Globaal bekeken

In een Nederlandstalige krant In Canada stond onderstaand aardige stukje over onze - voor buitenlanders zeker-weerbarstige taal. We citeren het uit het blad 'De school met de Bijbel':

Hoe zonderling is de Nederlandse taal?

Ze stelt aan verbeelding perk noch paal.

Het meervoud van SLOT dat heet nu wel SLOTEN.

Maar toch is het meervoud van POT niet POTEN.

Evenzo zegt men één VAT en twee VATEN.

Maar nooit zal men zeggen een KAT en twee KATEN.

Wie gisteren ging VLIEGEN, zegt heden ik VLOOG. Dus zegt u misschien ook voor WIEGEN ik WOOG? O nee, want ik WOOG is afkomstig van WEGEN. Maar, is nu: ik VOOG een vervoeging van VEGEN? En dan het woord ZOEKEN vervoegd met ik ZOCHT.

Hoort dan bij VLOEKEN wellicht ook: ik VLOCHT? Alweer mis, want dit is afkomstig van VLECHTEN. Maar ik HOCHT is geen juiste vervoeging van HECHTEN.

Bij ROEPEN hoort RIEP, bij SNOEPEN echter geen SNIEP.

Bij LOPEN hoort LI EP, maar bij KOPEN geen KIEP. Al evenmin hoort bij SLOPEN ik SLIEP.

Want dit is afkomstig van 't schone woord SLAPEN. Maar zet nu weer niet: ik RIEP bij het woord RA­PEN,

want dat komt van ROEPEN en u ziet terstond, zo draaien we vrolijk in een cirkeltje rond. Nog talloos veel voorbeelden kan ik u geven, want bij GAF hoort GEVEN, maar bij LAF niet LEVEN.

Men zegt wel bij DRINKEN: ik heb veel GEDRONKEN,

maar wie HINKEN moet, zegt nooit: wat heb ik GEHONKEN.

't Is ik EET en ik AT; niet ik WEET en ik WAT maar: ik WEET en ik WIST (zo vervoegde men dat). Het volgende voorbeeld is bijna te bont.

Bij SLAAN hoort: ik SLOEG, niet ik SLING of ik SLOND.

Bij GAAN hoort: ik GING, niet ik GONG of ik GOND. Bij STAAN niet ik STOEG of ik STING, maar ik STOND.

Zo kan ik nog doorgaan tot volgende week. Maar lieve lezer ik maak u van streek, met, al deze onzin die toch gewis van onvervalste Nederlandse oorsprong is. Dus stop ik, nee ho, daar vergeet ik warempel een zeer instructief zoölogisch exempel. Een mannetjes KAT noemt men doorgaans een KATER.

Hoe noem je een mannetjes RAT? Soms een... RATER?

***

Ds. L. J. van der Kam, voorheen vrijzinnig-hervormd predikant, sedert 1977 echter doopsgezind, omdat hij voor de vrijzinnigheid geen toekomst meer zag in de Hervormde Kerk, schrijft in het blad Zwingli, 'principieel vrijzinnig en unitarisch maandblad': 'Waar is de vrijzinnigheid in Friesland gebleven? 'Hier volgen enkele passages uit dit stuk. De inhoud spreekt voor zichzelf.

'Vóór de oorlog waren in Friesland (in de hervormde kerk) drie classes in meerderheid vrijzinnig. Het waren de classes Leeuwarden, Heerenveen en Franeker. Dit was van groot belang, want dan konden er ook vrijzinnige afgevaardigden worden gezonden naar het provinciaal kerkbestuur en de Synode. De Synode telde toen 19 leden en de verhouding links-rechts was menigmaal 10 tegen 9, omdat de ethischen bijna altijd met de vrijzinnigen meestemden, daar zij geen confessionele binding aan de belijdenisgeschriften wensten.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de classis Franeker vaak kunstmatig vrijzinnig werd gehouden. En dat ging lang niet altijd met fraaie praktijken gepaard. Men sprak hier en daar gewoon van 'lidmatenkweek', d.w.z. mensen die heel weinig om de kerk (en wat erger is: om het Evangelie) gaven, werden (soms met de franse slag) lidmaat gemaakt, want dan kregen zij stemrecht. Ook werden zwakke predikantsplaatsen (Schalsum, Vlieland, Herbajum, Peins), die best gecombineerd hadden kunnen worden, vaak bezet gehouden met financiële hulp van de P. C. V.H.; dat was de Propa ganda-Commissie van de Vrijzinnige Hervormden. De groene busjes-actie van deze commissie, opgezet door ds. Van Lunzen en later voortgezet door ds. Aris, was - vooral in het begin — een enorm succes (...)'

Het succes heeft zich echter niet voortgezet, blijkens de vraag waar de vrijzinnigheid in Friesland nu is gebleven.

In hetzelfde blad Zwingli merkt dr. mr. P. D. van Roijen op, dat er ook in de Evangelisch Lutherse Kerk van 'vrijzinnig geloven' vrijwel niets meer is te bespeuren. Op 25 juni vond namelijk in de Oude Lutherse Kerk aan het Spui te Amsterdam de herdenking plaats van de aanbieding van de Augsburgse Confessie, 450 jaar geleden, door de Lutheranen tijdens de Rijksdag te Worms. Prof. Mönnich heeft daar dingen gezegd, die hem naar de mening van Van Roijen een theologie doet aanhangen, die niet modern is 'maar evenzeer verouderd als de geloofsformuleringen van de Augsburgse Confessie.'

Mönnich had gezegd, dat 'de man aan het kruis God Zelf is' en dat 'in de schreeuw van Christus tegen de dood onze vrijheid ligt'. 'We behoeven onszelf niet meer te rechtvaardigen sinds er Eén de dood op Zich heeft genomen'.

Ook bij de voorzitter van de Lutherse synode, ds. W. Bley, is het 'de dood in de orthodoxe pot' want deze had gezegd, dat 'wat er van de Heer in de Augsburgse Confessie beleden werd, onveranderd moest blijven'.

We hebben al vaker gezegd dat het maar moeilijk te begrijpen is wat voor principieel-vrijzinnigen nu eigenlijk de grond van hun geloven wel is. Dat blijkt ook hier weer.

In het blad Zwingli ziet overigens mr. Van Roijen wèl lichtpunten voor de vrijzinnigheid in de Rooms-Katholieke Kerk. Hij wijst op een boekje van de Dominicaan Lucas Grollenberg, getiteld Jezus, dat in 1974 verscheen en sindsdien tien drukken beleefde. Van Roijen noemt het boekje 'een puur vrijzinnig' boekje, waarvan Grollenberg in het slotwoord zélf zegt, dat hij allerlei waarheden van vroeger uit het oog verloor, zoals stellingen over God en de Drieéenheid, over Christus als God-mens, over inspiratie van de Bijbel etc. Van Roijen vindt dat dit boekje normaliter op de lijst van verboden boeken, de 'Index Librorum Prohibitqrum' zou moeten staan. Maar kennelijk heeft Grollenberg tot heden vrijheid zijn vrijzinnige visie uit te dragen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen