Onze catechisatie (3)

Wat is catechese?
Wanneer we ons nu gaan bezighouden met de praktijk van de cateciiese in onze tijd, willen we eerst een omschrijving van catechese geven. Er zijn reeds verschillende definities van catechese gegeven. Op grond van de Bijbelse gegevens, waarin met name het pastorale element zo duidelijk naar voren komt, willen we de catechese als volgt omschrijven: 'Catechese is het geloofsonderricht van de christelijke gemeente aan haar leden in het bijzonder aan de jongeren om hun te leren hun Heiland te volgen in leven en sterven als de schapen van Zijn kudde.’

Verschillende aspecten
Met deze omschrijving hebben we recht willen doen aan verschillende aspecten, die tot de catechese behoren. In de eerste plaats hebben we willen zeggen, dat de catechese verbonden dient te zijn met de gemeente. We kunnen ook zeggen: de catechese dient te staan in het kader van het verbond. De jeugd van de gemeente bestaat uit kinderen van het verbond. Het teken en zegel van dit verbond hebben zij in hun doop ontvangen. In dit licht bezien, dient de catechese er op uit te zijn de kinderen van het verbond er toe te brengen, dat zij dit verbond leren beamen en aanvaarden, door het geloof in de God van het verbond. Dat geloof kunnen mensen niet bewerken. Dat kan alleen de Heilige Geest. Maar de Heilige Geest wil mensen in zijn hand als instrument gebruiken. Zo bezien kan een goede catechese ons beschermen tegen een leer, waarin alle verbondsrelaties ontbreken, alsook tegen een zogenaamd 'verbondsautomatisme’.
Ter illustratie van het verbondsmatige karakter van de catechese willen we eens wijzen op de vraag- en antwoord-methode van de reformatorische catechismi, zoals in de Heidelbergse catechismus. Wat is eigenlijk de achtergrond van deze methode? Is dat alleen maar een praktische? Nee, daar zit een veel diepere gedachte achter. Wanneer de leraar (de kerk) de vragen stelt aan het kind, en het kind gaat antwoorden (niet andersom), dan speelt de gedachte hierin mee, dat het kind van het verbond, door het opzeggen van de antwoorden, de schatten van het verbond en van de Schrift, die in de antwoorden liggen opgesloten, leert verstaan en toeëigenen door het geloof.
Bezien we opnieuw de omschrijving van catechese, dan onderstrepen we nu de woorden: 'geloofsonderricht' en 'leren'. Dit onderricht, dit leren omvat verschillende elementen.
1. Het gaat hierin om het bijbrengen van kennis. Ook verstandelijke kennis. We mogen het verstand, het intellect niet verachten. Zij is een gave van God, één van de poorten tot onze persoonlijkheid en behorend tof ons mens-zijn. Daarom mogen we nooit geringschattend doen over het verstandelijk aanleren van kernzaken van het christelijk geloof. Mits het terzake is en rekening houdt met de verschillende leeftijden.
2. De kennis in de catechese dient echter niet alleen verstandelijk te zijn, maar dient het hart te raken, zodat ze functioneel wordt. Nooit mag de catechese verschralen tot het louter verstandelijk bijbrengen van een aantal waarheden, dat leidt tot een zogenaamd 'historisch' geloof. De catechese is veel meer. Ze is gericht op het hartelijk kennen van de Heere en Zijn Woord. In de Schrift betekent iemand kennen: gemeenschap met hem oefenen. Zo is de kennis van de Heere naar Bijbelse norm gericht op de persoonlijke geloofsrelatie met de Heere. De catechese loopt uit op de geloofsbelijdenis. Laat er geen vacuum ontstaan na enkele jaren catechese. Als het tot de geloofsbelijdenis komt, spreekt de belijdeniscatechisant openlijk zijn (beginnend) geloofskennis van de Heere uit.
3. Het kennen in de catechese dient de gehele persoon en het gehele leven te doortrekken. In de omschrijving trachtten we dat weer te geven met de woorden: om hun te leren hun Heiland te volgen in leven en sterven als de schapen van Zijn kudde. Zoals in de Heidelbergse catechismus de geboden worden behandeld, waardoor het christen-zijn in het alledaagse leven aan de orde komt, zo dient de catechese toerusting te zijn tot een bijbels-verantwoord leven in onze huidige maatschappij. Hier ligt een moeilijke, maar nodige taak van de catechese.

Gezag en dialoog in de catechese
Toen we de Bijbelse gegevens bekeken, bemerkten we, dat het geloofsonderricht een gezagselement in zich draagt. Het is van belang dit nu te herhalen. Catechese is dienst aan het Woord. Niet dat de catecheet in zichzelf die autoriteit bezit (hij hoede zich daar voor), maar God zelf en Zijn Woord hebben dat gezag. Catechese is maar niet een intermenselijk of horizontaal gebeuren. Catechese is samen gaan luisteren naar het spreken van de Heere in Zijn Woord. Derhalve dient het onderricht in en vanuit het Woord centraal te staan. Pas van daaruit kan een dialoog vruchtbaar zijn. Een gesprek, waarin catecheet en catechisanten spreken en luisteren. Een gesprek, waarin de Heere tenslotte het laatste Woord krijgt.

Geen geïsoleerde catechese
Een ander punt, waar we eens op willen wijzen is, dat de catechese niet geïsoleerd moet worden van het geheel van het gemeenteleven. Dit gevaar is nog al eens aanwezig. Dan is de catechese een klein eilandje, zonder verbindingen met het geheel van de gemeente. Deze isolatie moet doorbroken worden. Er dienen verbindingen gelegd te worden met de eredienst, met het pastoraat (bijv. huisbezoek), het diaconaat en het apostolaat. En niet te vergeten met het jeugdwerk. Deze onderlinge raakvlakken mogen niet maar het karakter van toevalligheid dragen, maar behoren in opzet en programma aanwezig te zijn. Zo wordt de catechese geïntegreerde catechese.

Kerkeraad en Kerkvoogdij
We wijzen nog op het belang, dat de kerkeraad en de kerkvoogdij de grote waarde van de catechese onderkennen. Er moet soms op dit punt een bewustwordingsproces op gang komen. Laat de kerkeraad de catechese op haar agenda plaatsen. Laat de kerkvoogdij de catechese op haar begroting plaatsen. Laat zij zorg dragen voor een goede accomodatie, waaruit blijkt, dat de gemeente de catechese hoog aanslaat. Er zijn gelukkig heel wat middelen tot verbetering. Er bestaat de mogelijkheid van voorlichting. Er zijn niet voor niets landelijke organen. Het geld hieraan besteed is goed besteed. Juist deze maanden in de zomer lenen zich uitstekend voor een inspectie van lokaliteit en middelen zodat er in het najaar, als de catechese weer begint, gebruik van kan worden gemaakt.
(wordt vervolgd)

W. Verboom, Waddinxveen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen