Scherp debat over classicale herindeling

Al jarenlang is er binnen onze kerk sprake van onvrede met de classicale indeling van de kerk. Sinds jaar en dag wordt de vraag gesteld of de synode, zoals die gevormd wordt door verkiezing in de classicale vergaderingen, wel de kerk in haar geheel weerspiegelt. We schreven in deze kolommen al eerder over de grote verschillen in classes als het gaat om het aantal gemeenten, het aantal hervormden, de inkomsten voor de zending e.a. (de grootste classis Harderwijk heeft een zendingsbudget van omstreeks ƒ 900.000,– en de kleinste classis, Winsum, van ongeveer ƒ 40.000,–). Op synodevergaderingen heeft met name ds. J. Vroegindeweij (Emmeloord) niet aflatend bepleit een herindeling van de classes te overwegen, zodat de synode een betere vertegenwoordiging zou zijn van de kerk.

De hervormde kerk bestaat thans uit 53 classes met daarbij nog een classis voor de zogenaamde Waalse gemeenten. Het moderamen had nu voorgesteld, dat er in zoverre een wijziging zou moeten komen in de historisch-bepaalde classicale indeling, dat Gelderland en Zuid-Holland er een classis zouden moeten bijkrijgen. De Proviciale Kerkvergaderingen zouden dan de vraag onder ogen moeten zien hoe de provincies opnieuw zó zouden kunnen worden ingedeeld, dat de verschillende classes ongeveer even groot zouden zijn.
Ik denk dat het moderamen niet heeft kunnen bevroeden, dat dit toch vrij eenvoudige voorstel zo'n stormachtig debat in de synode zou losmaken.

De stad
Twee predikanten uit de grote steden gingen zich geducht roeren. Ds. C. B. Roos (Amsterdam) was het volstrekt oneens met het uitgangspunt van het moderamen, dat het aantal predikantsplaatsen bepalend moest zijn voor de classicale indeling. De nota van het moderamen stelde: 'De verschillende streken van het land hebben hun eigen waarde voor het kerkelijk leven. Ook al wonen er in bepaalde delen van het land minder leden der kerk, toch is het goed dat hun stem in de synodale arbeid wordt gehoord.'
Maar ds. Roos wilde liever uitgaan van de aantallen hervormden (leden, doopleden, geboorteleden). Hij had becijferd, dat één-zesde deel van alle hervormden in de drie grote steden (Amsterdam, Rotterdam en den Haag) woont. De welgestelden trekken uit de stad weg, zo betoogde hij, en daardoor blijven de steden verpauperd, arm achter. Juist de stem van de verpauperde stad moet in de synode worden gehoord, zo betoogde hij.
Ds. A. J. Willing, den Haag, sprak in dezelfde zin. Hij voegde eraan toe, dat men de kerk niet zozeer op het aantal dominees of het aantal betalende leden moest bekijken maar op de probleemgebieden. De grote steden – zo redeneerde hij – vangen de problemen op voor de rest van het land. 'De grote steden moeten de verslaafden van de Veluwe opvangen'. De grootte van de classis vond hij van minder belang. Ds. J. Vroegindeweij is het grootste synodelid – zei hij ludiek – en er moet er één de grootste zijn. De classis Harderwijk is de grootste classis. Ook hier moet er één de grootste zijn.

Welke criteria?
Het zal in een 'volkskerk' als de Hervormde kerk is altijd wel een probleem zijn om een goede verdeelsleutel te vinden als het gaat om een indeling in classes.
Maar ds. K. A. Abelsma (Wateringen) noemde terecht de huidige classicale indeling 'het beroerdste districtenstelsel van West-Europa'. Hij vroeg aandacht voor die 'zielen, die 's zondags ook hun lichamen meenemen naar de kerk'.
En ds. J. Vroegindeweij vroeg zich naar aanleiding van de bijdragen in de discussie van ds. Roos en ds. Wilzing af wat de vertegenwoordiging van de kerk in de synode nu moet zijn: de kerk-in-de-samenleving, of de samenleving-in-de kerk. Na een zeer verward ordedebat besloot de synode, op voorstel van dr. A. H. v. d. Heuvel dat de nota van het moderamen in principe werd aanvaard, dat de provinciale kerkvergaderingen een herindeling van de classes zouden ontwerpen, rekening houdend met de grenzen van de classes van de Gereformeerde Kerken en dat de zaak dan opnieuw in de synode terug zou komen (er waren zestien stemmen tegen dit voorstel van dr. v. d. Heuvel). Dat betekent intussen wel, dat Gelderland en Zuid-Holland er een afgevaardigde ter synode bijkrijgen. Harderwijk en Arnhem zullen waarschijnlijk worden samenvoegd en dan worden gesplitst in drie classes: Harderwijk, Ede, Arnhem.

Er wordt op deze wijze dunkt ons een stap in de goede richting gezet. Het is weliswaar duidelijk, dat de kerk niet volgens democratische normen wordt geleid en bestuurd. De Waarheid wordt binnen de kerk ook niet beslist bij de gratie van de helft plus één. Maar anderzijds is het wél zo, dat de kerk ook een structuur heeft, een georganiseerd geheel is, waar regels gelden, waar een kerkorde is en waar toch besluiten worden genomen – en dat is in elke kerk zo – waarin, bij verschil van inzicht, door stemming uitsluitsel wordt gebracht. Welnu dan zal de kerk in haar ambtelijke vergaderingen ook werkelijk de kerk moeten weerspiegelen. En dan weten wij bepaald wel, dat de grenzen van het hervormd kerkelijk leven in de praktijk vloeiend zijn. We beseffen ook, dat rigoureuze middelen ter sanering van het ledenbestand heus de sanering van de kerk niet zullen brengen en dat de reikwijdte van het verbond door ons niet langs gesneden lijnen is aan te geven. En als zodanig noem ik de argumenten van de grote stadsdominees niet niets. Zij spreken over een ledenbestand in de drie grote steden, dat realiter tot de Hervormde Kerk behoort, ook al ziet het overgrote deel van die leden nimmer de kerk meer van binnen. Maar het gaat niet áán dit goeddeels papieren ledenbestand opeens uit te spelen tegen de meelevende leden, die – om met Abelsma te spreken – ook hun lichamen meenemen naar de kerk. Want dan nog even en de eigenlijke kerk is buiten de kerkgaande gemeente en het simpele kerkvolk mag óók meedoen. Maar het hart van de kerk klopt nog altijd daar, waar de gemeente samenkomt rondom Woord en sacrament, en waar vandaaruit de zending, het diakonaat, het apostolaat, het jeugdwerk levende en functionerende zaken zijn. Ik zou bovendien wel eens willen weten wat van de opmerking van ds. Wilzing wáár is, dat de grote stad de problemen van (b.v.) de classis Harderwijk opvangt, al ben ik bereid naast hem te gaan staan met begrip als het gaat om de zwaarte van het predikant zijn in de hervormde grote stadsgemeente vandaag.

Ik denk intussen, dat de door het moderamen aangewezen weg de enig reële is. De classis dienen zo te worden ingericht, dat ze zoveel mogelijk gelijkelijk over de gemeenten zijn verdeeld, want gemeenten die nog functioneren zullen in de praktijk de classes doen functioneren en vandaaruit mag worden gerekend op een functionerende synode, die niet al te ver afstaat van de functionerende gemeente.
Nog één opmerking tenslotte. De pleidooien van ds. Roos en ds. Wilzing voor het prioriteit verlenen aan de grote stad (waarom trouwens dan ook de verpauperde regio's in den lande niet?) doet de gedachte opkomen aan iemand die nog wil regeren na zijn dood. Ik bagatelliseer de secularisatie met name in de stad niet. Maar als dan in de stad de kerk het verst op retour is moet dan de niet-meer functionerende kerk in de stad toch toonaangevend blijven of worden? Daarachter moet een kerkopvatting schuil gaan die ik niet begrijp. Of het moet zijn – zoals ds. J. Vroegindeweij terecht stelde – dat niet meer de kerk, zoals die in de samenleving reëel voorkomt de synode bepaalt maar de samenleving, zoals die van de kerk bezit heeft genomen, in een ver doorgevoerde secularisatie.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen