Onze catechisatie (1)

Inleiding
Een belangrijk onderdeel van het gemeenteleven is de catechese. We denken hierbij in de regel aan het onderricht, dat binnen de christelijke gemeente wordt gegeven aan de jongeren. Hoewel hiermee lang niet alles is gezegd, wat de catechese omvat, houden we het hier voorlopig maar op.
Het onderricht aan de jeugd is van onschatbare waarde voor de opbouw van de gemeente. Het is daarom teleurstellend te moeten constateren, dat de catechese dikwijls niet de aandacht ontvangt, die ze verdient. Vergelijken we bijvoorbeeld de aandacht voor de catechese met die voor de prediking en het pastoraat, dan merken we direct, dat voor deze laatste takken van arbeid in de gemeente veel meer belangstelling bestaat dan voor de catechese. Ons inziens is dat niet juist. Daarom is het verblijdend, dat er de laatste tijd tekenen zijn waar te nemen, die er op wijzen, dat er hier en daar wat aandacht voor de catechese aan het groeien is. Een stoot in de goede richting was de enquête over de catechese, die in de afgelopen winter is gehouden onder de Herv. Geref. predikanten.
We stellen ons voor om door middel van enkele artikelen een eenvoudige handreiking te doen om meerderen er toe aan te zetten over de catechese na te denken. Laten kerkeraden en jeugdraden er eens een agendapunt van maken, voordat in het najaar de catechisaties weer beginnen. Niet alleen om antwoorden te vinden op de vragen, die vanuit modern-theologische zijde over de catechese gesteld worden, maar minstens evenzeer omdat bij nadere analyse van de catechese menige 'zwakke' plek is te ontdekken. Soms is ze geheel in het slop geraakt. En is ze voor catecheet, cathechisant en ouders een groot probleem geworden. (Het zgn. 'eenzame avontuur').
Voorop staat nu, dat we eerst eens gaan luisteren naar de gegevens van de Heilige Schrift. Daarna staan we stil bij het voorbeeld in de kerkgeschiedenis. Dan gaan we naar de praktijk van de catechese, waarna we in het bijzonder letten op de catecheet, de catechisanten en de ouders.

Bijbelse gegevens
Het eerste, waar we op letten is de herkomst van het woord catechese. Dit woord is afgeleid van het Griekse woord katechein. Het woord komt bijv. voor in Hand. 18 : 25 en Rom. 2 : 18. Het betekent letterlijk: van boven af laten klinken (denk aan echo). In figuurlijke zin betekent het: met gezag meedelen.
Er zijn meerdere woorden, die het onderricht aangeven. We noemen bijv. onderwijzen, leren, inscherpen, vermanen, overleveren. In al deze uitdrukkingen treffen we een element aan, dat ook in de verkondiging aanwezig is, namelijk het met gezag, van hoger hand, iets meedelen. In dit geval: van Godswege meedelen.
Het is belangrijk om dit element in de praktijk van de catechese steeds in het oog te houden.
Verder merken we bijvoorbeeld aan het woord discipel (leeding), dat het onderricht de hele mens omvat. De kennis raakt hoofd, hart en hand. De leerling is ook volgeling.
Wanneer we gaan zien, hoe het onderricht in Israël gestalte kreeg, valt het ons op, dat hierbij allereerst de taak van de ouders in het oog springt. Zij hebben hun kinderen op te voeden als kinderen van het verboitd van God met Zijn volk. De verbondskinderen zullen bij het opgroeien de God van het verbond en de daden van God leren kennen. Hierin nu hebben de ouders hun grote taak. We wijzen bijv. op Deut. 6 : 1-9, waarin we lezen over de opdracht van de ouders om hun kinderen de Woorden Gods in te scherpen en et over te spreken. Ook Psalm 78 : 1-7 is een voorbeeld, dat de ouders hun kinderen hebben te vertellen van de loflijkheden en de sterkte en de wonderen van de Heere,… 'opdat het navolgende geslacht die weten zou' (vers 6)… en: 'dat zij hun hoop op God zouden stellen' (vers 7). Moeder Hanna (1 Sam. 1) en de moeder van koning Lemuël (Spr. 31) zijn daar schone voorbeelden van.
Vragen we, wat de jeugd zo al moest leren, dan cirkelt de 'leerstof' om de grote daden van de Heere in schepping en verlossing. Deze leerstof waaiert uit naar verschillende zijden, zoals de Thora (de Wet), de geloofsbelijdenis (het Sjema Israël), o.a. in Deut. 6 : 4, het gebed (o.a. het sjemone Esre en het avondgebed: 'Heere, in Uw handen beveel ik mijn geest' (Ps. 31 : 6), de sacramenten besnijdenis en pascha, andere feesten, en andere elementen.
Ook buiten het gezin vond het onderricht plaats. Van algemene aard en incidenteel is het onderwijs van Mozes (Deut. 4 : 5) en van Samuel (1 Sam. 12 : 13). De priesters en levieten onderwezen het volk, dikwijls bij het heiligdom (Lev. 10 : 11; 2 Kron. 17 : 7-9). In de latere tijd na de ballingschap werden scholen voor het onderricht in de Thora opgericht. Ook werd in de synagoge onderwijs gegeven. Synagogen waren leerhuizen. Rabbijnen hebben om zich een kring van leerlingen, discipelen. Het onderricht aan de jongens was er op gericht, dat zij bar mitswa werden op twaalf à dertienjarige leeftijd. Dan nam de jongen op zich om persoonlijk de wetten en rechten van het verbond te onderhouden.
Een voorbeeld hiervan treffen we aan in Lukas 2, waar we lezen, dat de twaalfjarige Jezus voor het eerst meegaat naar het paasfeest en in de tempel temidden van de rabbi's wordt aangetroffen.
Wanneer we nu bezien, hoe de christelijke gemeente ten tijde van het Nieuwe Testament onderricht gaf, dan merken we metéén al aan Christus Zelf, dat het onderricht Hem zeer ter harte ging. Hij is dé Meester, Die Zijn discipelen onderwijst op een bijzondere wijze. Bij Zijn zendingsbevel in Matth. 28 geeft Hij hen de opdracht om te onderwijzen en te leren onderhouden, wat Hij geboden heeft. Het onderwijs van de apostelen staat uiteraard in het licht van de zending en is verbonden met de doop en de geloofsbelijdenis. Denk aan de Moorman uit Hand. 8 en de stokbewaarder uit Hand. 16.
Ook binnen de reeds ontstane christelijke gemeente nam het onderwijs een grote plaats in. Opnieuw hebben de ouders hierin een belangrijke taak. Vergelijk teksten als Efeze 6 : 4. Timotheüs heeft van kindsbeen af aan de Schriften geweten, door middel van zijn moeder en grootmoeder (2 Tim. 3 : 15). Verder lezen we van Ajiollos in Hand. 18 : 24-25, die onderwijl geeft en van een catecheet in Gal. 6 : 6 en van herders en leraars in Ef. 4 : 11.
De inhoud van dit onderwijs zouden we als volgt kunnen samenvatten:
Men leerde de heilsfeiten, in en door Jezus Christus (vgl. 1 Kor. 15 : 1-3) en de leer aangaande de christelijke levenswandel, waarover Paulus steeds onderwijst in het tweede deel van zijn brieven. Andere elementen zijn: het gebed (het Onze Vader), de leer van hef dopen, de oplegging der handen, de opstanding der doden en het eeuwig oordeel (Hebr. 6 : 1-2). Hand. 2 : 42 spreekt over de leer der apostelen.

Conclusie
Overzien we nu deze Bijbelse gegevens, dan merken we verschillende dingen op.
1. De achtergrond van de catechese is het verbond
2. Het gezinsonderricht gaat voorop
3. Het onderwijs vanuit de gemeente sluii hierbij aan
4. In het onderwijs zit een gezagselement
5. Het onderwijs raakt hoofd, hart en hand
6. De inhoud is gericht op Gods daden in schepping en verlossing, en op het christelijke leven

Pastorale catechese
Aan het eind van dit overzicht wijzen we nog op het pastorale karakter van het onderricht in de Bijbel. De verbinding in Ef. 4 : 11 is veelzeggend. Het pastoraat in de Schrift draagt als voornaamste kenmerken: de herderlijke liefde en zorg, genormeerd door het Woord (1), de nadruk op de gemeenschap (2), de aandacht voor de enkeling (3) en het heil voor de hele mens (4).
Bij verdere bestudering van de catechese in de Schrift merken we, dat deze vier kenmerken van het pastoraat, ook in de catechese telkens weer oplichten. Daarom is het een belangrijk Bijbels gegeven om het pastoraat en de catechese op elkaar te betrekken, hoewel er uiteraard tussen beide onderscheiden dient te worden.
(wordt vervolgd)

W. Verboom, Waddinxveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen