zijn. Dan zal het nodig en mogelijk zijn om tot onderling vergelijk te komen. Maar is zulk een vergelijk ook mogelijk als het gaat om de directe waarden, die de kern van ons christen-zijn uitmaken?

Christenen hebben in dat opzicht door de tijden heen voor hun weigering van een compromis het martelaarschap ontvangen. Ze weigerden de keizeraanbidding en ze gingen voor de leeuwen. Ze weigerden de 'nye leer' af te zweren en ze gingen op de brandstapel. Ze weigerden tot een minnelijke schikking te komen met die systemen - of het nu nazisme of communisme was - die zich stelden in de plaatst van de Koningsheerschappij van Christus en ze kwamen in de concentratiekampen of de strafgevangenissen.

Er zijn zaken waarbij een compromis alleen mogelijk is op straffe van het prijsgeven van de levensovertuiging als zodanig.

Kritieke fase

Me dunkt, dat zó ook in de politiek, in de christelijke politiek een grens is gesteld aan de bereidheid tot het compromis. Het zal duide­lijk zijn, dat ik in dit verband toe wil naar het abortusvraagstuk, waarmee we weer in alle scherpte worden geconfronteerd, nu er een nieuw wetsvoorstel van de ministers De Ruyter en Ginjaar ligt. Al is dit wetsontwerp nog •niet openbaar gemaakt, tóch is al wel duidelijk, dat het gaat om het vrijgeven van abortus tot de eerste vijf maanden na de bevruchting, en dan in overleg tussen de arts en de vrouw met een bedenktijd, na aanmelding, voor de vrouw van vijf dagen.

Toen de eerste geruchten omtrent dit wetsontwerp opdoken liepen de rode vrouwen ('wij vrouwen eisen') protesterend te hoop en lieten politici, die tot heden een principieel standpunt anti-abortus innamen een genuanceerd geluid horen. Moest dat als hoopvol worden beschouwd? Het duurde echter niet lang of de rollen keerden om. Het zeer linkse orgaan Hervormd Nederland riep de progressieve vrouwen op niet al te haastig te reageren, want met dit voorstel had het kabinet zichzelf overtroffen (Hervormd Nederland ageert doorgaans fel tegen dit kabinet). Heleen Dupuis schreef zelfs: 'Abortus-ontwerp geeft vrouwen alle ruimte.' Anderzijds kwamen de kritische stemmen los tegen dit rapport, omdat het waarden prijsgeeft die niet prijsgegeven mogen worden.

Me dunkt dat we met dit rapport een kritieke fase in de christelijke politiek zijn ingetreden. Ik heb er geen enkele behoefte aan mee te doen met diegenen, die stellen, dat de bewindslieden, die verantwoordelijk zijn voor dit wetsontwerp, hchtvaardig geljandeld hebben. Ik mag er vanuit gaan, dat één en ander'ook onder druk van grote ministeriële verantwoordelijkheid tot stand is gekomen. Maar desalniettemin meen ik, dat het wetsontwerp zoals het er uit komt te zien onverantwoord is, een overschrijding van grenzen, die niet overschreden mogen worden.

Om erger te voorkomen?

Men kan zeggen - en dat argument wordt veelvuldig gehanteerd - dat aanvaarding van dit wetsontwerp voorkomt, dat het wetsontwerp van de PvdA en de VVD, dat veel verder gaat, wordt aangenomen; dat op deze wijze de legalisering van vrije al^prtus wordt tegengegaan. Zelfs al zou dit zo zijn, dan nog mag men zich afvragen of men als christen één stap zetten mag op een weg, die het (beginnende) leven, het van God gegeven leven, vogelvrij verklaart. Raakt dit alles niet zozeer aan het geloof in God als Schepper, dat het sluiten van compromissen hier gelijk staat met het wezenlijk prijsgeven van wat de diepste levensovertuiging raakt?

Er is echter in het nu gegeven wetsvoorstel slechts sprake van een gradueel, niet van een principieel verschil met het wetsvoorstel van de PvdA en de VVD. Abortus wordt op allerlei gronden, op argumenten met betrekking tot 'nood' van de vrouw, mogelijk gemaakt. Het feit, dat in het wetsvoorstel De Ruyter-Ginjaar de arts rnéébepaalt zegt weinig, als we bedenken hoeveel medici vandaag zélf, uit eigener beweging adviseren tot abortus. Wat is - zo wil ik vragen - de huidige artsenstand waard, niet qua deskundigheid maar qua principe, dat uitgaat van het leven als door God geschapen? Me dunkt, dat, als het wetsvoorstel De Ruyter-Ginjaar wordt aangenomen, de eerste stap is gezet op de weg van het voorstel PvdA-VVD. Het zal nog een kwestie van enkele jaren zijn. Het was meen ik bisschop

Simonis, die dezer dagen in een radiointerview zei, dat wat voorgesteld wordt als het nog zoveel mogelijk handhaven van de situatie, waarbij het beginnend leven beschermd is, in feite is hetprijsgeven daarvan.

Op deze weg past geen compromis. Daarom is te hopen, dat allen, die vanuit de grote waarde van het door God gegeven leven denken, samen de komende tijd pal mogen staan. Het kan zijn, dat in christelijk getuigenis alleen bij datgene aangesloten moet worden dat in overeenstemming is met de bijbelse norm, óók al betekent dit, dat een minder verstrekkend voorstel dan het 'ergste' wordt aangenomen. De zaak waarom het gaat is het waard om pal voor te staan, ook al behoeft men daarvoor nog niet in een hijskraan te klimmen.

Intussen denk ik vaak aan het woord van Van Ruler, dat het töt hét teken van de theocratie in de eindtijd behoren kan, dat we weer tot voor koningen en overheden zullen moeten getuigen van de Naam en dat we dit getuigenis met de dood zullen moeten bekopen. Echt christelijk' leven wordt een méér en méér aangevochten zaak.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen