Globaal bekeken

Ds. H. Smits, hervormd predikant te Haamstede, zond ons onderstaande hartekreet naar aanleiding van de brief, die de hervormde synode deed uitgaan over de kernwapenproblematlek.

'Deze eeuw wordt gekenmerkt door diktaturen van tweeërlei type: het ene is fascistisch; het andere marxistisch-leninistisch. Het eerste laat de toekomst open; het laatste houdt de loop van de geschiedenis tegen ten eigen bate, hetgeen op een demonische genialiteit wijst. Immers waar een marxistisch-leninistische diktatuur de macht heeft gegrepen in het verleden, daar kan tot op heden geen enkele oppositie haar omverwerpen. Boedapest, Praag, Poznan, Berlijn zijn daarvan de schrikwekkende getuigen. En de Polen van 1980 met hun dappere en verstandige Lech Walesa kunnen het op den duur ook wel vergeten. Men kan proberen wat men wil: is men eenmaal als volk onder de diktatuur van het communisme gekomen, lijden alle pogingen naar individuele vrijheid toch schipbreuk. Je zou de volgende 'godslasterlijke' opmerking kunnen maken: Het is een gelukkig feit - achteraf bezien - dat niet de communisten onder leiding van Moskou de Spaanse burgeroorlog hebben gewonnen. Immers Franco met zijn - vervloekte - fascistische diktatuur heeft niet kunnen verhinderen, dat er na zijn dood vrije verkiezingen gehouden zijn, en dat daarom de westerse democratieën met luid applaus de komst van Spanje in haar midden hebben kunnen begroeten. Maar de vrije verkiezingen zouden niet plaatsgevonden hebben in Spanje, als de burgeroorlog een ander verloop had gehad. Het ongelukkige Polen tezamen met de andere ongelukkige volken van het 'Oostblok' en op het ogenblik het zwaarbezochte volk van Afganistan, dat bezig is geworgd te worden, zijn er de voorbeelden van. Echter, waarom is dat alles zo gebeurd? Het christelijke Westen heeft de wrange vruchten van de ongodistische moderne staat niet gezien en ook niet willen zien. Wat de marxistisch-leninistische staat betreft: men heeft niet de gevolgen onderkend van een systeem, dat zichzelf vergoddelijkt, en dat de aanspraken van de God van Israël, die de Vader is van onze Heere Jezus Christus, loochent, ja zelfs Zijn bestaan durft ontkennen. Decennia lang, sinds het bewind van Chroetsjew, heeft het Kremlin het Westen een slaapmiddel aangereikt: nl. de mogelijkheid van coëxistentie én de mogelijkheid van een duurzame wereldvrede. Uit deze twee begrippen heeft het een troef kaart, die ontspanning heet, in eigen handen getoverd, waarmee een knap spel wordt gespeeld. Daarmee heeft het reeds op een geniale wijze de gevoelens van vele welwillende mensen, die ook hoge posten bezetten, in het Westen-bespeeld.

Met als gevolg, dat er politieke misrekeningen zijn gemaakt t.a.v. de Sovjet-Unie.

Zij heeft op bovengenoemde wijze alle tijd gekregen een schrikwekkend wapenarsenaal op te bouwen, dat niet defensief, maar offensief van aard is en waarmee zij de gehele wereld kan chanteren. Intussen gaat het niet aan de Sovjet-Unie alle schuld in de schoenen te schuiven. Wat het Westen aangaat, ligt de bron van elke politieke misrekening t.a.v. een godloze en goddeloze diktatuur op het veld van de religieus-ethische beoordeling. Het zou in dit verband niet onnut zijn, art 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis onzer Kerk opnieuw te gaan lezen, opdat wij zouden leren. Immers de lessen der geschiedenis hebben, op zichzelf genomen, nooit veel uitgehaald. M.i. heeft de synode een verkeerde beslissing t.a.v. de bewapening genomen. In de kerk leeft de belijdenis niet meer. Daarom kon de synode geen ander besluit nemen dan zij heeft gedaan. Ik vrees, dat op den duur bij ons de zaak der vrijheid verloren gaat om God te dienen naar Zijn beloften en geboden, een vrijheid, die door de openbare verkondiging van het Woord als blijk van Gods genade is gegarandeerd. In deze garantie pleegt men hoe langer hoe minder te geloven. Ikaboth - de heerlijkheid des Heeren is weg. Daarvan is het synode-besluit een weerspiegeling.'

***

Het is een goede zaak als wordt geijverd voor het (voort)bestaan van historische gebouwen, waaronder ook kerkgebouwen. In (het Amsterdamse) Sloterdijk ligt de Petruskerk, die sinds 1968 niet meer als kerkgebouw wordt gebruikt maar die men toch als kerkelijk en cultureel centrum wil bewaren voor de toekomst. Hier volgt een korte beschrijving van de historie van dit kerkje in 'één van de laatste dorpsgezichten' binnen Amsterdam, door de heer J. A. Groen geschreven:

'Het eenvoudige bedehuis, een typiscti boerenkerkje, is duidelijk herkenbaar voor de mensen die hetzij per trein, hetzij per auto Amsterdam vanuit het westen binnenkomen of verlaten. Het ligt enkele meters ten noorden van het spoorwegstation Sloterdijk en aan de Coentunnelweg op de plek waar de Industrieterreinen en het stedelijk woongebied elkaar begrenzen en waar de autoweg de Haarlemmertrekvaart passeert.

Het kerkje heeft oude brieven, want hoogstwaarschijnlijk werd op de Eerste Pinksterdag van het jaar 1479 de eerste mis opgedragen in een op deze plaats staande kapel gewijd aan de heilige Petrus, schutspatroon der vissers. De Sloterdijkers kozen hem als hun beschermheilige, omdat hun dorp destijds aan het open IJwater lag. Daarnaast stelden zij hun kapel onder bescherming van de gelukzalige maagd Maria. Het onderstuk van de toren dat het opschrift 'Christiano Vigilandum' (een christen moet waakzaam zijn) draagt, dateert nog uit die tijd.

Keizer Maximiliaan van Oostenrijk, onze toenmalige landsheer, en zijn gemalin Maria van Bourgondië bepaalden dat de visrechten van de Sloterdijkermeer (de huidige Sloterplas) ten eeuwigen dage zouden moeten worden aangewend ten behoeve van deze kerk. Tot op de huidige dag wordt hun vrome wens gerespecteerd door het Amsterdamse Gemeentebestuur. Toen de Watergeuzen onder bevel van hun aanvoerder Graaf Willem van Lumeij in 1572 Amsterdam tevergeefs belegerden staken zij uit balorigheid de Sloterdijker kerk in brand. Na een provisorische restauratie volgde in 1664 een definitieve herbouw waartoe de Ambachtsheer van Sloterdijk mr. Cornells de Graeff, die ook burgemeester van Amsterdam was, opdracht gaf.

Halverwege de bouw kwam men voor grote moeilijkheden te staan omdat het geld op was. In plaats van dominee Engelbertus Sloot, die voor een half jaar aan de Prostestantse Gemeente van Moskou was uitgeleend, ging de bekwame en toegewijde kerkmeester Jan Klaaszoon van Dijk op bedeltocht Dagen achtereen bezocht hij onder meer vele welgestelde Amsterdammers en dank zij zijn vasthoudendheid en ijver kwam de bouwsom bijeen. In de kanselkuip bevindt zich een gedenksteen vanwege het feit dat meer dan honderd jaar zonder onderbreking een telg uit het geslacht Van Hall, dat ook een minister van financiën en een Amsterdamse burgemeester voortbracht, hier predikant was, om precies te zijn van 1795 tot 1904. En in 1811 huwden in deze kerk de Haagse proponent Vincent van Gogh en zijn Rotterdamse, bruid Elizabeth Huberta Vrijdag. Zij zouden de grootouders worden van onze beroemde schilder. De Petruskerk wordt omgeven door een begraafplaats met eeuwenoude grafmonumenten, waarop nog steeds teraardebestellingen plaatsvinden. Helaas wordt het gebouw sinds 1968 niet meer als kerk gebruikt Een in dat jaar in het leven geroepen Stichting tracht het gebouw te restaureren om het daarna voor heel westelijk Amsterdam een funktie te geven als kerkelijk en cultureel centrum. De toren wordt onderhouden door zijn eigenaresse, de gemeente Amsterdam.

De Stichting is, nu zij haar koperen jubileum viert, halverwege de weg naar sukses. Zij slaagde erin de kerk te voorzien van een nieuwe dakbedekking waardoor het hemelwater geen vrij spel meer heeft binnen het interieur. Dankzij de goedgeefsheid van de velen die niet willen dat dit eeuwenoude bouwwerk verloren gaat hoopt zij binnen afzienbare tijd de plannen van architect F. B. Jantzen uit Amsterdam, die moeten leiden tot een algehele restauratie, te realiseren. Dat kan gebeuren mits iedereen meeleeft en meegeeft!

Dit kan door een bijdrage te storten op gironummer 1975530 ten name van Stichting tot Behoud van de Petruskerk te Amsterdam (nader adres is niet nodig).

***

Er is vanuit de Gereformeerde Kerken een merkwaardig verhaal de ronde aan het doen. Het is allemaal onheus, dat - zo heet het namelijk - vanuit bepaalde kring zo kritisch gereageerd wordt op het synodale rapport van de Gereformeerde Kerken over het Schriftgezag en dat, terwijl het rapport nog niet is uitgekomen. Vooral de E.O., die er een aantal uitzendingen aan wijdde, moet het dan ontgelden. A. J. Klei van Trouw zong in het verontruste gereformeerde koor dienaangaande mee, met prijsgeving overigens van zijn gewone ludieke stijl. Het rapport echter - zoals het ter Gereformeerde synode diende - was intussen voor de pers e.d. gewoon verkrijgbaar. Schrijver dezes heeft het dan ook van haver tot gort kunnen lezen. De definitieve tekst komt weliswaar in februari van de pers maar het rapport in zijn intentie is breed voor de persorganen beschikbaar geweest.

Het is het risico van - door ons intussen hooggewaardeerde - voor de pers toegankelijke synodevergaderingen, dat wat ter synode dient aan de hand van beschikbare stukken beoordeeld wordt. Blijkens allerlei reacties in de gereformeerde kerkelijke pers is men daar nu boos om reacties op het stuk - met name terzake van het waarheidsbegrip - vanuit de rechterflank van de kerken. Intussen laat het officieel-gereformeerde blad Kerkinformatie prof. dr. H. Berkhof aan het woord. Die mag - vóór februari uit - in dit officiële orgaan als hervormd theoloog zeggen: 'Gereformeerden liggen nu een eind voor.'

Na zijn gevoel van 'verbaasde vreugde' te hebben geuit 'omdat we hier nu eens een kerkelijk werkstuk hebben, dat niet de traditie stoer handhaaft met veroordeling van alles wat daarmee strijdt of lijkt te strijden (Assen, Rome)', zegt hij dat - overigens na het hervormde geschrift 'Klare Wijn' over het Schriftgezag (1967) - de verhoudingen nu zijn omgedraaid: 'Aan de hervormde kerk voltrekt zich de 'wet van de remmende voorsprong' (Jan Romein). Zij ligt in de aanpak van dit brandende probleem een eind op de gereformeerde Kerken achter: en dat zie ik voorlopig niet veranderen.' In de Hervormde synode zal de rechtervleugel - aldus Berkhof - er wel voor waken dat dit taboe gehandhaafd blijft.'

We zien met belangstelling uit naar gereformeerde commentaar op dit hervormde geluid.

N.B. Enkele lezers maakten mij er op attent, dat het gedicht 'zonder naam', dat we in het nummer van 18 december in deze rubriek opnamen ('Ik ben mijn zonde moe...') gedicht is door Jacqueline van der Waals, opgenomen in de bundel 'Nieuwe verzen'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen