Kern van de kerk der hervorming?

Enige weken geleden richtte de vereniging 'Schrift en Getuigenis', de vereniging van verontrusten in de Gereformeerde Kerken, zich met een Open Brief tot de Gereformeerde Bond. In deze brief wordt gesteld, dat bij samengaan van de Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken de kerk, die dan ontstaat, niet meer de kerk der hervorming is. Gesteld werd verder, dat de kerk boven alles een geestelijke gemeenschap is, waarbij niet het instituut voorop staat. De Gereformeerde Bond werd vervolgens gevraagd om met Schrift en Getuigenis te willen overleggen 'of het herstel van de geestelijke eenheid van de Kerk der Hervorming niet eerst gezocht moet worden om daarna dat heilig lichaam gestalte te willen geven in een organische eenheid'.

Het gaat mij in het hiervolgende niet om deze brief als zodanig. Daarover is vanuit het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond het gesprek geopend met Schrift en Getuigenis. Het gaat mij echter wel om één zinnetje. In de brief wordt namelijk ook gezegd: 'wij menen dat het op onze weg zou liggen om de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk te zien als de 'kern van de eigenlijke Kerk der Hervorming' (curs. van mij, v.d. G.).

Terecht heeft dr. C. Bezemer in het Hervormd Weekblad, orgaan van de confessionelen in de Hervormde Kerk, gezegd dat de Gereformeerde Bond om deze kwalificatie niet heeft gevraagd en er ook niet om zou mogen vragen. De Gereformeerde Bond mag inderdaad niet pretenderen de 'kern van de Kerk der Hervorming' te zijn, hoezeer hij overigens ook wil aansluiten bij wat ons in de Hervorming vanuit het Woord is gegeven.

Niet de kerk
Het wordt eentonig om het te zeggen, maar de Gereformeerde Bond is de kerk niet, ook de Hervormde Kerk niet. De Gereformeerde Bond is niet méér dan een vereniging binnen de kerk, binnen wat de bond zelf ziet als de kerk der Hervorming.

Die Kerk der Hervorming is meer dan de Gereformeerde Bond. Aan die kerk is de Gereformeerde Bond trouw gebleven, vanwege Gods trouw door de geslachten heen. Aan die kerk is de Gereformeerde Bond trouw gebleven omdat de Heilige Geest bleef werken, dankzij de prediking van het Woord en ondanks de ontrouw van mensen, van theologen, dominees, ouderlingen en gewone gemeenteleden.

De kerk is méér dan een geestelijke gemeenschap. Ze zou dat naar haar wezen wel moeten zijn en is dat als zodanig ook. Maar in haar concrete gestalte bestaat de kerk uit tweeërlei kinderen des verbonds. Juist ook binnen de gemeente, binnen de kerk brengt God door Zijn Geest mensen tóé tot de gemeente die zalig wordt.

De kerk bestaat niet uit louter wedergeborenen maar bestaat uit mensen, die het teken van het verbond dragen en door de Geest des Heeren wedergeboren worden. Van de gemeente van Galatië wordt héél wat gezegd: uitzinnige Gelaten, van de genade vervallen, met de Geest begonnen maar in het vlees geëindigd. En toch spreekt Paulus erover hen als zijn kinderen opnieuw te bearbeiden om ze te 'baren', totdat Christus gestalte in hen krijgt.

Als Schrift en Getuigenis de Gereformeerde Bond erop aanspreekt de 'kern van de eigenlijke Kerk der Hervorming' te zijn dan mag gevoeglijk worden gevraagd: wat bedoelt men met de Gereformeerde Bond? Gaat het dan om een organisatie of gaat het om de gemeente? Want de gemeente, welke gemeente dan ook, is de Gereformeerde Bond niet. In elke gemeente vinden we alle verschijnselen van de gehele Hervormde Kerk terug. Elke gemeente kent een meelevende kern, een rand van minder meelevenden en een deel van absoluut niet-meelevenden.

Elke gemeente kent naast belijdende leden, doopleden en geboortleden.
Elke gemeente heeft haar problemen als het gaat om de pastorale zorg, bijvoorbeeld ook rondom de sacramenten.
In elke gemeente komen de opvattingen voor, die in de Hervormde Kerk als gehéél opgeld doen.

Wil men derhalve de Gereformeerde Bond gemeentelijk gezien uitpeilen uit de Hervormde Kerk dan gaat het ook dan om een déél van de gemeenten. Een ander deel blijft gewoon de Hervormde Kerk voortzetten.

De Gereformeerde Bonds-gemeente bestaat eenvoudig weg niet, ook al wordt er in het kerkelijk verkeer druk over gepraat. Er bestaan slechts hervormde gemeenten. In een deel daarvan is de prediking naar Schrift en belijdenis gebleven of weer gekomen. Maar ook die gemeenten beantwoorden nooit voor de volle honderd procent aan wat naar de Schrift en de belijdenis van de kerk is. En toch heeft de Heere, in de trouw aan Zijn verbond, door alles heen Zijn kerk willen bouwen. Niet dank zij de Gereformeerde Bond maar dank zij de prediking van het Woord. En als Schrift en Getuigenis nu met de Gereformeerde Bond een weg op wil naar het herstel van de Kerk der Hervorming dan moet gezegd, dat de Gereformeerde Bond als organisatie best uit de Hervormde Kerk gepeld zou kunnen worden maar dat de Kerk der Hervorming dan tóch in de gemeente zelfs zou worden voortgezet.

Met de Afscheiding, toen zóveel gereformeerd bloed wegvloeide, scheen het gedaan met de Kerk der Hervorming, zoals die in de Vaderlandse Kerk gestalte had gekregen. Maar de Heere werkte verder met Zijn Woord door Zijn Geest.

In 1886 met de Doleantie vloeide opnieuw een groot deel van het gereformeerde leven weg. En ziet, dit leven is in de Vaderlandse Kerk gebleven tot vandaag.

En zou het vandaag opnieuw tot een afscheiding komen van een aantal gereformeerden uit de Hervormde Kerk dan zou het ook nu weer kunnen gebeuren, dat binnen enkele tientallen jaren, als het nog zo lang kan duren, het gereformeerde leven opnieuw zou zijn opgebloeid in de gemeenten, dank zij de bediening van het Woord. Dank zij de trouw des Heeren!

Zelfkritisch
Het is intussen best eens goed om bij een uitdrukking als 'kern van de eigenlijke Kerk der Hervorming' zelfkritisch ook de blik naar binnen te slaan. Er ligt immers een grote verzoeking in om het zo te stellen. Wij houden het (nog) bij Schrift en belijdenis! Wij zetten zo voort wat de Reformatie verworven heeft. Wij, Gereformeerde Bonders! Zo in de trant van het 'wij gereformeerden' van voor de oorlog.

Maar zó kan en mag het niet. De gevaren zijn echter groter dan ooit, dat ook wij voor deze verzoeking bezwijken. Heel praktisch al liggen er allerlei aanleidingen voor een ontwikkeling in deze richting. Het belangrijkste punt is namelijk wel, dat de kloof in de kerk tussen gereformeerden en niet-gereformeerden breder is geworden. Men kan weliswaar zeggen, dat er in de Hervormde Kerk méér dan anderhalve eeuw een richtingsstrijd heeft gewoed en dat er derhalve al zo lang scheidlijnen in deze kerk zichtbaar waren. Maar toch, de overgangen zijn lange tijd veel vloeiender geweest dan thans het geval is.

De confessionelen
De kardinale kwestie in deze zou wel eens kunnen liggen bij de confessionelen. Er hebben altijd reële verschillen bestaan tussen hervormd-gereformeerden en de confessionelen, zowel in liturgische zaken, als in de accenten in de prediking als in kerkelijk beleid. Maar in het groter geheel van het belijden der kerk waren en zijn er toch nauwe verbindingen. Ook toen in de vooroorlogse jaren b.v. terzake van Kerkherstel hervormd-gereformeerden en confessionelen, globaal genomen, niet dezelfde visie hadden, nét zo min als dat het geval was bij de invoering van de nieuwe kerkorde, toch mag worden gezegd, dat er sprake was van duidelijke confessionele verbondheid. Die is er ook vandaag, maar helaas moet gezegd worden, dat de confessionelen in onze kerk de laatste tien jaar een geweldig functieverlies hebben geleden.

Natuurlijk zijn er nog heel wat predikanten, die confessioneel willen zijn. Het Hervormd Weekblad is de laatste jaren, wat het aantal abonnees betreft, zelfs behoorlijk gegroeid. Maar theologisch gezien is er sprake geweest van een danig functieverlies. Alle grote confessionele voormannen, die tevens hoogleraren van formaat waren, zijn weggevallen: Haitjema, Lekkerkerker, Van Ruler, Van Niftrik. En er kwamen geen andere voor terug. De confessionelen hebben een wezenlijk aandeel gehad in de beweging kerkherstel en in de nieuwe kerkorde, die we hebben gekregen. Hun theocratisch denken is van grote invloed geweest, met name in de jaren direct na de tweede wereldoorlog.

De confessionele inbreng aan de universiteiten en ook in het geheel van de kerk is nu echter sterk gereduceerd. We kunnen dat alleen maar betreuren. Er is een gat gevallen in onze kerk, waardoor de positie van de Gereformeerde Bond wel eens geïsoleerder zou kunnen zijn geworden. Ook daardoor is de kloof breder geworden. De aansluiting tussen de Gereformeerde Bond en het brede midden van de kerk is moeilijker geworden.

Gevaar
Hier ligt dan ook tevens het gevaar voor de Gereformeerde Bond als zodanig.
Het isolement is groter geworden. Het aantal theologische studenten b.v., dat zich tot de Confessionele Vereniging rekent, is klein geworden. Het aantal theologische studenten, dat tot de Gereformeerde Bond behoort is echter groter en groter geworden. De Gereformeerde Bond is om zo te zeggen in de breedte gegroeid. Maar hier ligt dan wel een geweldige verzoeking. Namelijk dat we in een zekere zelfgenoegzaamheid zouden terecht komen en inderdaad zouden gaan denken, dat we als Geretormeerde Bond de 'kern van de eigenlijke Kerk der Hervornjing' zijn. Dat zijn we echter niet. Dat is de Vaderlandse Kerk als zodanig, zoals die in de gemeenten zichtbaar wordt. Daarom mag het echter wél tot blijdschap stemmen als het aantal dienaren van het Woord, dat in de traditie der Reformatie wil staan, toeneemt. Want zó zullen alleen de gemeenten ook naar de Schriften worden gebouwd en gevormd. Dan doet het er ook niet toe welk etiketje gedragen wordt. Het gaat om de prediking, het gaat om de gemeente op zich. Daaraan is de Gereformeerde Bond ondergeschikt. En 'Schrift en Getuigenis' mag van ons weten, dat we daarom als organisatie, die Gereformeerde Bond heet, niet het stempel van de 'eigenlijke kern van de Kerk der Hervorming' willen dragen.

Tot de Kerk der Hervorming willen we behoren. Aan haar belijdenis willen we trouw zijn. Maar het alleenrecht, om als Gereformeerde Bond Kerk der Hervorming te zijn, hebben we nooit gewild. Dat zou in feite een separatistische instelling zijn. We zouden ons stellen buiten de schuld van deze kerk, die ook ons aller schuld is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen