Ook dat was Amsterdam

De titel boven dit artikel is de titel van de boeken van dr. R. B. Evenhuis, waarin hij de geschiedenis van Amsterdam vanaf de Reformatie tot de Doleantietijd tekent. Een geschiedenis, die met alle ups-en downs, gekenmerkt is door de invloed van de Gereformeerde Kerk hier te lande, de kerk van de Reformatie. Amsterdam heeft een rijke traditie als het gaat om het gereformeerde leven, al zijn in Amsterdam ook altijd de trekken aanwezig geweest, die nu eenmaal eigen zijn aan een stad, zeker aan een hoofdstad, trekken van het 'wereldse leven'. In de hoofdstad van het land worden namelijk ook de spanningen in het volk op toegespitste wijze manifest.

Dezer dagen kreeg ik een folder van de zogeheten 'Urban Missions', uitgave van 'Jeugd met een Opdracht', een internationale beweging, waarin jongeren uit 'talloze kerken' samenwerken om mensen te bereiken met het evangelie en hen ook praktische hulp te verlenen.

Deze folder - aan de achterzijde voorzien van een adhesiebetuiging van majoor Bosshardt van het Leger des Heils, die zegt: 'persoonlijk weet ik hoe zeer Amsterdam hulp nodig heeft' - begint als volgt:

'Het kan nauwelijks nog nieuws voor u zijn: Amsterdam is een gistende stad. Straatterreur, rellen, duizenden verslaafden aan verdovende middelen, krakers, homosexuelen, vijftienduizend prostituees (een aantal dat nog wekelijks groeit)... Het zijn maar enkele van de vele sociale en geestelijke problemen in de binnenstad. Uit een recent onderzoek bleek dat 97% van de Amsterdammers nooit naar de kerk gaat.'

Ik neem aan dat het cijfer van 97% op betrouwbare gegevens berust. Maar hoe dat ook zij, Amsterdam is er verre vandaan een stad te zijn, waar het gereformeerde leven nog floreert, waar de 'Gereformeerde Kerk' in nationale zin nog een stempel op het volksleven drukt. Amsterdam is een gistende stad. Dr. Buskes noemde enkele jaren geleden (desondanks) Amsterdam 'een stad van God'. En de folder van Urban Missions spreekt over God, 'die meer van Amsterdam houdt dan wie ook in de wereld'. Als dat bedoeld is vanuit missionaire bewogenheid, dan beaam ik dat van harte. Maar intussen is Amsterdam vandaag vooral een gistende, god-loze stad, waarin ons volksleven, zoals het vandaag is, bloot komt te liggen.

Rellen in Amsterdam

Waarom schrijf ik het bovenstaande? Maandag 9 februari 11. liepen mijn vrouw en ik door Amsterdam. We vielen - om zo te zeggen - 'met de neus in de boter'.

Van dichtbij maakten we mee hoe rellenschoppers hun agressie ontlaadden, in dit geval op de ruiten van bankgebouwen, en wel vanwege het ontruimen van een kraakpand door de politie aan de Prinsengracht. Stenen en parkeermeters of verkeersborden werden uit de grond gehaald en werden door de ruiten gekeild, een spoor van vernielingen achterla­tend. In enkele uren tijds werd voor honderdduizenden guldens schade aangericht, tot woede van velen, die machteloos toekeken. De politie greep niet in. Wèl stond een cordon van de mobiele eenheid (M.E.) aan de belangrijkste uitvalspunten van de binnenstad.

Zo'n rel van nabij meemaken is toch iets anders dan er beelden van zien of er verhalen over lezen. Je ervaart iets van de geest van de verloedering, die velen in de greep heeft. Bij een huis aan één van de grachten hoor je roepen: daar heb je er weer één van twaalfhonderd gulden huur. Daarna gingen de stenen door de ruiten. De stoet van optrekkende jongelui, waaronder kinderen van acht, negen jaar, die ijverig meededen de ravage aan te richten, werd op de voet gevolgd door de radiowagens van Radio Stad Amsterdam, die hun eigen bijdrage leverden aan het stimuleren van de rellen.

Opeens sta je vervolgens oog in oog met enkele jongelui aan wie je vroeger nog les gegeven hebt, thans studerend in de hoofdstad. Je probeert een gesprek. Ze wonen zelf in een kraakpand. De vraag of zulke vernielingen niet zinloos zijn en toch niets oplossen wordt lakoniek beantwoord met de tegenwerping, dat de banken met hun geldleningen en speculaties juist onze samenleving vernielen. Als er dan een cordon motorpolitie langs komt en de meute erachteraan trekt gaan ze mee, nog even mompelend: 'leegstandswet is oorlog'. Wat de actievoerders overigens betreft: goeddeels leeglopende jongeren keren zich tegen een leegstandswet. De punk-jongeren lenen zich graag voor dit soort rellen, waarachter intussen best mensen staan, die wéten wat ze willen. Of het waar is, wat een Amsterdammer me zei, namelijk dat er verschillende gemeenteraadsleden met de meute mee optrokken, laat ik maar in het midden. Maar in de gemeenteraad is natuurlijk ook een afspiegeling te vinden van de samenstelling van de populatie van Amsterdam.

Amsterdam, een gistende stad! Je zult er maar burgemeester zijn of een andere leidinggevende functie hebben. Je zult er ook, in de binnenstad, je winkel of bankgebouw of je gewone huis maar hebben.

Andere beelden

Op dezelfde dag, dat ik dit Amsterdamse straatbeeld zag zag ik de beelden van El Salvador, waar de armen botsen op de rijken, waar het volk in conflict komt met de leiding van land en kerk en waar thans een bloedig spoor wordt getrokken en de ontwrichting van het land algemeen is. Schokkende beelden, die een even schokkende werkelijkheid uitbeelden.

We leven in een bezeten wereld, waar onrecht heerst en uitbuiting, waar mensen hun macht niet ten goede van het volk aanwenden. Me dunkt dat in de Zuid Amerikaanse landen met de schrijnende tegenstellingen tussen de rijke grootgrondbezitters en de arme bevolking, onrecht op onrecht is en wordt gestapeld en dat daar het woord van Jacobus geldt: 'Zie, het loon der landlieden, die uw landen gemaaid hebben, dat door u verkort is, roept, en het geschrei dergenen die geoogst hebben, is gekomen tot in de oren van de Heere Zebaoth.' Dat zulke situaties tot erupties leiden is begrijpelijk, al weten we best dat fanatieke ideologieën ter anderer zijde situaties als deze op hun beurt weer uitbuiten.

Maar beelden van een woelig El Salvador en van een woelig Amsterdam hebben toch wel heel verschillende achtergronden. Niet te vergelijken! El Salvador - en zo meerdere landen in de wereld - is gekenmerkt door grote sociale tegenstellingen. Amsterdam is gekenmerkt door de toegespitste problemen van een welvaartssamenleving. Waar in een land als El Salvador voor wordt gevochten, dat hebben wij in overmaat. Wij hebben een wijd vertakt net van sociale voorzieningen. 'Wie niet werkt zal ook niet eten', geldt in ons land bepaald niet meer. En dat is góéd, als het gaat om mensen, die gedwongen buiten het arbeidsproces terecht kwamen. Het heeft echter z'n bedenkelijke kanten als het niet-werken een gevolg ervan is, dat men weet dat het brood toch op de plank blijft. En luiheid is nog steeds het oorkussen van de duivel. Amsterdam heeft op dit moment in ieder geval een groot aantal jongeren binnen haar grenzen, die van leegloop leven, die de staat (veel) geld kosten en die zich niet ontzien zich aan plundering, diefstal en rellenschopperij over te geven. Wat de gemeenschap dan nog weer eens zoveel kost.

Roeping

Het was echter ds. Jan de Liefde, die in de vorige eeuw, staande op een brug over één van de grachten van Amsterdam, diep onder de indruk kwam van de nood van de mensen, in sociaal opzicht en in geestelijk opzicht. Hij begon in 1849 een stuk evangelisatie werk onder de bewoners van de Jordaan in Amsterdam en stichtte in 1855 de vereniging 'Tot heil des volks', een vereniging, die in Amsterdam 'bewaar-en breischolen' stichtte, zondagscholen en kinderkerken onderhield, bijbels en tractaten verspreidde en zondagse evangelisatiediensten belegde. '

Wanneer we nu over Amsterdam zien - en Amsterdam is als hoofdstad exponent van ons hele land - dan dringt de nood, vooral de geestelijke nood zich ook onweerstaanbaar op. Je wordt enerzijds innerlijk razend als je ziet hoe jongelui met hun (half) geverfde, half (kaal) geknipte haren, door de stad trekken, in opstand tegen - ditmaal - de banken, in opstand tegen de gevestigde orde, tegen al wat burgerlijk is, tegen al wat 'normaal' is.

En toch, opeens denk je: het zijn mensen, schepselen Gods. Mensen aan wie God ook eenmaal rekenschap vraagt van hun leven. Waar is vandaag ds. Jan de Liefde? O ja, ze zijn er, de werkers die zich met grote toewijding en liefde geven aan het werk onder mensen in geestelijke nood. Maar als die 97% onkerkelijkheid in Amsterdam waar is, hoe zullen dan zó weinigen iets kunnen betekenen voor zóvelen als het gaat om het brengen van het evangelie aan een volk dat ten dode wankelt?

'Onze hoofdstad is een zendingsveld', zo luidt het opschrift van de folder van Urban Missions. Dan zal er intussen ook een missionair bewuste gemeente moeten zijn.

En missionair bewust betekent dan: aandacht hebben voor de geestelijke nood én de sociale nood.

Amsterdam een teken! Teken van verregaande ontkerstening en van mede daardoor veroorzaakte woelingen en gistingen. Amsterdam, toch ook een stad waarvan Jezus zegt, wat Hij staande voor Jeruzalem zei: hoe menigmaal ...!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen