De aard van het Schriftgezag (5)

Optimistische benadering

Intussen is dit wel een optimistische benadering. Ze lijkt ons als fonkelnieuw in de oren te klinken, maar zo nieuw is ze toch ook weer niet. Wat mij hier treft, en dat zal in het vervolg zich gaan herhalen, is de grote gelijkenis van denkklimaat, dat wij ook al bij A. Kuyper aantreffen. Kuyper leefde in de tweede helft van de vorige eeuw en het begin van deze eeuw. Hij ontdekte toen ook, dat het Gereformeerde denken wonderlijk goed aansloot bij het eigentijdse levensgevoel. Met name het begrip organisch was toen populair. Kuyper nam dit begrip op in zijn theologie en werkte dit op allerlei wijzen uit. Zo meende Kuyper toen de aansluiting te kunnen vinden. Het ging hem erom te geloven en te theologiseren 'in rapport met de tijd'.

Welnu, we vinden het hier precies zo weer terug. Ook inhoudelijk nog niet eens zo sterk verschillend alleen nog wel radicaler. Het organische is hier geworden het relationele. Maar wat ook hier weer naar voren komt: de tijd past bij het christelijk geloof, de kerk, de Schrift. Daarom kan en moet de verbinding worden gelegd.

Nu zou het echter kunnen zijn, dat juist deze inzet van A. Kuyper de invalspoort is geweest van de ontwikkeling zoals deze in de Gereformeerde Kerken te zien is. Men oordeelt hierover verschillend. Ik voor mij ben ervan overtuigd, dat hier één van de kernoorzaken ligt van de verwereldlijking van het leven van de Gereformeerde Kerken, dat zowel in het geloofsleven van de gemeente als ook in theologie en prediking naar voren komt.

Daarom ben ik geneigd om op dit punt juist niet zo positief te denken. Als ik hier weer opnieuw zo gemakkelijk de synthese met de eigentijdse ontwikkeling in het menselijke denken wordt gelegd, geeft mij dit juist reden tot zorg, omdat ik vrees, dat hier opnieuw de Gereformeerde Kerken een stap verder zet op de weg van haar verwereldlijking. Nu op het centrale punt van haar belijdenis aangaande de Heilige Schrift. Als dit rapport werkelijk meent, dat het eigentijdse algemeen-menselijke waarheidsbeleven zo goed past bij wat men meent ook het bijbelse waarheidsverstaan te zijn, dan is het wel zaak zich af te vragen, of de antenne wel goed afgesteld is. Is hier niet zowel een optimistische werkelijkheidservaring als ook een moderne aanpassing van het Schriftverstaan in het spel? Geven de ontwikkelingen in deze tijd, maatschappelijk, zedelijk, geestelijk, echt aanleiding om te menen, dat men naar een bijbels waarheidsverstaan toegroeit?

Afwijzing van twee uitersten

Nu wordt het een en ander wel wat duidelijker, wanneer wij nagaan, wat men dan onder dit relationele waarheidsbegrip verstaat. Men zegt ervan dat de waarheid steeds binnen een relatie, binnen de betrokkenheid van de mens zich aftekent. De waarheid komt pas in de mens tot stand, voltrekt zich via een interactie (een verhouding van wederkerigheid). Dat betekent niet, dat de waarheid alleen uit de mens voortkomt. Maar ook wil het niet zeggen , dat de waarheid alleen van buiten af tot de mens komt.

Nu lijkt dat op zichzelf duidelijk, maar er doen zich hier wel meerdere vragen voor. In de eerste plaats wordt hier afgewezen de gedachte, dat de waarheid geheel uit de mens opkomt. Het objectieve wordt dan geheel herleid tot het subjectieve. Ik leg hier even het accent op het woordje 'geheel'. Dat wordt meerdere malen genoemd en duidelijk afgewezen. Nu ligt deze afwijzing voor de hand. Want zelfs een vrijzinnig georiënteerde openbaringsleer zal dit ook van de hand wijzen. Er zijn voorzover ik weet vrijwel geen theologische waarheidsopvattingen binnen het christendom gelanceerd, die de waarheid geheel uit de mens verklaard hebben. Zelfs de meest liberale benadering nam nog een kern aan, die boven het menselijke uitgaat, die niet vanuit het gewoon menselijke te verklaren is. Als het rapport dus deze subjectieve benadering afwijst, zegt dit nog niets over het orthodoxe of gereformeerde karakter van zo'n bewering. Een vrijzinnig theoloog zal precies hetzelfde beweren. Omgekeerd is het ook weinig geloofwaardig, hoe het objectieve waarheidsbegrip wordt beschreven. Men 'verduidelijkt' dit met het voorbeeld van een meteoriet. De vraag luidt: gaat het dan niet om een geheel objectieve openbaringswaarheid buiten de mens? Antwoord: Neen, niet op de manier van een openbaringswaarheid die als een meteoriet in de mens en wereld inslaat. En dan wordt ook nog even als voorbeeld de Koran genoemd. Maar wie heeft dat ooit beweerd? Zelfs de meest orthodoxe Schriftgelovige gelooft daar niet in zoals het rapport zelf opmerkt (blz. 15). En zeker niet de Gereformeerde Schrifttraditie gelooft daarin. Ook toen voluit de z.g. mechanische Schriftinspiratie werd geleerd, beleed men wel, dat mensen deze Schrift geschreven hebben. En dat het juist het wonder van de Geest is, dat deze mensen woorden van God hebben geschreven. Terwijl men met even duidelijkheid beleed, dat het getuigenis van de Heilige Geest ons het juiste waarheidsverstaan, d.w.z. het juiste verstaan van de Schrift leert, door zijn verlichting en vernieuwing tot een levende kennis van God in Zijn Woord. En zonder deze kennis van het hart weet men niet van de Schrift als Woord Gods. Dus het komt wel wat caricaturaal over, als men zo de beide posities, waartegen men zich afzet, omschrijft. Ik zou daartegenover willen stellen, dat de jarenlange bestudering van de Gereformeerde traditie mij geleerd heeft, dat er een voortdurende worsteling is geweest om de objectieve én de subjectieve zijde van het christelijk geloof als het geloof der Schriften te verbinden en in hun eenheid te laten zien, zonder dat dit iets afdeed van de objectiviteit van Gods Woord en Waarheid. Deze worsteling kende haar hoogtepunten en dieptepunten, maar het was wel een worsteling. Daartegenover krijg ik nu vanuit dit geschrift de indruk, dat men de worsteling te boven is. Men heeft nu het juiste waarheidsbegrip gevonden. Maar dat gaat dan wel ten koste van een faire positiebepaling.

De vraag is intussen wel, of men nu wel een echte synthese van een objectief en subjectief waarheidsbegrip heeft gevonden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen