Jaarwisseling in kerk en staat

In het blad Variant, bijlage bij het Nederlands Dagblad, zette de heer P. Jongeling dezer dagen nog eens aardig uiteen hoe het met onze christelijke jaartelling zit. In 525 na Christus heeft een monnik, Dionysius Exiguus, geprobeerd precies het jaar van Christus' geboorte te berekenen. Op grond van zijn vaststelling is toen de christelijke jaartelling ingevoerd. Thans staat wèl vast, aldus de heer Jongeling, dat Dyonisius zich ongeveer vijf jaar heeft vergist. Want op de tijd, die hij aannam als het geboortejaar, was Herodus, de kindermoordenaar al gestorven.

Aanstaande nieuwjaarsdag zal dan ook eerder het jaar 1986 dan het jaar 1981 inluiden, aldus de heer Jongeling.

Op zich is dit alles niet zo belangrijk. Het belangrijkst is, dat onze jaartelling op zich naar Christus gedateerd is. En dan gaat het om een leven van 33 jaar. Moet die datering - zo kan men vragen - dan b.v. plaats hebben naar het jaar van geboorte of naar het jaar van Kruis en Opstanding? Want juist in het laatste ligt toch het beslissende in de wereldgeschiedenis?

In het vaststellen van onze christelijke jaartelling vanaf het geboortejaar van Christus zit dan ook iets willekeurigs. En bovendien schuilt daar nog een fout in. Nu we 1981 ingaan, zou het ook best - als gezegd - 1986 geweest kunnen zijn, als nl. Dyonisius geen fout gemaakt had. Het had ook 1948 kunnen zijn, als Dyonisius het sterfjaar van Jezus als uitgangspunt had genomen of - zónder de gemaakte fout - 1953. Genoeg om vast te stellen, dat zij, die tegen bepaalde jaartallen aankijken als zouden die van bizondere betekenis worden (b.v. het jaar 2000), de jaartallen op zich best mogen relativeren. De meeste mohammedaanse landen handhaven bovendien nog de arabische kalender, die op 16 juli 622, de dag dat Mohammed uit Mekka in Medina aankwam, als beginpunt heeft. Het is voor ons echter van hoge betekenis, dat onze jaartelling teruggaat op een voor mens en wereld beslissende periode, namelijk toen het grote heil gewrocht werd voor een wereld, in schuld verloren. Een periode, die tot op vandaag beslissend is voor de gang der geschiedenis!

Nu we de drempel tussen wéér twee jaren overgaan zien we nog een keer om, maar niet nadat we eerst omgezien hadden naar het grote begin, naar de beslissende drempelovergang in de geschiedenis.

Twee voltallige vergaderingen

Het jaar 1980 heeft aan het eind van het jaar twee gedenkwaardige voltallige vergaderingen gekend, één in de kerk, één in de politiek. De hervormde synode beraadde voltallig - wat niet zó vaak voorkomt - over de benoeming van een secretaris-generaal. Met de bekende afloop: dr. R. J. Mooi werd, tégen de voordracht in, gekozen, met 28 tegen 26 stemmen. Er kon geen stem worden gemist!

Net voor het kerstreces kwam de Tweede Kamer bijeen voor de beslissende zitting inzake de wetgeving op de abortus provocatus. Alle 150 kamerleden waren aanwezig. De beslissing viel met 76 tegen 74 stemmen. Ook hier kon géén stem worden gemist. De commentaren stelden, dat de heer Nijhoff van DS'70 de doorslag gaf - men zag hem als eenzame voorstemmer, temidden van alle andere zittende linkse tegenstemmers, staan - maar op zich is dat onjuist.

Bij beslissingen als de genoemde was de aanwezigheid van allen nodig om tot zulk een hakken-over-de-sloot beslissing te komen. Beide beslissingen, in de kerk en in de politiek trokken brede aandacht. De politieke beslissing is van vérstrekkender betekenis dan de hervormd-kerkelijke. Maar minder verstrekkend kan nog wel vérstrekkend zijn.

Wisseling van de wacht

In 1980 stelden in kerk en staat personen hun zetel beschikbaar voor anderen. Ds. G. Spilt - alom gewaardeerd synodepraeses - ruimde zijn plaats in, in onze kerk, voor ds. C. B. Roos, door Trouw in de kwestie van de keuze van de nieuwe secretaris-generaal gekenmerkt als man die profetische visie en creativiteit zou moeten tonen. Wat nog zal moeten blijken.

Van ingrijpender betekenis was de troonswisseling. H.M. koningin Juliana gaf de troon over aan haar dochter. We werden op de dag, dat het geschiedde, verblijd en geschokt. Geschokt toen bleek welke anarchistische krachten zich in onze samenleving hadden breed gemaakt. Verblijd om de waardige wijze, waarop H.M. koningin Beatrix aantrad, met aanroeping en belijdenis van de Godsnaam, haar 'Schilt ende betrouwen'. Wat die anarchistische krachten betreft, die een nieuwe Oranjevorstin niet meer wensten, valt te denken aan een woord van een parlementariër, die bekend staat om zijn kleurig taalgebruik: 'men wil de Oranjeboom omhakken maar wil wel eerst de appeltjes van Oranje plukken'.

Kernbeslissingen en uitspraken

Zowel in de politiek als in het kerkelijk leven stond het kernwapenvraagstuk centraal. Het kabinet Van Agt wankelde om de kwestie van de nieuwe atoomkoppen. Dissidente CDA-ers kregen in hun kritische positiekeuze de wind van voren. Maar het kabinet kwam er, onder virtuose leiding van Van Agt, doorheen. Merkwaardig, dat er slechts één consequente dissident binnen het CDA was: én terzake van de kernwapenproblematiek én terzake van het abortusvraagstuk. Drs. C. H. Couprié, met negen andere CDA-ers dissident in de atoomwapenkwestie (vanwege bescherming van het menselijke leven), was, mét drs. G. H. van Leyenhorst, de enig overgebleven dissident inzake de abortuswetgeving. Hier is sprake van een torso. Wie spreekt het verlossende woord over bescherming van menselijk leven vanaf de conceptie tot aan het totale menselijke leven in de volkerenwereld? Vurige bestrijders van abortus kunnen vurige voorvechters van de nucleaire bewapeningswedloop zijn. Vurige atoompacifisten kunnen even vurige pleitbezorgers zijn vóór legalisering van de abortus provocatus.

De Hervormde Kerk deed ook een klinkende duit in de zak. De synodale pastorale brief inzake de kernwapenen werd politiek opgepakt, vanwege de politieke stelling, dat voorzichtige stappen voor eenzijdige ontwapening nodig waren. In de abortusproblematiek heeft echter, naar ons gevoel, een positiebepaling van de Hervormde Kerk géén rol gespeeld. De stem van de kerk is hier niet tot 's lands vergaderzaal doorgedrongen. Waarmee slechts gezegd wil zijn, dat onze Kerk het op dit punt - wat toch, evenals de kernwapenproblematiek een ethisch vraagstuk van de eerste orde is - lelijk heeft laten afweten.

Doodsberichten

Indrukwekkend zijn altijd weer de doodsberichten. We weten, dat het de mens gezet is eenmaal te sterven (en daarna het oordeel) maar zodra dat 'eenmaal' over een mensenleven valt staan we verstomd.

Wie denkt hier niet aan het tragisch ongeval dat mevrouw Wiegel, echtgenote van onze minister van binnenlandse zaken overkwam. De liberalen leden ook andere verliezen. Mevr. Haya van Someren-Downer - in de Eerste Kamer vurig voorvechtster vóór het ongeboren leven - en mr. Harm van Riel, markant politicus, passeerden de grens van leven en dood.

In onze Hervormde Kerk vielen enkele bekende personen weg: dr. J. J. Buskes, ds. F. H. Landsman (oud-secretaris-generaal), dr. R. B. Evenhuis (de schrijver van Ook dat was Amsterdam, een vierdelig werk dat hij nog juist heeft kunnen voltooien). Ook in eigen hervormd-gereformeerde kring gingen predikanten heen.

Ds. J. R. Cuperus (75 jaar).

Ds. J. van Amstel (94 jaar). We herinneren aan een interview, dat we met hem hadden: 'bemoedig de jonge predikanten'.

Ds. W. Vroegindewey, 76 jaar.

Ds. P. Bouw, 75 jaar.

De heer A. Terlouw, 73 jaar.

Ds. J. W. de Bruin, 62 jaar.

In deze reeks mogen we niet onvermeld laten ir. G. B. Smit, 67 jaar. Hij was jarenlang toegewijd redactiesecretaris van ons blad, evenals (vanaf de oprichting) van het theologisch tijdschrift van de Gereformeerde Bond 'Theologia Reformata'.

Verdeelde Kerk, verdeelde christelijke politiek

Over de verdeeldheid der kerk valt over 1980 weinig nieuws te melden. De gróte verdeeldheid bleef. Mensen lijden eraan en niemand weet een bevrijdende weg. Binnenkerkelijke spanningen leidden zelfs tot verdergaande scheuringen. Men denke aan het kleine kerkverband van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland, waar de splijtzwam verder werkte en - het vaak aanmatigend oordeel over anderer kerk en prediking ten spijt - zes predikanten het onderling niet meer konden vinden en de kerk maar weer opsplitsten in twee maal drie, mét aanhang voor elk in alle gemeenten.

Maar ook in de politiek, in de christelijke politiek is er weinig eenheid. Het CDA kwam er, als één partij uit drie partijen. Maar NBBA, 'Niet bij Brood Alleen', liet duidelijk van zich horen, al is het nog niét duidelijk waar dit op uitloopt. Meindert Leerling gaat het voor de RPF proberen. Het GPV probeert het nu met drs. J. G. Schutte. De SGP staat voor het probleem of men voor ds. H. G. Abma een voor de hervqrmd-gereformeerden representatief man zal kunnen aantrekken. Met een verdeelde christelijke politiek verlaten we zo ook 1980, om de verkiezingen van 1981 in te gaan. Wat de politieke verhoudingen betreft wordt het voor ons land een belangrijk jaar.

Naar 1981

Er is niets nieuws onder de zon zegt de Prediker. Alles wat er geweest is zal er zijn. Dat zal ook in 1981 blijken. Er zullen belangrijke beslissingen zijn in kerk en staat. Mensen zullen hun taak aan anderen overdragen. Mensen zullen worden afgelost van hun post (zo zeggen we het als ze in Christus ontslapen mogen). De verdeeldheid der kerk zal blijven en het zal ook in de christelijke politiek doorwerken.

Maar één ding weten we: we schrijven anno Domini 1981. Het zal ook in 1981 jaar onzes Heeren zijn. Hij bepaalt de geschiedenis. Hij is Hoofd van Zijn gemeente en daarin Koning der kerk. Hij is ook Kurios, Heere van Hemel en aarde.

Blind voor de toekomst, ziende op het gebod, gesterkt in de wetenschap dat Christus alle machten onttroond heeft, gaan we ook de nieuwe jaarkring in. Het zal ook nu het jaar van het welbehagen des Heeren zijn.

75 jaar Gereformeerde Bond

Het jaar 1981 is voor de Gereformeerde Bond een gedenkwaardig jaar. Op 10 januari a.s. zal het 75 jaar geleden zijn, dat in Utrecht initiatiefnemers bijeenkwamen voor het oprichten van een Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk. Op 18 april a.s. zal het 75 jaar geleden zijn, dat de oprichting een feit werd.

We zullen dit 75 jarig bestaan van de Gereformeerde Bond mogen gedenken, liever dan dat we jubileren. Gedurende vijfenzeventig jaar is - bij alle liefde die er was voor de kerk der vaderen - de pijn gevoeld van een verdeelde kerk, ontzonken aan haar eigen belijdenis. Als we gedenken dan zal de solidariteit in de schuld moeten worden ervaren ('wij en onze vaderen hebben gezondigd') en zal desondanks de trouw des Heeren mogen worden beleefd.

Gedurende vijfenzeventig jaar is er ook de nood der kerkelijke gescheidenheid geweest. Of ze binnen en buiten de Hervormde Kerk ook altijd echt is ingeleefd is een andere zaak. Maar als we gedenken het vijfenzeventig jarig bestaan van een beweging, die opkwam 'voor het rechte belijden der kerk, dan moet ook de diepe nood worden beleefd, dat zij, - die uit ditzelfde belijden leven mogen, wat de tafel des Heeren betreft van elkaar gescheiden zijn. Zo wordt 1975 voor de Gereformeerde Bond een jaar van gedenken. Dat daarin de rechte toon gevonden worde voor God en de mensen. Gods trouw over een ontrouw volk zal daarin centraal moeten en mogen staan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen