Prediking en politiek (3)

Dilemma

Ik kan er niet omheen om tenslotte ook concreet te worden, door in te gaan op datgene wat vandaag actueel is, met name het spreken van de (Hervormde) Kerk inzake de kernbewapening. Het gaat hier om een zaak van leven en dood. Het gaat hier om de leefbaarheid van de aarde voor ons nageslacht. Het gaat hier met name om verantwoord beheer van het geschapene. Ik ga nu voorbij aan vraagstukken als de zwaardmacht van de overheid als zodanig, rechtvaardige oorlog, al of niet toepasbaarheid van krijgswetten uit Deuteronomium 20 op het huidige oorlogsvraagstuk. Ik begin met voorop te stellen, dat kernbewapening rechtstreeks te maken heeft met de progressie van de techniek - waaraan progressie in de bewapening door de tijden heen verbonden is geweest. De geschiedenis blijkt in deze onomkeerbaar. Daarin zit - ik beaam dat met dr. F. de Graaff - het element van de vloek in de techniek. Dat de kerk in deze een schreeuw naar de overheden geeft, omdat het gaat om Gods Schepping betekent geen grensoverschrijding. Hoe veelvuldig is binnen de gemeente de kwestie van de abortus-provocatus niet in gebed en prediking aan de orde geweest - naar mijn mening soms tè veelvuldig en daardoor goedkoop. En hoe weinig is de radeloosheid merkbaar geweest als het gaat om de gróte zaak van leven en dood, die met de kernwapenproblematiek gegeven is. Het gebod Gods is immers zeer wijd. Daar staat dan tegenover, dat zich ook het verschijnsel voordoet, dat veelvuldig de kernwapenproblematiek aan de orde wordt gesteld, terwijl de beschermwaardigheid van het ongeboren menselijke leven geen aandacht krijgt. Hier ligt voor mij een raadselachtig dilemma, wat een concreet voorbeeld vond in het feit dat er slechts één CDA dissident was in de problematiek van de nieuwe atoomkoppen èn van de abortus provocatus bij de behandelingen in de Tweede Kamer, t.w. drs. C. H. Couprie.

Ook de Hervormde Synode nam het vraagstuk van de kernbewapening hóóg op, terwijl ze het vraagstuk van de abortus provocatus liet liggen. Het gaat om de totaliteit, om de eenheid van het gebod Gods, om het één èn het ander.

Wereldwijd

Ik kom nog eenmaal terug op het wereldwijde. Openbaring 13 spreekt over het wereldwijde navolgen van het beest uit de zee, waardoor de kerk het zwaar te verduren krijgt. In de Oost-West problematiek zullen we hier toch als concrete invulling het communisme moeten noemen. Dat is in het Westen immers de grote bedreiging van de vrijheid voor de kerk ten aanzien van haar christelijk getuigenis.

Als we met dankbaarheid vaststellen, dat in de Tweede Wereldoorlog de Duitse Bekennende Kirche een profetisch zevenvoudig neen tegen de demonie van het nationaal socialisme liet horen zou het dan nu niet even dringend nodig zijn, dat de kerk een even veelvoudig nee uitspreekt tegen de demonie van een atheïstisch, totalitair systeem als het communisme en de achterliggende ideologie van het marxisme? We moeten intussen echter zeggen, dat wereldwijd sprake is van een bevangenheid van kerk en theologie door marxis­ tisch denken. Daar is sinds het Getuigenis van 1971 zó veel over geschreven en gesproken dat ik er thans niet dieper op inga. Maar het kerkelijk spreken inzake politieke en maatschappelijke vragen is er niet zelden latent of openlijk door bepaald. Toegespitst op de kernwapenproblematiek: in het ernstige dilemma tussen kernbewapening, met de afschuwelijke vernietigingsmogelijkheden, enerzijds en de bescherming van de vrijheid, met name ook voor de kerk in haar profetisch getuigenis, tegenover het totalitaire systeem van het communisme anderzijds heeft de Hervormde Kerk eenzijdig positie gekozen. Ze heeft in haar keuze vóór eenzijdige ontwapening de vloek van het wereldbedreigende communisme miskend. Zelfs de fractieleider van de PvdA moest zeggen, dat de synodale brief van de Hervormde Kerk de ernst van de internationale situatie heeft miskend. Mr. W. Schakel zei, dat de hervormde synode met haar pastorale brief de PvdA links passeerde. En dr. A. A. Spijkerboer schreef in een Open Brief aan de hervormde classes, dat het pleidooi van de hervormde synode voor het verwijderen van de kernwapens - eenzijdig - uit Nederland een stap in de richting is van de oude neutraliteitspolitiek van vóór 1940 (het gebroken geweertje) en dat daardoor de preventieve oorlogvoorkomende werking van het NAVO bondgenootschap zou worden verzwakt.

Wanneer de kerk spreekt in de huidige ernstige wereldsituatie dan zal haar spreken gekenmerkt moeten zijn door de nadruk, die wordt gelegd op het Droit Divin, het recht Gods. Dan gaat het om de totaliteit. In de kernwapenproblematiek nam de Hervormde Synode een dopers standpunt in in de politieke keuze die ze deed. Ze speelde daarmee, bedoeld of onbedoeld, de grote wereldmacht die ons bedreigt, het systeem dat wij vrezen in de kaart. Daarom was haar spreken niet bepaald door het Droit Divin. Wat het recht Gods betreft, waardoor de kerkelijke verantwoordelijkheid voor de politiek altijd gekenmerkt moet zijn, herinner ik aan een door mij in dit verband meer aangehaalde uitspraak, t.w. in het hervormde geschrift 'De politieke verantwoordelijkheid van de kerk':

'De kerk kan niet de zijde kiezen van hen die de bedoeling hebben het recht af te snoeren van de dimensie der gerechtigheid en de politieke orde los te maken van zijn wortels in de wet Gods. Door de wet Gods als levenswet resoneert de goedheid Gods, ondanks de zonde, in de geschiedenis' (pag. 19). En even eerder werd gesteld, dat de kerk de humaniteit, zoals die o.a. naar voren komt in de 'rechten van de mens', niet veilig acht 'wanneer de levens achtergrond van Gods recht uit het bewustzijn wegzakt en daarmee de afglans van Gods gerechtigheid, barmhartigheid en menselijkheid in de conceptie van humaniteit verbleekt.'

Ik meen niet dat we zeggen kunnen, dat de hervormde synode in haar spreken inzake de kernbewapening gesproken heeft vanuit het Droit Divin. Dan zou duidelijker de macht. die zich openlijk tegen Christus' heerschappij over het leven keert, zijn aangewezen. Er is nu sprake geweest van een zich direct bewegen op het politieke terrein, waarin eenzijdig positie werd gekozen.

Nogmaals de prediking

Ten besluite zou ik nog eenmaal bij de prediking willen stilstaan. De prediking is het héle leven omvattend, omdat het Woord het hele leven omvattend is en omdat het gebod Gods zeer wijd is en de beloften Gods, bij onderhouding van het Gebod, eveneens. Toch valt mij op, dat 'onder ons' de aandacht voor het politieke en maatschappelijke gebeuren in de prediking vaak marginaal is. Om nog even op dr. Evenhuis terug te komen, die op de zondag voor de derde dinsdag van december preekt over het ambt der overheid: ik heb nog nooit een preek over Romeinen 13 vers 1 tot 7 gehoord. Om daarover te horen spreken moet men dunkt me bij doordeweekse tijdredenaars van SGP signatuur zijn. Maar Romeinen 13 staat wèl in de Schrift. Zo zou meer te noemen zijn. Bij zondagskwesties in de gemeente wordt er in de prediking wel aandacht aan gegeven, maar de grote vragen van onze tijd in mondiaal verband komen mondjesmaat aan de orde. Ik weet best hoe er een prediking is, die dermate verpolitiekt is, dat er van woorden van troost voor een vermoeide ziel geen sprake meer is. Maar van de weeromstuit mogen we niet doen alsof de wereld er niet meer is. Christus heeft gezegd: Mij is gegeven alle macht in hemel en op aarde. Dat geldt ook vandaag. Daarom mag prediking nooit tijdloos zijn. Een predikant vertrouwde me eens toe, dat hij het niet aandurfde om nog over de Bergrede te preken, omdat de Bergrede in een bepaalde politieke prediking zo wordt gehanteerd, dat de gemeente er kopschuw voor geworden is. Maar de Bergrede staat wèl in de Bijbel.

Zelfs schreef ik eens een artikel over werelddiakonale verantwoordelijkheid en betrok daar toen bij de gelijkenis van de Barmhartige Samaritaan. Reactie van een meelevend gemeentelid: gaan we ook al de toer op van de moderne theologie? Maar de gelijkenis van de Barmhartige Samaritaan staat wèl in de Bijbel. Zo zou ik door kunnen gaan. De taal van de profeten in het Oude Testament vraagt om een actuele doorvertaling in onze tijd. Dan behoeven we de Schrift niet te leggen op het procrustusbed van een bepaalde maatschappelijke ideologie, maar dan komt de Schrift te liggen over de vragen van het leven, persoonlijk en collectief, dichtbij en ver weg.

Ik eindig met een woord van dr. J. G. Woelderink, geschreven in zijn 'Uit de praktijk der godzaligheid'. (p. 211), waarin hij ingaat op versmalling van de prediking tot de vragen van het persoonlijk heil.

'Het behoeft geen betoog dat men dan, ofschoon men de uitbreiding van Christus' gemeente met liefde en hartstocht zoekt, toch een zeer eenzijdige kijk heeft op haar roeping en taak in de wereld. Zal zij naar het woord van Christus een licht zijn in een duistere nacht, dan dient dat licht ook in de duisternis van de wereld uit te stralen en enigermate de duisternis die daar heerst te niet te doen. Niet alleen door enkele zielen uit de duisternis te redden, maar door een zegenbrengende invloed uit te oefenen op het leven in deze wereld. Daar is de wereld en daar is men zelf mee gebaat, terwijl het zal strekken tot ére Gods, want 'hierin is mijn Vader verheerlijkt, dat gij veel vrucht draagt'. Als de Heiland de Heiland der wereld is, behoort ook de gemeente die zijn gezegende Naam uitdraagt in de wereld de wonden te verbinden en de noden der wereld te lenigen, die de zonde haar geslagen heeft, opdat zij wete, dat Christus een fontein van leven is.

De kerstening van het leven bedoelt niet de wereld te behouden zonder bekering en zonder geloof, maar bedoelt de woestijn, waarin kerk en wereld samen leven, enigermate te maken tot een vruchtbaar dal voor kerk en wereld beide'.

En over de roeping, ongeacht de verworden situatie, zegt dr. Woelderink:

'Toen de eerste christenen in de heidense Romeinse samenleving verschenen, hebben zij zich niet geschikt naar hun omgeving, maar hebben het offeren voor het beeld van de keizer standvastig geweigerd. Gods genade gaf hun de kracht om te weerstaan. Dat in een niet-christelijke samenleving vele niet-christenen met de stroom meelopen is een bewijs van de kracht, die het evangelie op hun gewetens oefent. Zo wordt reeds in Psalm 66 : 3 gezegd van de heerlijkheid Gods: uw vijanden zullen zich geveinsdelijk aan u onderwerpen. Vanwege uw machtige grootheid brengen uw vijanden U veinzend hulde'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen