Hare Majesteit Koningin Juliana 70 jaar

‘Veranderend Nederland onder Juliana', luidt de titel van een boek, dat dezer dagen van de hand van dr. C. Rijnsdorp verschijnt, nu koningin Juliana haar zeventigste verjaardag viert. Hoe waar deze titel is blijkt ook al uit de wijze van berichtgeving toen en nu. Ik stel mij tenminste voor, dat heden ten dage geen blad meer de geboorte van een prinses zou aankondigen op de wijze waarop een Haagse krant dat in 1909 deed. Hier volgt het bericht:

‘Er is een prinsesje geboren. Onze Koningin is moeder geworden. Het geluk, dat de geringste vrouwen in haar land kennen en dat haar ontzegd scheen, dat telkens van haar terugweek wanneer het was genaderd, is nu ook het hare. Er is een kindje in het Paleis.
De beklemmende gedachte is van het koninklijk echtpaar geweken, dat het nooit zoo zou mogen zijn. Het kindje is binnengekomen en heeft een koninklijk gezin gemaakt.
Wie, die de Koningin zag in de laatst verhopen weken op haar wandelingen van het Paleis naar de woning harer Moeder, is niet ontroerd geworden door dien aanblik? We zijn onbescheiden geweest, wij, het Haagsche publiek, en hebben haar aan- en nagekeken en tegelijk tot elkaar gezegd, dat het niet behoorlijk was en dat men op een gewone vrouw in die omstandigheden immers liefst niet let. Maar deze vrouw was de Koningin. Heeft die gansch buitengewone aandacht haar gehinderd? Wij gelooven het niet. Niemand kan het gelooven, die haar heeft zien voortgaan langs onze straten, groetend naar rechts en links, met een glimlach zoo fier, zoo vriendelijk en gelukkig tevens, als maakte zij bij voorbaat aanspraak op haar overgroote deel in de vreugde die straks om harentwille geheel het land vervullen zou.
We hebben ons schuldig gemaakt, al een paar maanden lang, aan een reeks van 'vaderlandsche onbescheidenheden'. De oud-Hollandsche aard, die bruiloft en geboorte bij voorkeur met niet al te fijnen boert te kruien pleegt, kwam boven. Onze beschaving heeft er zich aan geërgerd, maar gaf het aanstoot aan het koninklijke echtpaar? Wij gelooven er niets van. De aanstaande moeder althans deed niets om de aandacht van zich af te leiden; de Prins sprak gaarne en veel en vol vreugde over 'de blijde verwachting’.

Intussen was het een gebeurtenis dat het voortbestaan van het Oranjehuis met de geboorte van Juliana ons volk gegeven werd. In het Oranjeknipselboek, waarin Richard Kaan een selectie van stukken geeft, die hij in het Koninklijk Huisarchief, waartoe hij toegang kreeg, aantrof (een kist van één kubieke meter met kranteknipsels van her en der), staat onder het kopje 'ons Koningskind': 'Mijne heren ik heb de eer u mede te delen dat er een prinses geboren is.' 'Stamelend en zijn emoties nauwelijks meester geeft jonkheer Van Geen, particulier secretaris van koningin Wilhelmina, dit nieuws door. Het is zeven uur in de morgen, dertig april 1909. Nog nooit is de komst van een Oranjetelg met zoveel spanning afgewacht en met zoveel feestvreugde begroet. Eindelijk is er een troonopvolgster en kan de kroon niet meer in buitenlandse handen overgaan, een thema waarover in die dagen druk wordt gespeculeerd.’
Als bekend wordt, dat koningin Wilhelmina in blijde verwachting is wordt het land bedolven onder suggestieve prentbriefkaarten, waarop het al ooievaar was wat de klok sloeg. Er was zelfs een voorbarige prent op 15 april 1909 met een Hoera omdat een prins geboren was.
Het is boeiend het genoemde fotoboek door te bladeren. De doopplechtigheid door dr. J. H. Gerritsen in Den Haag met een preek over de Jongeling van Naïn: 'En Hij (Jezus) gaf hem aan zijn moeder.' De verloving van Juliana met Bernhard, waarbij op last van minister Slingerberg, de werklozen een extra uitkering ontvangen van… ƒ 2,50. Het huwelijk op 7 januari 1937, ter gelegenheid waarvan de regering op ruime schaal gratie verleende aan veroordeelden. De geboorte van Beatrix, waarbij Colijn namens de regering tot het volk spreekt voor de radio en daarbij zegt zich 'langs dezen modernen(!) weg' tot de bewoners van Nederland en de overzeese gebiedsdelen te richten. De inval van mei 1940, waarbij prins Bernhard in soldatenuniform en met helm op de ingang van de bunker bewaakt, waarin de koninklijke familie zit. De bevrijding, met de aankomst van de koninklijke familie op Soestdijk, waar door de Duitsters heel wat geplunderd blijkt te zijn. De beëdiging tot regentes voor de periode van 14 oktober tot 1 december 1947: 'Ik zweer trouw aan de Koning… Zo waarlijk helpe mij God almachtig.' De troonsafstand door koningin Wilhelmina en de troonsopvolging op 4 september 1948 (het communistische dagblad de Waarheid beperkt zich tot een tweekoloms berichtje). Wilhelmina zei tot het volk: 'God zij met u en de koningin.' En Juliana zei: 'Ik voel het als een groot leed dat we uw wijsheid en ervaring en bovenal uzelf voortaan zullen moeten missen als onze koningin.’

De vijftiger jaren en daarna
Bladeren we door de vijftiger jaren en daarna dan zien we de koningin met laarzen in het gebied van de watersnoodramp in Zeeland (1953). In een radiotoespraak zei ze: 'Zelfs onze superieur ontwikkelde techniek was machteloos de ramp op dat kritieke moment af te wenden.' We komen tegen de tachtig-jarige (nu) prinses Wilhelmina, die haar verjaardag niet viert en dat betekent, zegt de koningin: 'helemáál niet vieren.' Op 28 november 1962 overlijdt prinses Wilhelmina. In haar boek 'Eenzaam maar niet alleen', had zij geschreven: 'wij hadden beiden de geloofszekerheid, dat de dood de ingang tot het Leven is en daarom beloofd dat onze begrafenis in het wit zou geschieden.' Aldus geschiedde en in de begrafenisstoet liepen de Limburgse Jagers, die psalmen en geestelijke liederen speelden. We lezen van de spanningen in het koninklijk gezin bij de verloving van prinses Irene. Irene weigert 'ondanks Juliana's tranen' mee te gaan naar Mexico. Bij de huwelijksinzegening in de basiliek van Santa Maria Maggiore in Rome is ook niemand van de koninklijke familie aanwezig. Een huwelijk 'in leed geboren', zegt een dagblad. En verder bladerend in het fotoboek zien we de foto's bij de huwelijkssluitingen van de overige prinsessen en van de nieuwe oranjetelgen die geboren worden.

Wie het genoemde fotoboek van het begin tot het eind doorbladert ziet hoe intussen langzaam de contouren veranderen: de straatbeelden, de kleding de opmaak van de kranten, het hele beeld van het leven.

Processen
In velerlei opzicht hebben ook ingrijpende veranderingsprocessen de regeringsperiode van koningin Juliana bepaald. Het boek van dr. Rijnsdorp; dat a.s. maandag in vier delen voor de NCRV-radio als documentaire komt, geeft van die processen in vogelvlucht een beeld. Het is een tijd geweest, waarin de dekoloniseringsprocessen plaats vonden. Wij kregen zo de Indonesië kwestie uitlopende op de souvereiniteitsoverdracht op 27 december 1949 en het uitroepen van de republiek der Zuid Molukken op 25 april 1950, wat voor Nederland tot vandaag de Molukse kwestie heeft opgeleverd.
Verder voltrekken zich revolutionaire processen op het gebied van de communicatie, als in 1951 de televisie intrede doet.en het aantal geregistreerde toestellen van ongeveer 10.000 in 1957 dan in vier jaar tijds stijgt tot één miljoen (14 november 1961).
Verder zijn er de gistingsprocessen in de naoorlogse jaren als de democratiseringsdrift om zich heengrijpt en meer of minder radicale groepen de samenleving willen omvormen. In deze processen staat het koningshuis zelf ook nogal eens op de tocht en wordt van verschillende kanten de monarchie aangevochten. Dat krijgt toespitisingen bij crisissituaties binnen het koningshuis zelf. Een koninklijke familie woont in een glazen huisje. Wat de 'gewone man' weet te verbergen komt bij de koninklijke familie in het nieuws. Die schaduwzijden heeft de koninklijke familie gekend: de affaire Greet Hofman, waarin een stuk persoonlijk leed naar buiten kwam, de Lockheedaffaire, die een deuk gaf aan het imago van ons koningshuis.

Historische band
In het bovenstaande liet ik aan de hand van de twee genoemde boeken enkele dingen terugkomen uit het leven van onze koningin en wat zich daaromheen afspeelde. Bij haar zeventigste verjaardag willen we graag de dankbaarheid uitspreken, dat de monarchie bij ons nog gebleven is. Na een statiebezoek van Juliana aan Frankrijk zei Bidault: 'Alors, messieurs (welaan heren), het enige wat ons te doen staat is een koningin te vinden.' Nu gaat het ons niet om een koningin als zodánig; wél om het Oranjehuis, dat in de wordingsgeschiedenis van onze natie, waarin de kerk zo duidelijk medebepalend is geweest, een door God gegeven plaats heeft gehad. Daarom heeft het koningshuis immer een grote plaats gehad in ons volk, met name ook onder het protestantse volksdeel.

Intussen beseffen we dat processen van de laatste tientallen jaren ook dit historisch gegevene hebben aangetast. De geweldige secularisatie, gepaard gaande met een toenemende ontkerkelijking en een aangevreten worden van zaken die immer volkomen zekerheid hadden, met een 'umwertung aller Werte' op het gebied van de zede, de ethiek, heeft één voor één de tekenen van het christelijke verleden van onze natie uitgewist.
Bij alles is het daarbij tot een dieptepunt gekomen toen de bede, naar het schijnt voorgoed, uit de troonrede verdwenen is. Het kan afgezaagd lijken dat hier nóg weer eens te noemen, maar bij de zeventigste verjaardag van onze koningin kunnen we niet nalaten op te merken, dat de band der religie, die volk en vorstenhuis door de eeuwen heen verbond minder hecht is geworden, én van de kant van het volk, dat méér en meer ontkerstend is, én van de kant van onze Souverein, die staatsrechtelijk toch ook verantwoordelijk is voor de troonrede.

Intussen staat de monarchie tot vandaag. En ook hier geldt het gezegde: 'Wat ge van uw vaderen hebt geërfd, verwerf het om het te bezitten.' Daarom zeggen we tenslotte: leve de koningin! En in dat 'leve' ligt dan ook de diepere dimensie, waarvan alléén de kerk weet heeft.

v. d. G.

Men leze: Richard Kaan, Oranjeknipselboek, uitgave la Rivière en Voorhoeve, Zwolle, ƒ 29,50. Dr. C. Rijnsdorp, Veranderend Nederland onder Juliana, uitgave Boekencentrum, 's Gravenhage, 90 pagina’s.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen