Het kruis van Christus en de geschiedenis

De kruisiging

In sombere woorden delen de Evangelisten ons het feit van Jezus' kruisiging mee. Op zichzelf beschouwd een mededeling die Jezus' tijdgenoten niet verbaasd zal hebben. De wrede strafmaatregel die de Romeinen toepasten op slaven en politieke misdadigers, was maar al te bekend. Vermoedelijk hebben de Romeinen de kruisiging overgenomen van de Perzen. Van koning Darius is bekend dat hij in 519 V. Chr. drieduizend rebellen in Babel liet kruisigen.

De slavenopstand van de Spartacisten in 70 voor Chr. werd door de Romein Crassus wreed neergeslagen: zesduizend slaven werden gekruisigd. En de joodse geschiedschrijver Josefus vertelt hoe tijdens de joodse opstand van 70 na Chr. talloze opstandelingen door de verbitterde Romeinse soldaten aan het kruis geslagen werden.

Duizenden kruisen... de eeuwen door. En toch is het steeds weer dat ene kruis op de heuvel Golgotha dat onze aandacht boeit, het kruis van Jezus Christus, de Redder der wereld. Dit kruis is maar geen tragisch gebeuren, geen politieke straf. Dit kruis spreekt van redding en verlossing. Het hele Evangelie kan samengevat worden in de boodschap van het Kruis, de Joden wel een ergernis en de Grieken een dwaasheid, maar hun die geloven een kracht Gods. Op velerlei wijze getuigt de Schrift van de betekenis van Christus' kruislijden. Het is het Offer, waarop al de offers zagen. Het is het teken van de vloek, en de kerk belijdt: Daardoor ben ik zeker, dat Christus de vervloeking die op mij lag op zich geladen heeft om mij met Zijn zegen te vervullen. Het kruis teken van zegen.

Maar ook: teken van overwinning. Zo is het van ouds door kerkvaders verkondigd en uitgebeeld in catacomben en grafmonumenten, kerkgebouwen en doopkapellen.

In dit artikel willen we speciaal op dit aspect het accent leggen. In de prediking mogen we nadenken over de betekenis van Christus' kruislijden voor het persoonlijk leven. 'Dit trooste mijn geweten, het is al voor mij geschied.' Maar wij leven ook in de geschiedenis, in die grote beweging van de volkeren. Er valt vaak weinig zin en weinig lijn in te bespeuren. En toch, de wereldhistorie wordt bepaald door dit gebeuren van Golgotha. Ergens las ik: 'Het kruis van Jezus Christus is de grote revolutie in deze wereld. Het jaagt ons naar de laatste dingen... Want daar op Golgotha zijn de laatste dingen begonnen.' Christus kruislijden heeft ook kosmische betekenis. Juist in deze onze wereld met zijn ongekende problemen, die ons verbijsteren is dit van eminent belang.

In drie talen

De evangelist Johannes laat daar in zijn beschrijving van Christus' lijden en sterven iets van doorklinken. Boven het kruis is de titulus aangebracht, het bordje dat naar Romeins gebruik de schuld aangaf. De cynicus Pilatus heeft boven dit kruis laten schrijven: 'Jezus, de Nazarener, de Koning der Joden.' Een geniepige plagerij, een stukje kleinzielig machtsvertoon van een rechter die een speelbal is van de massa en op deze wijze wraak neemt. Maar God bestuurt de hand van de schrijvende Pilatus. 'Wat ik geschreven heb, heb ik geschreven', zegt God. Zonder het te weten ofte willen wordt Pilatus een getuige en meldt hij aan heel de wereld dat God in Israël het Koningschap gaat oprichten. De Zoon van David is de Koning van Israël, in wie alle volken gezegend worden. Drie talen roepen zijn koningschap uit: het Hebreeuws, de taal van Israël, de taal van de vrome mens; het Latijn, de taal van de machthebbers en het Grieks, de taal van de cultuurwereld. 'Dicht bij de stad' gebeurt het, zegt Johannes, dat wil zeggen 'waar het verkeer de tijding meedraagt van mens tot mens en van land tot land' (Smelik).

Ik denk aan een woord van Kuyper: Er is geen duimbreed grond, waarvan Christus niet zegt: Het is van Mij. Jood en heiden, de godsdienstige mens en de machthebber, de wetenschapsman en de cultuurmens... zij allen moeten horen dat het kruis de opstap is naar de troon. Gekruisigd worden heet in het vierde Evangelie: verhoogd worden. Er valt Paaslicht over Golgotha. Wat ook de volkeren beramen, welke machten en krachten ook tekeer gaan, welke bewegingen zich in de geschiedenis voltrekken, niets en niemand kan ongedaan maken, wat de oude kruishymne van Venantius Fortunatus uitzegt:

Wat David in zijn vrome lied
voorspeld heeft, dat is nu geschied
Hij heeft de volkeren geleerd
dat God vanaf het hout regeert.

Tronen wankelen, vorsten komen en gaan, culturen bloeien op en raken in verval, revoluties volgen elkaar op... en wij kijken door de chaos van het wereldgebeuren niet heen. Maar hoog daar boven uit rijst het Kruis met het opschrift: 'De Koning der Joden', als een teken van overwinning.

De machten ontwapend

Maar wat zien wij van dat alles? Gaat de geschiedenis niet zijn gewone gang? Hebben de machten geen vrij spel en verloopt de ontwikkeling der dingen niet langs de lijnen van het noodlot, waar je maar in moet berusten? De eeuwen door hebben die vragen geklonken. Ook in Paulus' dagen. In Kolosse leeft een kleine christengemeente. In haar midden gaan vreemde stemmen op. Stemmen van mensen die bevreesd waren voor de fatale invloed van bovennatuurlijke machten, de geesten-en engelenwereld, de sterrenmachten die het leven in hun ijzeren greep gevangen hielden. 'Och', zeiden zij, 'dat geloof in Christus is natuurlijk wel goed, voor je ziel en voor de binnenkamer, maar tegen het lot is ook Hij niet opgewassen. Om je weg te gaan door de geschiedenis, moet je andere praktijken te baat nemen. Het aardse bestaan, de politieke wereld, de natuurkrachten... daar staat Christus buiten. Daar regeert Hij niet over'.

Deze en dergelijke filosofieën ondermijnden de geloofszekerheid en brachten die jonge christengemeente op vreemde wegen. Paulus ontmaskert deze filosofie als bedrog, een regelrechte aanslag op het Evangelie van kruis en opstanding.

Nee, hij ontkent de machten niet. Op verschillende plaatsen in z'n brieven spreekt hij over 'tronen, heerschappijen, overheden en machten'. Het is geen eenvoudige vraag in concreto vast te stellen waar de apostel precies aan denkt. In elk geval mogen we zeggen dat deze machten en krachten, geschapen en bedoeld om het leven zinvol te maken, onder invloed van de boze geworden zijn tot antigoddelijke machten die ons veel beloven, maar uiteindelijk ten verderve voeren.

Dat is de bedreiging van ons leven. Mensen in de greep van de schuld door hun overtredingen, onder de heerschappij van de boze, verslaafd aan de machten.

Misschien bent u geneigd uw schouders wat op te halen. Is dat geestengeloof geen verouderde zaak, antiek spul waar een modern mens niet mee te maken heeft?

Dan zouden we ons wel zeer vergissen. De machten roeren zich ook in de wereld van vandaag. Onze tijd draagt apocalyptische trekken, nu we immers het griezelige vermogen hebben de planeet die aarde heet, te vernietigen en Gods schepping stuk te maken. Wat een machten bedreigen ons niet. Racisme en sexualisme, anti-goddelijke ideologieën, de macht van de dictatuur en de 'men-mentaliteit', de macht van de Mammon en de technocratie, de macht van een verabsoluteerde, zijn grenzen overschrijdende wetenschap. Velen gaan gebukt onder het verlammende gevoel, dat er toch niet tegen te vechten valt. En je geloof? Och, dat is iets voor de zondag en de binnenkamer, zeggen velen. Maar in deze wereld heeft het kruis gestaan en is het Pasen geworden. Christus, de gekruisigde is de zin van de geschiedenis. Wat betekent dat ten aanzien van die machten? Paulus schrijft het neer in Kol. 2:15. Drie korte aanduidingen, als drie bazuinstoten.

Christus heeft die boze, Godweerstrevende machten ontwapend. Die machten wekken net de illusie dat ze goddelijke wereldbeheersers zijn, maar Christus' kruis is hun ontwapening. Overal waar dit kruis verkondigd, wordt, vindt de ontwapening van de machten plaats. Niet zij regeren, nee, het is van het hout dat God regeert.

Christus heeft de machten openlijk ten toon gesteld. Pas door zijn kruisiging is hun ware aard aan het licht gekomen. De Schriftgeleerden mogen zich beroemen op hun vroomheid, de Romeinse machthebbers op hun politiek inzicht. Maar in de confrontatie met Christus' kruis zijn ze aan de kaak gesteld en ontmaskerd als tegenstanders van God, als valse goden en ideologieën, waar een mens mee moet breken.

Christus heeft over de machten gezegevierd. Wonderlijk woord! We zouden denken: Aan het kruis lijdt Christus de nederlaag. Hel en duivel triomferen. Maar het is juist anders. Zoals een veldheer in de oude wereld overwonnen tegenstanders gebonden meevoerde aan zijn zegewagen, waarop hij zijn triomftocht hield, zo is door Christus' volbracht werk het vervloekte hout veranderd in een zegewagen. Ook bij Paulus valt er Paaslicht over het kruis.

Leven op het gehoor

Dat is het licht wat het Evangelie laat vallen op de geschiedenis der wereld, het woelen der volkeren, de botsing der machten. Niet de antimachten regeeren. Zij zijn onttroond door Christus' dood.

Nee, dat lezen we niet af aan de ontwikkeling der dingen. Dat wordt ons verkondigd in het Evangelie van het kruis. Een verkondiging die oproept tot geloof. Alleen door de Heilige Geest verstaan we de ware stand der zaken. Want deze Geest opent blinde ogen voor de heilsbetekenis van Christus' kruis. Wij weten in onze tijd weer wat de machten zijn. Wij worden er menigmaal door gebiologeerd. Het verloop van de geschiedenis kan ons beangstigen. Daarom hebben we meer dan ooit nodig te leven op het gehoor.

Niet bij de dingen die we zien, maar bij de dingen die ons toegezegd zijn. Want alleen als ik het kruis aanschouw kan ik mee belijden, dat niets, geen macht ter wereld mij kan scheiden van Christus' liefde.

Dat geloof geeft perspectief voor ons leven en ons werk. Het geeft zin en glans aan onze dagen. Wij behoeven niet te berusten in het onvermijdelijke. Maar we mogen dankzij Golgotha en de Paasmorgen moed vatten.

Gemeente onder het kruis

Intussen stelt dit ons leven in een geweldig spanningsveld. Wij mogen weten dat de machten ontwapend zijn en in feite overwonnen. Maar ze roeren zich nog geducht. Paulus schrijft aan een gemeente die in de frontlinie staat, bedreigd door verleiding, dwaalleer en vervolging. De ontmaskering van de machten is nog niet hun definitieve einde. Satan gaat nog rond als een briesende leeuw, zegt een andere apostel.

Dat stempelt de levenstijd van de gemeente, op weg naar het einde. Wij staan in de wereldgeschiedenis als een gemeente onder het kruis.

Vervolging en verzoeking, afval en verleiding bedreigen ons. Wie ervaart niet de zuigkracht van de seculariserende tendenzen van onze tijd? Dat is geen toevallige zaak. Want waar het Evangelie van het kruis verkondigd wordt, roept dit de tegenmachten wakker. Niet alleen buiten de gemeente, ook daarbinnen. Naarmate de geschiedenis voortgaat, naarmate het einde nader komt, zal het antichristelijk geweld toenemen, zullen de tegenstellingen zich radicaliseren. Het laatste Bijbelboek is daar vol van.

Dat betekent voor allen die geloven een weg van strijd en lijden. Onderweg naar het einde krijgen we deel aan het lijden van Christus. De levenshorizon zal steeds kleiner worden. Toch behoeft ons dat niet moedeloos te maken. Ook al is er een toename van het kwaad en wordt het steeds donkerder in de wereld, niettemin heeft in deze wereld het kruis gestaan.

En dat betekent, dat wij midden in de strijd en het lijden moed mogen vatten: De machten zijn ontwapend. Het Lam zal overwinnen. Dat is de eeuwen door het geloofsuitzicht geweest. Daarom hebben de eerste christenen in tijden van dreiging en vervolging gesproken en gezongen van het kruis als teken van overwinning. Daarom kon ds. J. Overduin spreken van 'hel en hemel van Dachau 'en zijn de martelaren zingend de arena's ingegaan. Niet omdat zij het kwaad begatelliseerden, maar omdat zij wisten: Christus, de gekruisigde, leeft! In de tijd van het Hitler-regiem zaten de Duitse predikanten Niemöller en Probst Grüber beiden gevangen in het concentratiekamp. Wat moest je in zo'n situatie zeggen? Er kon niet zoveel gezegd-worden. De vijand luisterde mee en greep bruut in. Maar wanneer Grüber in de verte Niemöller zag aankomen, tekende hij met de hark waarmee hij paden moest bewerken, twee letters in het grind: CV. Christus Victor. Christus is overwinnaar.

Dat alleen schenkt uitzicht, 't Is van het hout dat God regeert. In de wereld is er verdrukking, maar wij mogen moed vatten: Christus heeft de wereld overwonnen. Twee letters: CV.

De oude christenen beeldden in de vervolgingstijd het kruisteken af in onopvallende figuren, b.v. in de ra die de mast van een schip kruist. Een zinvol beeld. Het schip van de gemeente dreigt in de kolkende zee van de wereldgeschiedenis, onder het tomeloos ge weld van de machten, te vergaan. Maar hoog bovenin zien we het kruis, teken van overwinning.

Wanneer ik denk aan 't lekke schip
dat op een onvoorziene klip
zal stranden,
hoe wrak de wanden
en gescheurd de zeilen zijn
terwijl het anker aan de lijn ontbreekt...
dan is er niets nog dat van redding spreekt.

Maar als het schip verloren gaat
en op een rots te pletter slaat
ver van de kust,
als in de branding 't leven blust
en ik dat zelf moet ondergaan,
dan zal vlak bij mij staan
op 't water Christus Triumphator.
(Jaap Kronenburg)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen