Hervormd kerkelijk leven in Gelderland

Eenmaal per vijfjaar geven de visitatoren-generaal aan de hervormde synode uitvoerig verslag van hun bevindingen ten aanzien van het functioneren van het kerkelijke leven binnen de gemeenten. Aan de orde komen dan de prediking, de catechese, het diakonaat, kerkvoogdelijke zaken, de verhouding der modaliteiten, kortom al die zaken, die het gemeentelijk leven raken en waarmee de generale visitatie als géén ander college binnen de kerk op de hoogte is.

Rapporten van de provinciale visitaties krijgen in het algemeen minder bekendheid. Deze colleges zenden hun vijfjaarlijkse rapporten naar de provinciale kerkvergaderingen, met een afschrift aan de visitatoren-generaal, die aan de hand van deze rapporten een overzicht opstellen over het geestelijk leven van ge­meenten en kerk.

Het zal duidelijk zijn dat de visitatoren-provinciaal noodzakelijke tussenschakels tussen de gemeenten en de visitatoren-generaal zijn. Zij kennen het kerkelijk leven in hun provincie en op hun informatie moet het landelijk college van visitatoren afgaan bij het geven van het totaaloverzicht van het kerkelijk leven.

Nu wij dezer dagen het vijfjaarlijkse rapport over de provincie Gelderland ontvingen lijkt het ons nuttig daarover in ons blad iets weer te geven. In de provincie Gelderland leven alle aspecten, die het hervormd kerkelijk leven eigen zijn. Gelderland kent stadsgemeenten, middelgrote gemeenten en kleine gemeenten. In Gelderland komen de onderscheiden modaliteiten voor, die de Hervormde Kerk kent. Gelderland kent goed en minder goed functionerende gemeenten. We kunnen daarom zeggen, dat in een dergelijk provinciaal rapport toch een dwarsdoorsnede van het hervormd kerkelijk leven wordt geboden, al weten we ook wel, dat er enkele provincies zijn, die hun uitgesproken eigen problematiek en geaardheid hebben (b. v. de noordelijke provincies en Limburg).

Algemeen overzicht

Voorafgaand aan de rapporten van de onderscheiden classes in Gelderland (Apeldoorn, Arnhem, Bommel, Doetinchem, Harderwijk, Nijmegen, Tiel en Zutphen) geven de visitatoren-provinciaal een algemeen provinciaal overzicht.

Van hun conclusies noemen we:

1. De prediking wordt bijbels opgebouwd en poogt in te gaan op de vragen van deze tijd. De Heilige Doop wordt meer bewust begeerd; er is enige groei in het aantal avondmaalgangers; voor de kindercommunie is in de praktijk - ondanks de vraag ernaar - de belangstelling gering.

2. Behalve in gemeenten van hervormd-gereformeerde signatuur is het liedboek praktisch overal ingevoerd. Het aantal jeugddien­ sten loopt terug; kindernevendiensten breiden zicht uit. In de hervormd-gereformeerde gemeenten zijn bid-en dankstonden nog steeds in ere op de woensdagen.

3. In G.B. - en in sommige confessionele gemeenten - is sprake van stabiliteit tot groei. 'Overigens doet zich veel vergrijzing voor en toename van het aantal passieve leden (dit laatste o.m. door minder pastorale zorg).'

Er wordt minder uit traditionele overwegingen openbare belijdenis van het geloof afgelegd.

4. In gemeenten met verschillende modaliteiten is nauwelijks sprake van betere contacten. Het woord modaliteit heeft een negatieve klank gekregen.

5. Kerk en Israël komt weinig ter sprake; de inkomsten voor de zending zijn voldoende, maar echt 'meeleven' is er weinig; het werelddiakonaat krijgt veel aandacht.

6. Gesteund door de IZB zijn de hervormdgereformeerde kerkeraden op dit terrein aktief. Verder is hier en daar wel een evangelisatiecommissie, 'die bijv. met het blad 'De Open Deur/Goede Tijding' werkt.

7. De schaalvergroting vraagt nieuwe bezinning op het ambtelijk bezigzijn van de diaken. Een vraag is: hoe komt men de moderne nood op het spoor?

8. In hervormd-gereformeerde gemeenten is een lichte groei in het aantal catechisanten. In andere gemeenten is het variabel, met een afnemende tendens.

In plaatsen waar de zondagsschool is omgezet in kindernevendienst, komen vaak ook de ouders weer in de kerk.

De provinciale jeugdwerkleider van de HGJB speelt èen belangrijke rol in het jeugdwerk. 9. Gemeenteavonden worden meestal slecht bezocht; gespreksgroepen groeien iets in aantal en werken stimulerend.

De classis Harderwijk meldt een grote rol voor mannen-en vrouwenverenigingen.

10. De belangstelling voor de oecumene is groeiende, maar ligt het moeilijkst in de hervormd-gereformeerde gemeenten. In deze gemeenten zijn slechts enkele contacten met de gereformeerde kerk.

'Samen op Weg' groeit, ondanks problemen rondom (o.a.) het belijden, financiën en bezit, overschaduwing door de gereformeerden.

11. Vrij algemeen is de klacht dat er teveel ingekomen stukken zijn van met name de synode.

12. De ambten en bedieningen funktioneren in het algemeen goed.

Als gevolg van te grote wijken kunnen veel predikanten alleen huisbezoek doen bij zieken en bejaarden.

De ouderlingen zien hun taak beter dan de gemeente die ziet.

Wat de kerkvoogdijen betreft valt op te merken, dat de jaarlijkse aktie kerkbalans goede uitkomsten te zien geeft, maar voor grotere en kleinere gemeenten blijft het toch vaak moeilijk de eindjes aan elkaar te knopen.'

'In de hervormd-gereformeerde gemeenten zijn weinig aangepaste kerkvoogdijen; het contact/overleg tussen niet aangepaste kerkvoogdijen en kerkeraden is goed.'

Uit de classes

Na dit algemene overzicht volgen nu enkele hoofdzaken uit de diverse classicale verslagen, opgesteld naar aanleiding van concrete vragen over de prediking, de catechese, het diakonaat, de oecumene en andere vragen. Apeldoorn meldt, dat het te betreuren is, dat de Bijbel in de meeste gezinnen niet meer gelezen wordt ('geen tijd', 'onregelmatige dienst', 'te moeilijk boek'). Het aantal dopelingen blijft teruglopen. Er zijn weinig problemen bij het met elkaar omgaan van de modaliteiten. Het aantal catechisanten is in veel gemeenten dalende. De diakonieën spelen vaak een actieve rol bij de geldwerving voor het werelddiakonaat en de ontwikkelingssamenwerking.

Arnhem meldt, dat alle gemeenten, behalve die van de G.B. en één 'niet 'niet-bondsgemeente' het Liedboek gebruiken. Bijzondere diensten zijn er in grote verscheidenheid, o.a. op bid-en dankdagen voor gewas en arbeid, diensten voor 'geestelijk gehandicapten' (bedoeld zal zijn verstandelijk gehandicapten, v. d. G.) en voor doven en slechthorenden. Van een ontwikkeling ten goede wat betreft het omgaan van de modaliteiten op het plaatselijk vlak valt weinig te bespeuren.

Evangelisatiecommissies zijn vooral in G.B. gemeenten zeer aktief, hierbij gestimuleerd door de IZB. 'In andere gemeenten is weinig merkbaar van apostolair elan.'

In de G.B. gemeenten is er in het algemeen weinig of geen contact met andere kerken, bij de andere gemeenten daarentegen wel. Met name in de G.B. gemeenten wordt nog scherp positie gekozen tegen bepaalde opvattingen in de R.K. Kerk.

In de classis Bommel (ring Bommel en ring Tuil) neemt het aantal dopelingen (ook) af tengevolge van een daling van het geboorteaantal. De viering van het avondmaal loopt uiteen van 2 maal per jaar tot éénmaal per maand. Soms komt het voor dat niet de hele kerkeraad aan het avondmaal deelneemt, hetgeen zijn weerslag heeft op de gemeente. In slechts één gemeente worden kinderen tot het avondmaal toegelaten.

'De aandacht voor het werelddiakonaat beperkt zich in vele gemeenten tot de collecte die voor dit doel gehouden wordt.'

Vanuit de classis Doetinchem wordt gezegd: 'In de prediking komt het woord en voorbeeld van Christus meer naar voren dan het doel van Christus' komst, nl. de verzoener van onze zonden en de wegbereider terug naar God.' En: 'In de meeste diensten is de huidige politiek niet dominerend aan de orde. Dit zou in de meeste gevallen ook niet gunstig worden gewaardeerd. Verder wordt opgemerkt, dat het aantal gemeenten, waar kinderen aan het avondmaal deelnemen, toeneemt. Het modaliteitenvraagstuk speelt in de classis Doetinchem niet. Hier en daar is een kwijnende vrijzinnige minderheid. Er is grote aandacht voor het werelddiakonaat. De traditionele jeugdvereniging functioneert nog slechts sporadisch.

De classis Harderwijk meldt, dat 'de woensdagse diensten op de bid-en dankdagen hun funktie in het geloofsleven van de gemeenten 'bevestigden'. 'De collecte op deze dagen was in een groot aantal gemeenten overweldigend.'

De classis Harderwijk telt 53.000 pastorale eenheden. In de morgendiensten komen 33.000 mensen naar de kerk, in de middagdiensten 20.000. In deze classis wordt een grote offervaardigheid voor zending en werelddiakonaat gemeld. Sterke bezwaren leven tegen de 2% ontwikkelingssamenwerking, terwijl niet te verwachten is dat hier wijziging in standpuntsbepaling zal komen. Ongeveer 9500 jongeren volgen de catechese, terwijl jaarlijks ongeveer 850 personen belijdenis deden. Verder wordt 'met dankbaarheid' opgemerkt, dat er geen gemeenten in de classis zijn met financiële moeilijkheden.

In de classis Nijmegen wordt het avondmaal 2 tot 12 maal per jaar gevierd. Het Liedboek is algemeen aanvaard, behalve in de 'bondsgemeenten'. De gemeenten schieten te kort in de aandacht voor zending en werelddiakonaat. De catechisatie is in veel gemeenten een zorgenkind. De verhouding tot andere kerken is dikwijls gebonden aan de persoon 'van de gereformeerde dominee of de pastoor'.

Vanuit de classis Tiel wordt gezegd, dat 'in sommige gemeenten, waar zondag aan zondag trouw 's morgens en 's middags of 's avonds gekerkt wordt men 'het plekje' op de avondmaalszondag leeg laat'. De samenwerking met andere kerken is - zo meldt het verslag - haast niet aanwezig, 'omdat andere kerkgenootschappen-ontbreken'.

Tenslotte letterlijk uit de classis Zutphen:

'De algemene situatie is toch wel zo, dat men gerust kan stellen, dat in onze classis twee modaliteiten voorkomen nl. de midden-orthodoxie, de één wat meer confessioneel getint dan de ander én de vrijzinnige modaliteit.

Opgevallen is wel, dat er nog maar een enkele predikant is, die zich werkelijk vrijzinnig noemt; ook komt men tegen, dat van oudsher vrijzinnige gemeenten, thans één of meer rechtzinnige predikanten hebben.

Uiteraard is het een schokkend gegeven, dat b.v. één gemeente in een tijdsbestek van enkele jaren terug ig gegaan van 6 naar 3 predikanten en de vraag rijst of zelfs deze drie predikantsplaatsen op den duur te handhaven zijn.

Minderheden komen praktisch niet voor: alleen in de Herv. gemeente van Zutphen treft men een kleine afdeling van de Geref. Bond aan; gesprekken tot integratie zijn tot op heden steeds mislukt.'

Tot zover dit globale overzicht van de visitaties, provinciaal en classicaal. Het is duidelijk dat de situatie per classis nogal verschilt. Uit de verslagen is duidelijk merkbaar hoe de situatie óók is wat betreft de verschillende modaliteiten.

Opvallend is intussen, dat in de onderscheiden rapporten zo expliciet en veelvuldig wordt gesproken over G.B. gemeenten. We begrijpen best, dat daarmee bedoeld zijn dié gemeenten, die in de prediking en de pastorale bearbeiding bediend worden door predikanten behorend tot de Gereformeerde Bond. En zich in allerlei opzicht onderscheiden van andere gemeenten. Maar kerkelijk gezien is het merkwaardig de hervormde gemeenten zó in categorieën op te delen. Bovendien is het zo, dat in elke hervormde gemeente alle aspecten van het verdeelde en gedeelde hervormde kerkelijke leven voorkomen. Ook de hervormd-gereformeerde gemeenten ken­ nen hun problemen met betrekking tot de tuchtoefening b.v. inzake de doop. Ook elke hervormd-gereformeerde gemeente heeft een kern, een rand-en een niet-meelevende buitenste cirkel.

Dat neemt intussen niet weg, dat bovenstaande gegevens ons ook duidelijk maken, dat er sprake is van een wisselwerking tussen enerzijds de achtergrond i'n belijden en anderzijds zaken als meelevendheid van de gemeente, betrokkenheid op zending en evangelisatie, het functioneren van jeugdwerk e.d. We gaven daarom graag de feiten uit dit Gelderse rapport wat uitvoerig door.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen