Enige vragen over het huwelijksformulier (1)

Historie en betekenis
Al enige tijd ligt er een brief te wachten op beantwoording, die binnenkwam over het huwelijksformulier bij een kerkelijke huwelijksbevestiging. De schrijver las het zo bekende boek 'de smidsgezel – de bijlhouwer en de hopmansvrouw', waarin voorkomt dat aan de toenmalige (hervormde) gemeente van Utrecht afkondiging werd gedaan van een voorgenomen huwelijk. Gevraagd werd, waar dit gebruik vandaan kwam. Tevens het verzoek om iets te schrijven over de geschiedenis van de kerkelijke huwelijksbevestiging en over bepaalde passages uit het formulier met een wat pastorale toespitsing. Graag wil ik proberen in enkele artikeltjes daar iets over te schrijven.

Kerk en huwelijk
Wie in de geschiedenis van de christelijke kerk probeert na te gaan, hoe er in de loop van de tijd over het kerkelijk huwelijk is gedacht en geschreven, komt wel een paar verrassende situaties tegen. Er is nogal wat verschil van inzicht over de vraag, of de kerkelijke huwelijksinzegening ook huwelijkssluiting is. Op dit punt gaapt er uiteraard een grote kloof tussen Rome en de Reformatie. Bij Rome is het huwelijk de in de kerk als sacrament gevierde levensverbintenis. Daarentegen heeft de Reformatie het huwelijk als sluiting en recht tot een politiek-maatschappelijke aangelegenheid gesteld, waarbij de kerk een zeer belangrijke taak heeft, maar niet de eerste en de enige. Het lijkt me goed op dit verschil in opvatting wat dieper nog in te gaan, maar eerst geef ik enige historische notities.

A. De oud-christelijke kerk
Al in de tweede eeuw werd de kerk betrokken bij de voltrekking van de levensverbintenis tussen man en vrouw. Langzamerhand komt er steeds duidelijker een geformuleerde leer der kerk naar voren, dikwijls uit de nood, in de strijd met dwalingen, geboren. En in deze eerste tijd overheerste het heidendom nog heel sterk, was de christelijke kerk een, zij het groeiende, minderheid. Maar het kwam nogal eens voor, dat wat de overheid door de wetgeving voorschreef niet overeenstemde met de leer der kerk, gegrond op het Woord van God. Vandaar dat als men over bepaalde zaken twijfels had, de christenen zich hadden te richten tot de bisschop. Door de tijd heen groeide de gewoonte om in de gewone kerkdiensten van de gemeenten een eenvoudige zegening te hechten aan een gesloten huwelijk, zonder dat deze zegening het huwelijk wettig maakte. Als men deze zegening niet deed plaatsvinden, was het huwelijk niet minder echt en waardevol geworden, integendeel.

B. De rooms-katholieke kerk
Naarmate de kerk machtiger en rijker werd en zich steeds meer vervreemdde van de eenvoud en waarheid van de Heilige Schrift, namen de dwalingen en menselijke uitvindingen toe. Vooral onder 'het bewind' van paus Alexander De Derde (1159-1181) neemt de macht van de kerk een hoge vlucht. Dan ook eist de Roomse kerk eerst goed het recht voor zich op om de sluiting van het huwelijk te voltrekken en dat aan de overheid te ontnemen. Ongeveer in diezelfde tijd wordt ook in de kerkleer het dogma der zeven sacramenten geformuleerd, waaronder, zoals u bekend zal zijn, ook het huwelijk is begrepen. Als sacrament geldt het, zodra twee jonge mensen elkaar voor God in de kerk trouw beloven, maar ook in het verdere leven. Bepaalde vrijheden zijn in de roomse eredienst toegestaan, maar mij valt op bij het zogenaamde 'rituale romanum' dat het bruidspaar met gewijd water besprenkeld wordt, de trouwring gezegend wordt, die daarna door de bruidegom aan de linkerhand van de bruid wordt geschoven, terwijl daarvoor en daarna de formule 'in de naam des Vaders en des Zoons en des Heiligen Geestes' wordt gezegd. Eigenlijk is het kerkelijk huwelijk bij Rome het eigenlijke. In verleden tijden zijn roomse jongeren wel eens op het gemeentehuis getrouwd – dat betekende toch niets – konden ingeschreven staan als gehuwden om aan een woning te komen, gingen daarna ieder weer naar hun eigen huis en vestigden zich pas in een huis en woonden bij elkaar nadat later de kerkelijke inzegening geschied was.

C. De reformatorische kerken
In de lutherse traditie is de gewoonte van elkaar geven van de ringen bewaard gebleven en wordt gesteld, dat alleen die bruidsparen ingezegend worden, die er zelf om vragen. Luther zelf rekende het huwelijk te behoren tot de wereldlijke dingen. Principieel dacht Calvijn er niet anders over. Het huwelijk is een maatschappelijke aangelegenheid, waarin de burgerlijke overheid handelend optreedt. De Kerk heeft met name tot taak voor de gehuwden te bidden tot God om Zijn heil en zegen over het levensverbond.

W. Chr. Hovius, K. a. Z.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen