Proefschrift over J. H. Gunning jr.

Op donderdag 26 maart 11. promoveerde aan de Universitaire Protestantse Theologische Faculteit te Brussel ds. G. Bos te Zeist op een proefschrift, getiteld 'Christus de Gekruisigde voor en in ons', een studie over 'Gunnings getuigenis van het verzoende leven'. Promotor was prof. dr. W. H. Beekenkamp.

We willen op deze plaats dr. Bos van harte gelukwensen met deze bekroning van de theologische studie. We wensen hem van harte toe, dat hij ook verder dienstbaar mag zijn aan de beoefening van de theologie voor kerk en gemeente.

Het onderwerp van de dissertatie is in deze tijd, waarin een alternatieve verzoeningsleer opgeld doet van het grootste belang. In de inleiding van het proefschrift zegt dr. Bos:

'Gunnings getuigenis van het verzoenende leven. De naam Gunning is niet voldoende om zonder meer te weten over wie het gaat. Daarbij komt, dat hij al te lang geleden overleden is om via zijn portret onmiddellijk door ons herkend te worden. Toch doet deze naam ons dadelijk denken aan hem, die als één der 'vaders der ethische richting' bekend is geworden: J. H. Gunning jr.

Hij leefde van 1829 tot 1905. Op 20 mei in Vlaardingen geboren groeide hij op in een predikantsgezin; studeerde in Utrecht theologie; was hulpprediker in Antwerpen en Heisden en predikant in Blauwkapel (1854-1857), in Hilversum (1857-1861) en 's Gravenhage (1861-1882). Vervolgens was hij hoogleraar in Amsterdam (1882-1889) en Leiden (1889-1899). Hij overleed op 21 februari 1905 te Arnhem en werd daar begraven.

Vermoedelijk doet het tweede gedeelte van de ondertitel de voorhoofden van lezers nog meer fronzen: getuigenis van het verzoenende leven? Mag dat wetenschappelijk heten? Temidden van zwijgend onbegrip klinken vervolgens de luide beschuldigingen van subjectivisme. Gunning is herhaaldelijk geconfronteerd geweest met deze reac­ties en hij heeft het er zeer moeilijk mee gehad. Hij kon en wilde echter niet anders dan getuige zijn zónder afstand te doen van wetenschappelijkheid, al was hij er zich van bewust, dat het niet eenvoudig was om anderen hiervan te overtuigen in afwachting van de Toekomst des Heeren.

Gunning, een zondaar aan wie genade geschied is, die daarom getuigde van Hem, die dit bewerkt heeft: de Gekruisigde. Geen theorie wilde hij geven, omdat die altijd weer mank gaat aan afstandelijkheid, maar ook omdat een theorie pretendeert algemeen geldig en omvattend te zijn. 'Als ik eene getuigenis hoor, die beweert, van deze zaak te spreken in voorwerpelijke volledigheid; die beweert een voor elken geloovige geldende 'theorie der verzoening' aan te bieden, dan wordt het mij zeer bang. In den Bijbel vind ik hierover veel meer theoriën dan het getal der apostolische schrijvers bedraagt. De leer der verzoening staat in velerlei, moeilijk tot een afgepast geheel te vereenigen, uitspraken verstrooid in de heilige Schrift. Eigenlijk is er geen theorie in; slechts wordt het verzoende, herstelde leven getoond.'

Er is in dat geval geen sprake van subjectivisme, want het uitgangspunt blijft de Heilige Schrift. Dat wordt Gunning steeds duidelijker in de loop van zijn leven. Al belijdt hij meermalen, dat hij niet veranderd is, toch merkt hij ook op, dat zijn overtuiging steeds vaster aan Gods Woord verbonden is. Een tweede zekering tegen het al te individualistische theologiseren ligt in de Gemeente. Hij heeft via de Gemeente leren geloven en in de Gemeente alleen kan het geloof gedijen.

Er is een duidelijke overeenkomst bij hen, die weten van het verzoende leven namelijk 'een verbrijzeld hart en biddende verzinking der ziel in de liefde des Heilands'.

Maar daarnaast zijn er duizenden stemmingen en omstandigheden met alle gevolgen van dien voor het getuigenis. 'Niemand meene dus dat ik er ook maar eenigszins aanspraak op maak, de beteekenis van Jezus kruis met de hierna volgende arme woorden uit te putten.'

Hieraan denkend willen we nu kennis nemen van dit getuigenis om des te beter Hém te leren kennen, die ook Gunning deel gegeven heeft aan het verzoende leven.'

Tenslotte geven we hier nog enkele van de stellingen door, die - als gebruikelijk - bij het proefschrift zijn gevoegd.

Volgens J. H. Gunning jr. is onze opdracht ten aanzien van de waarheid slechts belijden en getuigen. Het is waarschijnlijk, dat hij de taakstelling van verdedigen en verbreiden zou wijten aan verwisseling van rollen.

Het verdient aanbeveling de classicale vergaderingen der Nederlandse hervormde kerk minder lastig te vallen met de vele voorstellen tot nauwelijks ingrijpende wijzigingen van de kerkorde en meer aandacht te laten schenken aan een meer fundamentele aanpak, die het mogelijk maakt de (wijk)gemeente ook in deze tijd optimaal te laten functioneren. De geografisch bepaalde (wijk)gemeente blijve daarbij uitgangspunt, maar men houde rekening met het feit, dat het meeleven uit traditie nagenoeg verdwenen is en dat de mensen zeer mobiel zijn geworden.

Men krijgt de indruk, dat met name daar waar het beroepingswerk schijnt plaats te vinden in een sfeer van verregaande openheid en inspraak, het merendeel der kerkgangers het letterlijk en figuurlijk in een andere richting zoekt.

Het gesprek der richtingen, dat juist in het breed ministerie (de zogenaamde ring) als geestelijke werkgemeenschap zou kunnen plaatsvinden, blijkt het best te functioneren, wanneer het gaat om de verdeling der ring gelden.

De opmerking van een welzijnswerker in dienst van een christelijke stichting: 'Ik zou bij een neutrale instelling op precies dezelfde wijze werken als hier', getuigt van een geweldige beginselvastheid of of van een ontstellend gebrek aan inzicht.

Het proefschrift is als handelseditie uitgegeven bij J. P. van den Tol te Dordrecht voor de prijs van ƒ 32, 50 (190 pagina's).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen