Sterilisatie (1)

Sterilisatie is 'in' tegenwoordig. Het is niet teveel gezegd als we spreken van sterilisatie 'aan de lopende band'.

Wat is daarvan de reden? Het antwoord zou kortweg kunnen zijn, dat sterilisatie de logische slothandeling is van de kunstmatige vruchtbaarheidsbeheersing. En, dat is de weg die door verreweg de meesten wordt bewandeld.

Ik heb al eerder opgemerkt dat wie met de pil als routinemiddel begint, noodgedwongen met sterilisatie zal eindigen. Na diverse perioden een voorlopig, een omkeerbare methode gebruikt te hebben, zal op een gegeven moment een definitieve, onomkeerbare methode begeerd worden. Dat moment zal voor de één anders liggen dan voor de ander. De leeftijd van de moeder, de nagestreefde gezinsgrootte, (dat weet men tegenwoordig van te voren), de begeerde gezinssamenstelling (natuurlijk een jongen en een meisje), het zijn alle factoren die de beslissing tot sterilisatie zullen beïnvloeden.

Daarbij wordt tegenwoordig die beslissing vaak verhaast of overhaast door allerlei nare persberichten over het 'voorlopige' middel, de pil. Die paniekzaaierij en overhaastheid zal zeker één van de redenen zijn dat het aantal spijtgevallen na sterilisatie toeneemt.

Een andere reden is het gemak waarmee steeds meer artsen aan het verzoek om sterilisatie voldoen. Waren er nog niet zo lang geleden teams van deskundigen, die de 'cliënt' grondig op zijn of haar beweegreden onderzochten, het is alweer verleden tijd. Ook de concrete richtlijnen van weleer, zoals de leeftijdsgrens van 35 jaar voor mannen, van 32 jaar voor vrouwen, en een minimale tijdsduur van 2 jaar na de laatste bevalling, ze zijn verdwenen. Een iegelijk doe wat goed is in zijn ogen. De patiënt beslist, ook in dezen. De patiënt heeft in het begin al beslist tot kunstmatige vruchtbaarheidsbeheersing, en die beslissing zal later doorwerken. Op de kunstmatige lijn komt men van het één in het andere, dat heb ik al eerder aangetoond.

Daarom ligt voor mij sterilisatie - vanuit de praktijk gezien - op één lijn met andere kunstmatige anticonceptieve middelen, (uitgezonderd het spiraaltje dat, zoals gezegd, niet anticonceptief wenkt). Sterilisatie is niets anders dan een definitieve pil, een pil voor het leven. Sterilisatie voorkomt ook de conceptie (bevruchting). Ei-en zaadcel kunnen door afsluiten van de eileiders bij de bouw, of de zaadstrengen bij de man, niet bij elkaar komen. In die zin is er geen ethisch bezwaar tegen sterilisatie aan te voeren.

Onomkeerbaarheid

Het grootste bezwaar van de kant van de ethici richt zich dan ook op een ander punt, namelijk de onomkeerbaarheid van de ingreep. En inderdaad, hoewel er gevallen bekend zijn dat de vruchtbaarheid via een opératie weer hersteld is na een verrichte sterilisatie, moet men daar niet teveel van verwachten. In principe is een sterilisatie onherstelbaar, en zo moet het ook van medische zijde voorgesteld worden. De mogelijkheid tot verdere voortplanting wordt ermee afgesneden. Daarom, zo zegt men, moet men niet voor 100%, maar voor 200% zeker zijn van zijn zaakjes alvorens men tot de ingreep besluit. Blijkbaar is men tegenwoordig snel zeker van zichzelf, want sterilisatie wordt op steeds grotere sehaal in steeds bredere kring (ook in de kerk) toegepast.

Ruimte latend voor alle gevallen waarin op zuiver medische gronden sterilisatie noodzakelijk is geworden, wordt in kerkelijke kring sterilisatie in het algemeen ongeoorloofd geacht, en daar kan ik mij geheel bij aansluiten.

Waar ik me niet in kan vinden zijn de gangbare argumenten van zo'n uitspraak, én de gevolgen die zo'n uitspraak kan hebben in de praktijk.

De argumenten en de gevolgen zijn in de praktijk niet te scheiden. Verkeerde gevolgen zijn vaak het gevolg van verkeerde argumenten. Bijvoorbeeld het argument van de onomkeerbaarheid van de ingreep. Dat is waar. Als dat dan maar niet inhoudt dat de omkeerbaarheid van een andere methode als (positieve) ethische richtlijn gaat dienen. En dat gebeurt. Wat is namelijk de praktijk? De grootste groep 'patiënten' die voor sterilisatie in aanmerking komt, bestaat uit hen die al enige jaren geleden vonden dat hun gezin voltooid was en sindsdien (vaak 8-10 jaar) de pil slikten.

Met andere woorden, ze hebben al 8 tot 10 jaar bedenktijd gehad of hun gezin wel echt voltooid was, zijn inmiddels niet van gedachten veranderd, komen op een leeftijd van boven de 35 jaar en zien nog een periode vóór zich van zo'n 10-15 jaar pil slikken (tot circa het 50e levensjaar). Ook de huisarts begint er over te praten, en terecht, want er komen toenemende medische bezwaren tegen pilgebruik boven de 35 jaar. En ziedaar het gevaar, als we de ethiek van omkeerbaarheid/onomkeerbaarheid te éénzijdig gaan beklemtonen zoals dat vanuit kerkelijke hoek gebeurt. Want de vrouw die dat te horen heeft gekregen, en die in bovengenoemde situatie terecht is gekomen, zal zich door de richtlijn omkeerbaarheid (is dat overigens een ethische richtlijn? ) laten leiden.

En het is te begrijpen wat er gebeurt. De vrouw, vaak trouw meelevend binnen een kerkelijke gemeente, die al 8-10 jaar de pil slikt (omkeerbaar), wordt boven haar 35e jaar door haar huisarts geplaatst voor de keuze: sterilisatie (onomkeerbaar) of spiraaltje (omkeerbaar). De uitkomst laat zich raden. En wie heeft er dan schuld?

Met op zichzelf goede bedoelingen worden de mensen zo de verkeerde kant opgestuurd. (On)omkeerbaarheid is geen ethische norm, geen onderscheid tussen goed en kwaad. Dat onderscheid zit niet in de methode of de ingreep, maar in de motieven en de doelstellingen van diegenen die ze toepassen.

Verkeerde argumenten, verkeerde gevolgen

We moeten niet zeggen: Sterilisatie is ongeoorloofd, omdat dat niet meer ongedaan gemaakt kan worden, want dan slikt men de pil gewoon door, desnoods tot het bittere einde, met alle risico's van dien. Of men besluit tot het spiraaltje; waarbij een veel crucialere grens (conceptie) overschreden wordt.

We moeten niet zeggen: Sterilisatie mag niet, want je maakt een stukje van je lichaam kapot, je schendt een stukje ongescheiden Schepping, als dat dan alleen maar tot gevolg heeft dat de pil doorgeslikt wordt. Het is immers bewezen dat de jarenlange hormonale schade van de pil vele malen groter is dan de éénmalige operatieve schade van de sterilisatie.

We moeten niet zeggen: Sterilisatie mag niet, want stel je voor dat je je man of één van je kinderen moet verliezen, als dat als een soort aanprijzing zou klinken voor een anticonceptieve methode, waarbij je wel een man of een kind kan verliezen. Een voorwaardelijk voltooid gezin, zogezegd. Naar mijn smaak het toppunt van egoïsme. Ik neem terug, wat God mij ontnomen heeft. Ik wil alleen nog een kind, als er een lege plaats valt.

We moeten niet zeggen: Sterilisatie is ongeoorloofd, terwijl men intussen de meest waanzinnige toeren uithaalt om op andere wijze definitieve kinderloosheid te bewerkstelligen. Een extreem voorbeeld daarvan kwam me ter ore van een christelijk ouderpaar, dat fel tegen sterilisatie was, voorzichzelf en voor anderen, maar intussen zelf het spiraaltje verkozen, maar - luister goed - vanwege de ethische onaanvaardbaarheid daarvan ook nog condooms gebruikten! Ik kon m'n oren niet geloven en vroeg waar dat spiraaltje dan voor nodig was. Wel, voor het geval de andere methode faalde! Dus: een spiraaltje voor noodgevallen, een permanente morning-afterpil als het ware.

Dit echtpaar doe wat het doe, maar laat het één ding nooit meer doen: sterilisatie afkeuren. Zij doen in feite hetzelfde, maar doen er wat langer over. Ze beogen hetzelfde dan degenen, die zich laten steriliseren, maar worden waarschijnlijk afgeschrikt door het woord 'sterilisatie' waarover binnen de kerk een taboesfeer hangt. En waar ze blindelings zelf aan meewerken. Met argumenten over onomkeerbaarheid en wat dies meer zij, terwijl ze zelf onomkeerbaar zijn van hun boze werken.

Niet de methode, maar de opzet

Dit alles gebeurt mijns inziens allemaal als we ons vanuit de ethiek teveel bezig houden met de methode. We zullen ons meer moeten bezig houden met de geest die er achter zit, met de opzet van de methode.

Mensen zijn erg gevoelig voor kreten, vooral binnen de kerk. Dat ook is de kracht van de paus, althans voor het oog. Wat er dan in de praktijk gebeurt, is meestal voor het oog verborgen.

Als we bijvoorbeeld zonder meer zouden zeggen dat de pil verboden is, dan gebeuren er vreemde dingen. Van een collega, die huisarts was geweest in een orthodoxe streek, hoorde ik dat daar het spiraaltje erg geliefd was omdat de pil als zonde ervaren werd.

In een interview met een ex-aborteur las ik zelfs dat hij het had meegemaakt, dat juist vrouwen die zeer godsdienstig waren bij herhaling (!) voor een abortus kwamen omdat tweemaal een abortus als minder zondig werd ervaren dan dagelijks de pil in slikken!

Dat we wat genuanceerder over de pil moeten spreken heb ik in voorgaande artikelen uitvoerig aangetoond.

En dat zullen we ook moeten doen ten aanzien van sterilisatie. Pil en sterilisatie liggen ook wat dat betreft op één lijn. Bij tijdelijke noodsituaties is de pil, bij definitieve noodsituaties sterilisatie geïndiceerd. Als men om zuiver medische redenen geen kinderen meer 'mag', zijn beide methoden, voor even of voor altijd, geneesmiddelen waar we dankbaar voor mogen zijn.

De situatie waarin men geen kinderen meer 'mag' zijn hedentendage echter maar een zeer gering percentage van het totale aantal gevallen waarin sterilisatie toegepast wordt. Zoals gezegd, aan de lopende band.

In verreweg de meeste gevallen gaat men tot sterilisatie over, omdat men geen kinderen meer 'wil'. Dat is de geest, de mentaliteit die erachter zit. Die opzet is mijns inziens veel belangrijker dan de methode, zeker voor ethici. En nog veel meer voor hen, die zich met christelijke ethiek bezig houden.

Als een mens goed gezond is, is het dan met het christelijk geloof verenigbaar om te zeggen dat hij of zij geen kinderen meer wil? Dat is de kernvraag waar het om gaat.

En als we die vraag met 'neen' beantwoorden, moeten we niet alleen sterilisatie afkeuren, maar ook alle andere kunstmatige methoden die hetzelfde doel beogen. Termen als omkeerbaarheid en onomkeerbaarheid doen er in dit opzicht allemaal niet toe, dat zijn geen ethische principes, maar m.i. alleen maar praktische verschillen. Omkeerbare methoden zijn in principe niet 'beter' dan onomkeerbare. Er wordt alleen omgekeerd, als het de mens goed uitkomt. Is dat beter? Of riekt dat zelfs naar slechter?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen