Uit de pers

Bekering bij de wortels

In het Centraal Weekblad heeft dr.B. Rietveld enkele artikelen gewijd aan de diepinsnijdende problematiek van de kernbewapening, de wereldvrede en de dreiging van de communistische dictatuur. Rietveld liet in deze artikelen onder meer zien het problematische van een uitspraak als 'liever rood dan dood', zonder nu te kiezen voor de omgekeerde uitspraak. De auteur belijdt eerlijk een stuk verlegenheid om oplossingen aan te dragen in deze immense problematiek en wie zal hem daarin niet kunnen volgen? Toch wil de schrijver daarmee niet in volstaan. In het nummer van 29 april geeft hij puntsgewijs aan wat op dit moment zijn eigen houding en visie is.

a. Ik vraag om een wereld-zonde-besef. Wordt het geen tijd voor zo iets als op Goede Vrijdag-avond toen de massa zich op de borst sloeg?

b. Ik verwacht van de kerk een meer dan ooit dringende oproep tot bekering, niet slechts bij de uitwassen van het kwaad, maar bij de wortels.

c. Ik verlang van de christenen ondermijning van de haat-situatie door nieuwe goede werken, opdat degenen die het zien God gaan verheerlijken. Het klassieke voorbeeld in onze tijd acht ik moeder Theresa te zijn.

d. Ik meen dat de tijd nog niet gekomen is aan regeringen en overheden, de V.N. inbegrepen, of men daarbij nu spreekt van scheppingsordeningen of nood-ordeningen of mandaten, alle betekenis ten goede te ontzeggen. Anarchie lijkt me een groter kwaad.

e. Ik meen dat zij, die als politici zware verantwoordelijkheden dragen, meer moeten weten van de krachten die in deze wereld openlijk en in het verborgen werken, dan ik uit kranten en boeken kan te weten komen.

f. Ideologieën zwellen aan en verslappen. Misschien is het waar (maar ik kan dat niet beoordelen), dat de rode revolutie over haar hoogtepunt heen is. Misschien is er zoiets als een euro-communisme. Misschien is het ook waar, dat het imperialisme in het westen niet meer zo virulent is.

g. Misschien (maar ik verwacht van vakmensen, zoals diplomaten dat zij daar beter over kunnen oordelen) is het verlangen naar détente (naar ontspanning in de verhoudingen tussen de grootmachten) echt.

h. Misschien valt er nog altijd iets te verwachten van het gezond verstand. Gas en bacteriën zijn ook in de laatste oorlog niet gebruikt, al liep iedere soldaat met een gasmasker. In het algemeen: juichend trekt men niet meer ten oorlog,

i. Ik kies voor het gezamenlijk overleg tussen staten en bondgenootschappen teneinde tot ontwapening te komen.

j. Ik kies tegen éénzijdige ontwapening voor Nederland. Dat heeft een persoonlijke reden. In '39 schreef ik een brief naar vrienden in Engeland, waar ik, meegenomen door de publieke opinie van die dagen, uiting gaf aan ons besluit onze neutraliteit te handhaven naar beide zijden. Ik krijg er nog een kleur van.

k. Ik wacht tot het uiterste met het kiezen voor eenzijdige ontwapening van het bondgenootschap, waarvan wij lid zijn, en wel om de derden. Misschien valt er toch op te komen voor de zwakken (de 100.000 joden, die omkwamen) al was het door zwijgend en sterk naast ze te staan.

l. Ik houd op hoop tegen hoop vast aan de bedoeling van de V.N. om vredesmacht te zijn, tegen de volkerenanarchie.

Het is voorlopige standpuntbepaling. Wellicht bevreemdt iemand dat. Waarom zo voorlopig? Ik denk dat de. auteur dan zal wijzen op de vele niet te overziene factoren die het moeilijk maken om in deze kwesties al te absoluut te spreken. Wel legt Rietveld er nadruk op dat wie gehoor wil geven aan het slot van de Lofzang van Zacharias: het gericht worden van de voeten op de weg van de vrede, de gehele lofzang in het oog moet vatten. Zonder God zal het niet gaan. Dat verklaart ook de titel boven zijn verhaal: Bekering bij de wortels. Men doe dit niet af als een kreet. Want de bijbelse bekering is allerminst een kreet, maar grijpt diep in in het concrete leven. Men leze de profeten die steeds weer, ook in politieke onoverzichtelijke situaties, terugroepen tot de gehoorzame erkenning van de God van het Verbond.

Het Iraanse Jodendom

Het Midden-Oosten verkeert nog steeds in de branding. Niet alleen denken we aan Libanon en Israël, aan de kwestie van de vluchtelingen, we denken ook aan het Iran dat thans beheerst wordt door Ayatollah Khomeini. Dat Iran was het tehuis van de grootste joodse gemeenschap in Azië, ca. 80.000 man. Deze aanwezigheid van Joden in Iran/Perzië dateert al vanaf de bijbelse tijd. Echter vanaf januari '78 tot januari 1979 verkeerden de Joden in Iran in een moeilijk dilemma. Het tijdschrift Israël (april '81) schrijft daarover:

'Van januari 1978 tot 16 januari 1979, toen de Sjah uit Iran vluchtte, werden de Joden met een ernstig dilemma geconfronteerd. Zouden zij voortgaan om de Sjah te ondersteunen in de hoop, dat de opkomst van Kohmeini van korte duur zou zijn, of zouden zij zich verenigen met de Moslimkrachten in de overtuiging dat de Sjah niet meer zijn troon zou herwinnen. Andere minderheden zoals de Armeniërs, Assyriërs en de aanhangers van de Zoroaster-Godsdienst verenigden zich in deze periode met Khomeini. Het besluit voor de Joden was moeilijk. In de eerste plaats dankte de gemeenschap haar welvaart aan de Sjah. Onder zijn heerschappij werden de Joden welgesteld en verheugden zich in een culturele en religieuze vrijheid. Ten tweede had de Sjah een vaste samenwerking met Israël, zowel op economisch, politiek als militair gebied, terwijl ayatollah Khomeini onmiddelijk Israël tot vijand van de Islam proclameerde. Een groep van jonge Joden verenigde zich tot de groep van intellectuele Iraanse Joden. Zij brachten een bezoek aan de ayatollah Mahmoud Taleghani en boden trouw aan Khomeini aan. Oorspronkelijk hadden ze het plan om een pro-revolutionaire verklaring te publiceren. Een dergelijke verklaring zou echter niet alleen een veroordeling van het Amerikaanse imperialisme en van de Sjah betekenen, maar ook van het Zionisme. Tenslotte publiceerden zij twee verklaringen. Een pro-zionistische en een andere verklaring zonder dit punt te noemen.

Deze groep was een duidelijke minderheid in de joodse gemeenschap. Er was een korte rustige overgangsperiode tussen de nieuwe autoriteiten enerzijds en de talrijke politieke, etnische en religieuze minderheden anderzijds. Dat was gedurende de eerste zes maanden na Khomeini's machtsovername. De ayatollah verklaarde verschillende malen, dat hij wel tegen Israël was, maar dat hij de joodse gemeenschap in Iran met achting zou bejegenen en de vrijheid van alle godsdienstige minderheden zou garanderen. Hij verklaarde zelfs, dat hij aan hen meer vrijheid zou toestaan dan onder het regime van de Sjah. Een dergelijke verklaring was overdreven, aangezien onder de Sjah de vrij­heid van de godsdiensten absoluut was!'

Geleidelijk aan begon het ayatollah-bewind toch de vrijheden van godsdienstige minderheden te verkleinen. Er ontstonden openlijk actie's tegen de Iraanse Joden. Enkele executies vonden plaats, maar daarbij bleef het niet.

'Vele Joden zijn in de gevangenis opgesloten. Preciese getallen daarvan zijn niet bekend. Zij zijn in hechtenis genomen, omdat zij Israël bezocht hadden of met mensen in Israël in contact stonden. Weer anderen werden in hechtenis genomen omdat zij succesvolle zakenmensen waren en onder het regime van de Sjah goede relaties met Israël hadden. Ofschoon het tegenovergestelde herhaaldelijk verzekerd wordt, is Khomeini besloten om van Iran een compleet Moslimland te maken. Alle particuliere scholen zijn gesloten of werden in Moslimscholen veranderd. Alle opleidingen op het gebied van godsdienst, taal en cultuur voor Joden, Christenen en andere minderheden zijn opgeheven. Het netwerk van de joodse O.R.T. (Organisatie voor de opleiding van vakkrachten) en Alliance-scholen werd beroofd van zijn gedeeltelijk traditionele joodse inhoud. De scholen werden gedwongen om Moslimstudenten aan te nemen. Scholen als Othzar HaThora en Coresj verloren hun joodse identiteit. De godsdienstlessen werden opgeheven. In feite is er geen joods onderwijs in Iran. Vele invloedrijke Joden zijn uit Iran gevlucht. Diegenen die gebleven zijn, zijn verbijsterd en bang. Sinds Khomeini's machtsovername verlieten ca. 30.000 Joden het land. Dat is zo'n 35% van de joodse bevolking. Diegenen die weggingen, waren in het algemeen de welgestelden; zij die vreemde talen spraken en de middelen hadden om te vertrekken. Aangezien het zeer moeilijk is om geld uit Iran mede te nemen, willen niet alle welgestelden het land verlaten. Bovendien zijn de Verenigde Staten en vele Europese landen niet bereid om mensen met Iraanse paspoorten in hun land toe te laten. In de laatste tijd werden enkele leden van minderheidsgroepen, waaronder Joden, weer wél toegelaten. Relatief weinig Iraniërs vinden Israël een serieus alternatief. Zij denken aan het ontbreken van zekerheid en aan de grote inflatie. In september 1980 proclameerde de Islamitische Revolutionaire Garde een verbod voor groepsemigratie naar Israël. De luchtvaartmaatschappijen mogen geen tickets voor vluchten Teheran-Tel Aviv verkopen. Joden kunnen nog wel naar een andere plaats vliegen en daarvandaan naar Israël gaan. De atmosfeer in de joodse gemeenschap is gespannen en vreesachtig. Iran gaat door een zeer moeilijke periode, die nog geruime tijd zal voortduren. De status van de Iraanse Joden zal wel verder verslechteren.'

Het is bepaald geen opwekkend verhaal. Wel helaas een maar al te bekend verhaal voor wie horen willen. Wij willen in geen geval het leed van Palestijnse vluchtelingen verkleinen. Maar we vrezen wel eens, dat in veel publiciteitsmedia weinig gezegd wordt over het lot van joodse minderheden in midden-oostelijke landen, waar de Islam heerst. Daarom is het goed dat het orgaan van het genootschap Nederland-Israël ons middels dit artikel daarop attendeert. Opdat we er niet aan voorbijgaan...

***

Theologische vorming van gemeenteleden

In een vijftiental plaatsen wordt een cursus theologische vorming gegeven als voortzetting van de zgn. 'onderbouw' cursus van de catechetenopleiding, geestelijke vorming. Enige honderden gemeenteleden uit verschillende kerken nemen daaraan deel. Wat is de doelstelling van deze cursus? Dr. C. Bezemer schrijft daarover in het Hervormd Weekblad van 7 mei:

De landelijke stuurgroep, ontstaan op initiatief van de Raad voor de Catechese en de Centrale voor Vormingswerk/Hervormde Vrouwendienst, heeft deze als volgt geformuleerd: 'De cursus stelt zich ten doel, door middel van theologische vorming, mensen te geven: een bredere visie op kerk en theologie - en de raakvlakken van beide met de samenleving - en pastorale vaardigheden met het oog op hun plaats en taak in kerk en wereld, opdat zij hun door God geschonken gaven onderkennen en gebruiken, zodat zij voor zichzelf en voor anderen bevrijdend, verantwoordelijk en religeius kunnen leven'.

Deze omschrijving dient niet als definitief beschouwd te worden, want ze wordt evenals allerlei andere zaken ter discussie gesteld.

Nu gaat het er mij niet om de gehele formulering van de doelstelling critisch te bezien. Waar het mij momenteel wel om gaat is het slot: bevrijdend, verantwoordelijk en religieus te kunnen leven.

Wanneer ik met het middelste woord begin: bij mij rees direct de vraag of we moeten spreken van verantwoordelijk leven' of van 'verantwoord leven'. Wanneer we spreken van 'verantwoordelijk' zoals in de formulering van de doelstelling gebeurt, dan valt direct te denken aan verantwoordelijkheid tegenover onszelf en tegenover de medemens. Die moet er vanzelfsprekend ook zijn en ik zou niet willen ontkennen dat de cursus daaraan kan medewerken dat ons verantwoordelijkheidsbesef erdoor wordt versterkt. Wordt het woord 'verantwoord' gebruikt, dan denk ik veel meer aan verantwoord leven tegenover God en de naaste en aan verantwoord leven als christen overeenkomstig Gods geboden en overeenkomstig het evangelie van de verzoening door Jezus Christus. Nu kan men uiteraard zeggen dat dit ook bedoeld wordt met het woord 'verantwoordelijk' (er is weinig moeite toe nodig om het zo uit te leggen), maar er is naar mijn mening toch een wezenlijk verschil tussen beide. 'Verantwoordelijk' doet sterk denken in de richting van sociale gerechtigheid (die er vanzelfsprekend behoort te zijn; maar dan onder alle lagen van de bevolking), waarbij het christenzijn dreigt op te gaan in humaniteit. Zo gezien sta ik wat huiverig tegenover het hier gebruikte woord 'verantwoordelijk'. Waar ik in de tweede plaats sceptisch tegenover sta is het woord 'religieus'. In de toelichting wordt uitgelegd waarom men gekozen heeft voor de term 'religieus'. Gezegd wordt: 'Dit (religieuze) mensbeeld vindt men in onze tijd vooral bij jongeren en dan vooral in de jeugdsubculturen. De jongeren ontbreken echter... Er is daarom weinig aandacht voor de bijbelse ervaring van de intocht. (Mijn vraag: wat is dit precies? ) Er bestaan bevrijdingstheologieën, er bestaat een zonde-en genade-theologie of een kruistheologie, maar geen 'vervullingstheologie'. Zolang jongeren geen rol spelen in de cursus zullen hun motieven de doelstelling niet beïnvloeden. In de algemene doelstelling van de cursus hebben wij echter wel rekening gehouden met de motieven, en de term religieus opgenomen'. Tot zover de toelichting, die ik maar vrij zwak vind om daarmee de term 'religieus' te verdedigen. Een term, die veel te algemeen en veel te vrijblijvend is en waarmee je alle kanten uit kunt. Hier had moeten staan 'als christen'..Het gaat erom dat we als christen verantwoord tegenover God en de naaste kunnen leven. Daar moeten we zogenaamd met het oog op de motieven van de jongeren niet omheendraaien. Het gevaar is niet denkbeeldig dat wanneer deze vrijblijvendheid in de cursus gaat domineren ze steeds meer het karakter gaat krijgen van 'algemeen religieus' inplaats van 'christelijk', , dat wil zeggen: Gods Woord en het belijden der kerk zijn het uitgangspunt en daaraan kan alles wat op de cursus aan de orde komt direct of indirect worden getoetst.

In de derde plaats wordt gesproken van 'bevrijdend te kunnen leven'. Dit wordt in de toelichting nader verklaard als 'emancipatorisch'. Dat heeft dus te maken met emancipatie. De mens leeft niet in een statische gegevenheid, want de werkelijkheid, waarin hij leeft, is een dynamisch proces. In het Persbulletin wordt gezegd, dat volgens de stuurgroep in de toekomst meer aandacht besteed zou moeten wofden aan de bevrijdingstheologie. Zoals bekend is dit in deze tijd een zeer bepaald begrip, waarover ook zeer verschillend gedacht wordt. In de toelichting van de stuurgroep lees ik dit niet, hoewel niet ontkend kan worden dat er maar een kleine stap nodig is om van 'bevrijdend leven' terecht te komen in de bevrijdingstheologie.

Terecht wijst Bezemer erop dat heel gemakkelijk inzichten uit de moderne theologie kunnen binnensluipen. Men zou de vraag kunnen stellen: Waarom niet meer aangesloten aan het belijdend karakter van onze kerk dat toch ook mag doorklinken in dergelijke formuleringen? Nu loopt men gevaar te vervallen in de modieuze termen die voor velerlei invulling vatbaar zijn. Overigens - en we onderstrepen dat graag - het belang van een stuk theologische vorming is voor de gemeenteopbouw en de toerusting uitermate belangrijk. Daarom kan men de doelstelling niet duidelijk genoeg omschrijven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen