Enige vragen over het huwelijksformulier (3)

De afkondiging
Kan men aan of bij het gemeentehuis de aankondigingen vernemen van te sluiten huwelijken, de kerkelijke afkondiging geschiedt meestal in de kerkbode, volgens de kerkordelijke termijn, in sommige gevallen ook vanaf de kansel, hoewel dit laatste meer als herinnering aan de betreffende dienst geschiedt, vooral in kleinere gemeenten. In de latere uitgaven van het formulier en of kerkboek ontbreekt de afkondiging, die officieel luidt – en daarop doelde de briefschrijver: 'N.N. willen zich naar Gods ordening tot de heilige staat van het huwelijk begeven; daartoe begeren zij een christelijk gebed van de gehele gemeente, opdat zij deze christelijke staat in Gods naam beginnen en zalig tot zijn lof mogen voleindigen. En zo iemand daartoe iets te spreken had, waardoor zulks verhinderd of opgehouden mocht worden, die brenge zulks ordelijk en bijtijds aan, of zwijge daarna, en wachte zich enige verhindering daartegen voor te nemen'. Hierboven wees ik al even op de kerkordelijke termijn van afkondiging. De bedoeling daarvan is de gemeente in de gelegenheid te stellen eventuele gegronde bezwaren in te brengen – een dominee en kerkeraad weten ook niet alles – en de gemeente tot voorbede voor het jonge paar op te wekken. Welk een voorrecht is het, als de gemeente zich ook als een biddende gemeente openbaart, ook rond jonge mensen, bruidsparen, gezinnen, die begeren christelijk en godzalig te leven. Alsof dat een eenvoudige zaak zou zijn, met name in deze tijd.

Het ontstaan en de achtergrond van het formulier
Zoals bekend zal zijn danken we de formulieren en eigenlijk de gehele orde van dienst in de kerk aan de bekende Petrus van Datheen, die bij de samenstelling van de liturgische geschriften geholpen is door Caspar van der Heyden. Deze laatste was bekend met de liturgische regels van à Lasco, die hij in Londen had leren kennen, en die hij volgde toen hij daarna als predikant in Frankfurt werkte. Sterk is hij geïnspireerd door de kerkenorde, zoals die bestond in de Paltz. Ons huwelijksformulier is dan ook bijna woordelijk vertaald uit die van de Paltz. En daar kwam het door overname van teksten van Calvijn en Micron, die zij op hun beurt weer hebben ontleend aan Parel. Duidelijk is dus de door en door reformatorische oorsprong.

Het sombere begin
Menig bruids- en ouderpaar en ook menige dominee(?) ervaart de aanhef als heel erg somber 'overmits aan de gehuwden gewoonlijk velerhande tegenspoed en kruis…' Is dat nu het begin van de zo feestelijke dienst? Het gaat niet aan van te voren daar allerlei geestelijke gedachten achter te zoeken. Evenmin wilden de vaderen van te voren een domper zetten op de blijdschap van en rond jonge mensen, die voor Gods aangezicht als man en vrouw een nieuw leven ingaan. Maar deze aanhef is tot uitdrukking gebracht door Micron in de tijd van zware geloofsvervolging en onderdrukking. Ook het huwelijksformulier heeft de geur van brandstapels en schavotten aan zich. Weet u wat het betekende, als men als bruidspaar zich verbond aan elkander 'onder de nije lere'? Men kon het leven er bij inschieten, men kon van woning en huisraad beroofd worden. En het mag nu onder ons zo zijn, dat we in vrijheid en vrede kunnen leven en ter kerke gaan, dacht u dat in deze moderne tijd tegenspoed en kruis weg zouden zijn en niet meer het deel zijn voor hen, die naar de geboden en beloften Gods begeren te leven? In die bijbelse nuchterheid en eerlijkheid staan door de eeuwn heen in de wereld allen, die de Heere vrezen. We staan in een door de zonde en de duivelse machten gebroken leven en wereld, en ervaren de gevolgen ervan dag op dag. Daarom te meer is het zoeken van God en Zijn zegen gepast en een behoefte bij allen, die weten, dat we aan elkander niet genoeg hebben, maar alles hebben te verwachten van God aan hulp en kracht. Dan komen er geen zelfbewuste, fiere en sterke (jonge) mensen, maar kleine, ootmoedige en afhankelijke mensen, nochtans in de verwondering en vreugde over Gods goedheid en trouw.

De bijzondere delen
Omdat de briefschrijver ook zijn vragen daarover heeft, gaan we in het kort de verschillende onderdelen uit het formulier met elkander nog nader bezien. Tot op de eigenlijke handeling bij de uitwisseling van de trouwbeloften spreekt het formulier over de huwelijksinzetting, de huweliiksoorzaken en de huwelijksopdrachten. Afgesloten wordt met de weergave ervan, hoe sterk de huwelijksband is en met het zo schone huwelijksgebed. Bij vergelijking van de verschillende uitgaven blijkt mij, dat de opname van Psalm 128 voorkomt in het formulier van de Paltz afkomstig, en dat Datheen dit overgenomen heeft, maar soms in latere uitgaven is weggelaten.

W. Chr. t, K. a. Z.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen