Boekbespreking

Dr. W. F. Dankbaar: Hervormers en Humanisten, Ton Bolland, Amsterdam 1978, 236 blz. ƒ 39, 50.

De inhoud van dit boek bestaat uit een aantal kerkhistorische opstellen, geschreven door prof. dr. W. F. Dankbaar, oud-hoogleraar der Rijksuniversiteit te Groningen.

Alle artikelen en bijdragen zijn al eens eerder verschenen in diverse theologische of andere tijdschriften of in feestbundels. Maar het is fijn ze hier bij elkaar te hebben in één boek. Wat mij betreft gaat de heer Bolland ermee door dergelijke bundels, ook van andere auteurs, op deze wijze uit te geven.

Bijna alle bijdragen cirkelen op de een of andere wijze rond Humanisme en Reformatie, vandaar de titel van dit boek: Hervormers en Humanisten. De thema's die aangeslagen worden zijn; de rechtvaardigingsleer, de ambten en de liturgie. Namen van figuren die voor het voedicht worden gebracht zijn: Johan Ulrich Surgant, Jacques Lefèvre d'Etaples, Erasmus, Calvijn, Bullinger en Bucer.

Graag geven wij prof. Dankbaar de eer een kenner te zijn van de Reformatietijd. Belangrijk vinden wij vooral zijn bronnenonderzoek. Met veel smaak hebben wij genoten van al hetgeen hij ons uit oude bronnen, voor een deel onbekende althans weinig geraadpleegde, heeft opgedist. De wijze waarop hij vooral in de eerste bijdragen Reformatie en Humanisme tegen elkaar afgrenst vinden wij zeer leerzaam. Wij hopen dat velen er kennis van willen nemen.

Wat anders luidt ons oordeel met betrekking tot de verschillende interpretaties waaraan Dankbaar, zich waagt. Dan rijzen er onzerzijds vragen. Eén voorbeeld: Dankbaar zet Lefèvre nogal dicht bij de Reformatie, en wel op grond van de door hem onderzochte rechtvaardigingsleer van Lefèvre. Maar Dankbaar beoordeelt Lefèvre's rechtvaardiginsleer naar de maatstaf van Karl Holl's interpretatie van Luthers rechtvaardigingsleer. Ik vraag: Is die maatstaf deugdelijk? Holl's interpretatie van Luthers rechtvaardigingsleer heeft - naar mijn gevoelen: terecht - bedenkingen opgeroepen; hij heeft haar te analytisch voorgesteld. Zo kan men al te gemakkelijk een brug leggen van Lefèvre naar Luther. Bovendien, de basis waarop Dankbaar komt tot zijn oordeel over Lefèvre lijkt mij te smal. Een definitief oordeel over Lefèvre's positie ten aanzien van de Reformatie vereist een onderzoek niet alleen van zijn rechtvaardigingsleer maar op zijn minst ook van zijn sacraments-en genadeleer.

Ook Dankbaars Calvijninterpretatie kan ik niet altijd delen. Dankbaar maakt nogal wat kritische notities ten aanzien van Calvijn. Dat is niet apriori af te keuren, maar wel mag worden gevraagd: Waarnaar beoordeelt u Calvijn? Ik heb de indruk dat Dankbaar dat menigmaal doet naar eigen modernere inzichten. En dan keer ik voor mij het liever om en wil ik Dankbaars modernere inzichten beoordelen naar Calvijn; temeer omdat Calvijns inzichten, beter gezegd: zijn geloofsovertuiging, voor een aanzienlijk deel de Confessie geworden is van onze kerk.

Dankbaar laat Calvijn in zijn ambtsleer achter de feiten, de gang van zaken te Geneve aanlopen. Ik volg daarin Dankbaar niet. Zonder te ontkennen dat er bij Calvijn een wisselwerking is geweest tussen theologische bezinning en praktijk, meen ik toch dat bij hem eerder de praktijk (voorzover dat mogelijk was, want er was veel tegenstand) gevormd is naar zijn bijbels inzicht dan dat de theologische bezinning en bijbelse verantwoording achter de feitelijke gang van zaken zou hebben aan gehinkt. De Schrift had een absoluut gezag voor Calvijn, zij bepaalde zijn spreken en handelen. Hier en daar veroorlooft Dankbaar zich een weergave van eigen theologische positie; daar, op die punten, kan ik hem in het geheel niet volgen. Het blijft staan, dat er uit dit boek veel te leren valt. Het is ook prettig, goed leesbaar geschreven. Wij kunnen het wat dat betreft (al is een artikel in het Duits geschreven) een brede lezerskring aanbevelen. Bolland heeft deze bundel voornaam uitgegeven. Dit is écht een boek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen