Oost, west, thuis best?

Ver weg
Ook dit jaar voerde de vakantietijd me naar Amerika, en wel nader naar het Mekka der gereformeerden aldaar volgens vele denominaties, zijnde Grand Rapids. Nooit was ik in Salt Lake City, maar wat voor de mormonen die stad is, moet voor de rechtse gereformeerden in de Verenigde Staten wel het middelpunt van Michigan zijn. Overigens een druk en enerverend centrum van handel en industrie, ongeveer van de grootte van een stad als Groningen, en met een binnenstad die je meer aan Rotterdam dan aan Groningen doet denken. Nagenoeg op elke hoek van een straat van enig belang staat wel een kerkgebouw, hetzij Reformed, Christian Reformed, Free Reformed, Netherlands Reformed of American Reformed. Talrijk zijn ook de presbyteriale kerken, de gebouwen van de baptisten en allerlei zendingskerken die vaak uit de pinksterkringen voortkomen. Daartegenover zijn de episkopalen en rooms-katholieken betrekkelijk weinig in getal, speciaal in de omgeving waar ik verkeerde. Want het in zijn aard protestantse Grand Rapids moet niets van romaniserende tendenzen hebben.
Dankzij de vriendelijkheid en goede leiding van de heer Immink, die het laatste half jaar daar voor studiedoeleinden verbleef, kon ik wat rondneuzen op Calvin College met z'n uitgebreide bibhotheek. Verder had ik de gelegenheid om bestaande kontakten met Western Seminary en Hope College in Holland, Michigan, te bestendigen. Deze plaats Holland mag bij de Amerikanen bekend staan om z'n 'Hollandse dorp' met een namaak-molen, een draaimolen, klompen, een heuse Hollandse winkel en andere attributen, voor ons is het de rustplaats van tal van afgescheiden families, die met de Van Raalte's in de vorige eeuw uitweken naar de Nieuwe Wereld. Op hoop van zegen!
Ik wil er geen geheim van maken, dat ik van Grand Rapids en omgeving houd, hoewel ik er pas tweemaal geweest ben. 't Is omdat ik van de mensen uit de bovengenoemde gemeenten houd. Mensen, op enkele strikte baptisten na, afkomstig uit de kruisgemeenten. Wijlen ds. Doornenbal schreef eens, dat hij in het buitenland de afgescheidenen in de armen hep, die hij in Nederland zo niet ontmoette. Nu was dat van onze overleden collega wel wat erg voorzichtig uitgedrukt, want hij had mogelijk nog meer vrienden in de gescheiden kerken dan in de Hervormde Kerk. Maar het is waar, dat vooral het klimaat van de afgescheidenen (waar in Michigan toch ook de Hervormde Kerk grotendeels in leeft) mensen uit Nederland met een bevindelijke inslag bekoort. Ook mijn leefpatroon aldaar werd bepaald door een gezelschap van vrienden die zich met de kruisgemeenten verwant voelen.
De kombinatie van dit land en deze mensen werkt op mij in een zekere zin bevrijdend. Niet dat eindeloze Nederlandse gepraat over politiek, (nog) niet dat langdradige en zinloze gezeur over wat er allemaal sociaal niet mag en wel moet en beslist zou kunnen. In het algemeen kom je er in het kerkelijke en in het maatschappelijke leven mensen tegen, die gezond kunnen ontleden en niet teveel teuten met het nemen van beslissingen. Al wil ik niet ontkennen dat de oordeelsvorming hier en daar weleens op een wat simplistische manier tot stand komt. Maar komt dat in onze kringen niet voor?
En toch vormt dit alles niet de eigenlijke bekoring waar ik op doelde. Op gevaar af dat ik de situatie aldaar idealiseer of een geloof zonder praktische konsekwenties zou voorstaan, moet ik zeggen dat het eigen recht van het geestelijke leven en het getuigen daarvan en spreken daarover de ontmoeting wezenlijk maakte. En al is er een vaak beperkt kerkelijk bewustzijn en al dreigt het gevaar van ongeestelijke vergeestelijking daar zo goed als hier, toch kwam mij het verkeren in dit klimaat als een verademing voor. De predikant van de Netherlands Reformed Church, ds. Densel, en zijn vrouw en zijn kerkeraad weten je op een bijna oosterse manier te bewijzen, wat gastvrijheid betekent. M'n extra bagage aan boeken en andere weldaden moest me per schip nagezonden worden, wilde ik niet de risiko lopen van het betalen van heel veel overvracht.

Zijn we het waard?
Toen ik in Michigan, net als vier jaren geleden in Zuid-Afrika, zo vaak hoorde spreken van het oude vaderland (Nederland), beklemde me de gedachte: Wanneer al deze liefde en gastvrijheid om des Hééren wil is, hebben wij dan dat privilege niet verspeeld? Zijn wij datgene waar velen daar ons op aankijken, of zijn we heel anders? Is het maar beter om heel eerlijk te vertellen wat het betekent om kerk te zijn, theologie te studeren, en te belijden in een verwereldlijkte en ontkerstende situatie? Voorzichtig heb ik het hier en daar geprobeerd. Amerika is zelf ook op weg, zelfs in een behoudende staat als Michigan, naar een sterk ontkerstend leefklimaat. Misschien kunnen wij met hen meedenken en meebidden en meevoelen, niet als veelweters of mensen 'die ervaring hebben opgedaan', maar als geestelijke verwanten die door de malaise van de ontkerkelijking en ontkerstening met schande en schade en veel vernedering zijn heengegaan. Dan is het goed als velen in Zuid-Afrika en Amerika tóch van het oude vaderland blijven spreken. Al zal het woord 'oud' dan waarschijnlijk voorbehouden blijven voor de schone werkelijkheid van hun en onze wortels in het reformatorische leven.

En terug
't Zal de lieve lezer(es) wel opvallen, dat ik over die boven bedoelde ontkersteningssituatie niet al te rooskleurig denk. Ik ben misschien teveel een kind dat in de naoorlogse jaren opgroeide, om het zogenaamde bevrijdingseffekt van de sekularisatie als positief te ervaren. Bevrijding uit de verzuiling, bevrijding uit de kerstening als gevaarlijke imitatie van het Messianisme, bevrijding van vele morele taboes. Ik geloof daar niet zo erg in. In elk geval hebben we met name pastoraal zoveel kwaads van de sekularisatie ervaren, dat we de 'zegeningen' van de nieuwe situatie nauwelijks ontmoet hebben.
Terug in het lieve vaderland, werd ik rechtstreeks met vruchten van de verwereldlijking gekonfronteerd. Dat kwam zo. We giïigen, zonder een kerkblad of wat ook te hebben geraadpleegd, als gezin op een vrije zondag naar Wijnjeterp waar wijlen ds. Kalff vakantiegangers en dagjesmensen, jong en oud, samen met zijn gemeenteleden trok als in een tweede Alledagkerk. Zoete banden die mij binden aan des Heeren lieve volk… Maar niets daarvan die morgen, althans wat betreft predikant en prediking. Een jongeman uit de ring besteeg de kansel in de nu opvallend lege kerk, om ons te bepalen bij de verwerping van Jezus te Nazareth (Markus 6 : 1-6). Hij vroeg zich af, of Jezus ons soms net zo vreemd was als aan de inwoners van Nazareth. En dat Hij ons vreemd is, bewijzen… Ja, u raadt het al: Oost-Timor, Cambodja, Vietnam. De rest van de rij ben ik vergeten. De collega wilde zijn gehoor deelgenoot maken van zijn aarzeling ten aanzien van het tekstgedeelte. Hij vroeg zich af, hoe temidden van al de gruwelen der onmenselijkheid, begaan door. de machthebbers in Nicaragua en Zuid-Afrika enz. (nieuwe rij), en hoe temidden van de welvaart waaraan wij ons schuldig maken, wij het aandurven om dit stuk Evangelie naar ons toe te halen. Wat heeft alle gepreek nu geholpen?, aldus citeerde hij Niemöller in zijn preek na de Kristalnacht.
Welnu, de collega heeft zich dan ook op deze zondagmorgen niet aan de zoveelste preek schuldig gemaakt. Hij heeft in het geheel niet gepreekt. Hij hád ook niets om te preken, want hij deed niet of nauwelijks aan tekstuitleg. We werden naar huis gestuurd met zijn aarzeling, boven omschreven, en met het vage vermaan om een beter soort rijke jongeling te zijn dan het bijbelse voorbeeld, en om ons geheel in te zetten voor hen, aan wier kant Jezus Zich stelt. Oost, west, thuis is het ook niet alles, spotten we vroeger als jongens. Natuurlijk zijn er andere ervaringen. We hebben ook vergeleken met Uncle Sam veel goede dingen, bijvoorbeeld in de wereld van de pers en de kommunikatiemiddelen. Maar op zo'n zondagmorgen lijkt het alsof de grond onder je voeten wegzinkt. Kunt u zich voorstellen dat voor mij de vakantie, de ontspanning, de verademing in één klap afgelopen was? Ik heb de collega een briefje gestuurd en denk voor mezelf: hoelang zal dit, nog duren?
Nederland verwijt liriks en rechts kerken en bevolkingsgroepen in zgn. christelijke naties bekrompenheid, burgerlijkheid en schijnheiligheid. Althans, zo praat de spraakmakende menigte. Hebben we ons weleens afgevraagd: wat denken die christelijke volken van ons en van wat er bij ons zo overluid uitkomt? Zijn ze soms bang van onze situatie, van gebrek aan normbesef, wellicht van verharding ten aanzien van het horen van het Woord? Wanneer de zoeven te berde gebrachte jongeman een eenling was, dan zouden zulke vragen overtrokken zijn. Maar wanneer dit de prediking van velen is en nog veel meer mensen dit gebazel voor lief moeten nemen, dan zou je hoog kerkelijk gevoel wel een deuk krijgen. Geef mij de levensechtheid van de bevindelijke kringen, al zal het ook daar altijd een strijd blijven om bij het Woord uit te komen. Maar men buigt tenminste formeel nog voor het gezag van de Schrift.

Een strijdende kerk?
Samen met mij was in de Netherlands Reformed Church op Covell Avenue, Grand Rapids, een Indiase zendeling te gast, die werkt onder de melaatsen in Cornoell; een werk datsterk door de I.C.C.C. gesteund wordt.
Deze zendeling, Benjamin Daviddanam geheten, sprak de gemeente toe en vroeg aanhoudend gebed voor het christelijke zendingswerk in zijn land en omgeving, omdat het er godsdienstig en politiek naar uitziet dat dit werk zal worden stopgezet, als God het niet verhoedt. Zou in zulke situaties het hart van de gemeente niet duidelijker kloppen dan daar waar we de dialoog aangaan met andere godsdiensten en met het humanisme, terwijl de christelijke verkondiging zo gemakkelijk verzaakt wordt? Ik weet wel, dat vergelijkingen als in dit artikel gemaakt, vaak goedkoop zijn.

Maar ik weet evenzeer dat wij moeten zijn waar het Woord is en de Geest werkt, en dat het bestaan van de gemeente in de toekomst zal vereisen dat we heel veel laten vallen en niet langer op alles ingaan of alles trachten op sleeptouw te houden.

Tenslotte
Sterkte aan alle medestrijders voor het 'seizoen' na de vakantie. Sterkte! We hebben niet in de eerste plaats tegen mensen te strijden, en zelfs als we hun meningen of leven bestrijden, dan strijden we toch niet tégen hen. En vooral gaat het niet om een menselijke strijd. Volgen achter de Heere aan is opmerken dat Hij ook in het brake land Zijn voetstap zet.

C. A. Tukker, Nh.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen