Verantwoording gevraagd

De ban moet een keer worden gebroken. De tijd is helaas gekomen om het Reformatorisch Dagblad publiekelijk de vraag voor te leggen waar het wil staan in het geheel van de kerkelijke en politieke ontwikkelingen.

Toen ruim tien jaar geleden het Reformatorisch Dagblad ging verschijnen waren er begrijpelijkerwijs kinderziekten, groeistuipen, onwennigheden wat de journalistiek betreft van hen, die dagelijks deze krant moesten gaan maken. Daarover zijn - als er fouten werden gemaakt - begrijpelijke irritaties geweest. Er zijn ook even begrijpelijke verontschuldigingen geweest.

Maar nu, na tien jaar, mogen we vragen: waar staat het R.D.? Wij hebben in onze kolommen die vraag niet eerder zó gesteld. Incidenteel hebben we soms wel op bepaalde zaken gereageerd. Wie de vraag naar de identiteit van het R.D. wèl expliciet stelde en kritisch op de algehele strekking van het blad inging - ik denk aan ds. J. H. Velema - (chr. Geref.) kon zich verzekerd weten van de verbolgenheid in de kring van het R.D.

Voor ons is thans echter ook het moment gekomen om de vraag te stellen welke plaats het Reformatorisch Dagblad in het geheel van de Gereformeerde Gezindte wenst in te nemen en waar voor hen, die binnen het R.D. beleidsbepalend zijn, de grenzen liggen van de Gereformeerde Gezindte, waarvoor het blad bedoeld is. Wil het blad echt een Gereformeerd-Gezindte-blad zijn?

Vóór ik aan het eigenlijke van wat ik schrijven wil toekom nog één opmerking. Het is buiten kijf, dat de redacteuren van b.v. de kerknieuwspagina met grote inzet hebben gepoogd brede verslaggeving te bieden van wat in kerkelijk Nederland aan de orde was en is. Méér dan welke andere krant ook was het RD present op kerkelijke bijeenkomsten. Daarom hebben velen zich ook als lezer gemeld. Men moest immers op de hoogte blijven. Daarin lag om zo te zeggen ook de kracht van het Reformatorisch Dagblad. Maar de macht ligt in het beleid. En daarover vragen we nu publiek een verantwoording.

Op beslissende momenten

Op beslissende momenten in de afgelopen jaren faalde het R.D. Op die momenten - het is ons bekend - was het de eindredacteur C. S. L. Janse, die de touwtjes in handen had. Hem bevragen wij op het gevoerde beleid. Het is uiteindelijk zó dat het R.D. in duizenden hervormd-gereformeerde gezinnen verschijnt. Me dunkt, dat het R.D. het zelfs in overgrote mate moet hebben van hervormd-gereformeerde lezers. Dan mag ook gevraagd worden hoe het R.D. zich naar déze zijde ten principale opstelt.

We gaan nu maar voorbij aan het feit, dat middels het R.D. vele buitenissigheden uit allerlei kerkelijke en onkerkelijke kringetjes, die vóór het verschijnen van het R.D. binnen de beslotenheid van de geëigende kerkelijke blaadjes bleven, thans een breder spreiding vinden en zo hun eigen uitwerking hebben (te denken valt b.v. aan de wekelijkse meditaties. Dit alles is intussen gegeven met de grote verscheidenheid binnen de Gereformeerde Gezindte, waar het R.D. kennelijk ook niet omheen kan. Belangrijker zijn namelijk die beslissende momenten!

Bij de val van Aantjes b.v. bleef het R.D. onder de maat. In plaats van - afgezien van de politieke instelling van de heer Aantjes - solidariteit te betuigen in een gezamenlijke schuldbelijdenis over wat ook onder óns voorkwam in de Tweede Wereldoorlog, werd de schuldige zwaar onder kritiek gesteld en bleef zelfrechtvaardiging over. Het was een dieptepunt voor een reformatorisch dagblad.

In de kwestie van de vaccinatie tegen polio - een zaak waarover velen in de Gereformeerde Gezindte vanuit hun opvoeding in gewetensnood waren - werd op beslissende momenten commentaar geleverd (of men liet die leveren) op een wijze, die mensen nog verder in nood bracht. In ieder geval stond het R.D. daarin aan de kant van de uiterst rechter flank van de Gereformeerde Gezindte, waar, in welke kerk die dan ook te vinden mocht zijn.

Verder de kwestie van de boekbesprekingen. 'Onschuldige' boeken kon de kerknieuwsredactie nog wel onder haar hoede houden of nemen. Maar boeken, waarbij het ging om zaken, die in het geheel van de Gereformeerde Gezindte kwestieus zijn, hield de eindredacteur onder zijn hoede. Boeken van hen - ik word nu persoonlijk - die mijn geestelijke vrienden zijn, mochten kritisch, tot zéér kritisch worden besproken, terwijl de auteurs van die boeken op z'n tijd best mochten opdraven om te schrijven over onderwerpen, waarover ieder in de Gereformeerde Gezindte het eens is over de Paus of over de Vaticaanse Concilies, over ethische onderwerpen of de moderne theologie.

Hun boeken echter over theologische en geestelijke zaken, die het hart der Reformatie raken, mochten omlaag geschreven worden door hen die de Reformatie nooit echt hebben doorploegd. Niet zodra verschenen er echter publicaties van hen, die wortelen in het gezelschapswezen van de vorige eeuw of er moesten welwillende recensenten voor gevonden worden. Wat ervan te denken, dat een prachtig boek over het Heilig Avondmaal (een zaak waar zoveel mensen mee zitten), geschreven door mannen die geworteld zijn in de erfenis van de Reformatie, het in het R.D. moest doen met een kwalificatie, aan het slot van een pagina-grote recensie, dat dit niet het boek was waarop we zaten te wachten? Terwijl b.v. de bekeringsgeschiedenis van Geesje Pamans (een boek van ƒ 75, - ) tot tweemaal toe op de troon werd gezet?

Mijn stelling is, dat het R.D. beleid van de afgelopen jaren, als het ging om kerkelijke en geestelijk zaken, telkens de koers volgde van hen, die van het wezenlijke van de Reformatie niet willen weten, ook al verhult men die zoveel mogelijk achter quasi-gereformeerde redeneringen. Intussen heeft dit beleid zo z'n eigen uitwerking gehad naar de kant van de lezers, die maar moesten aannemen dat hen goede 'reformatorische' voorlichting geboden werd.

Klap op de vuurpijl

In het bovenstaande hebben we slechts enkele voorbeelden gegeven. Ze zouden met meerdere aan te vullen zijn. Het R.D.-nummer van zaterdag 23 mei ll. vormde intussen de klap op de vuurpijl. Het R.D. koos nu namelijk zélfs al positie in de twist binnen de SGP. Op zich mag het al een vraag zijn of het R.D. zich duidelijk mag binden aan één bepaalde politieke partij, t.w. de SGP. Ik denk dat eronder de lezers velen zijn, die een andere keuze maken.

Maar zelfs binnen de SGP heeft het R.D. nu blijk gegeven van grote vooringenomenheid. Ik zet, ter verduidelijking voor de lezers, een aantal feiten op een rij.

1. Binnen de SGP is kennelijk al jaren een strijd gaande, gevoed vanuit een landelijke Stichting tot Handhaving van de (aloude) Staatkundig Gereformeerde Beginselen, en gericht tégen ds. H. G. Abma en diens fractie. Deze strijd is buiten de kolommen gebleven van kerkelijke bladen als de Waarheidsvriend, het Gereformeerd Weekblad, de Saambinder en de Wekker.

2. In De Wachter Sions, het orgaan van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland, is evenwel doorgaand de staf gebroken over Amba c.s. door vele artikelen van met name de heer K. Boeder en de heer L. M. P. Scholten - journalist bij Trouw en de Wachter Sions - , welke laatste nu wil doen geloven (in het R.D. van zaterdag 23 mei), dat hij in zeven jaargangen slechts één keer over ds. H. G. Abma geschreven heeft. Alsof hij namelijk niet véle malen over de ontwikkelingen binnen de SGP heeft geschreven en de heer K. Boeder daaraan ook niet vele artikelen heeft gewijd.

3. Toen er een voorkeursactie ontstond voor een SGP-candidaat, die in de geestelijke en politieke lijn van ds. H. G. Abma stond, meende het R.D. op voorhand een artikel te moeten schrijven - van de hand van hoofdredacteur Janse - onder de titel, dat hervormde onenigheid de SGP in de problemen bracht. Ik meende daarop te moeten reageren met een artikel in het R.D., waarin ik betoogde dat de Gereformeerde Bond als zodanig buiten deze kwestie staat.

Hervormd-gereformeerden hebben echter hun eigen vrijheid en verantwoordelijkheid om hun politieke keuze, en daarin zelfs hun voorkeur binnen een bepaalde partij, kenbaar te maken. Ik moest echter wel drie kwartier vechten met hoofdredacteur Janse om mijn artikel geplaatst te krijgen (let wel: binnen het kader van 60 regels)..

4. Zaterdag 23 mei verscheen plotseling een pagina-groot verhaal in het R.D. (over 60 regels gesproken!), waarin de heer L. M. P. Scholten in de gelegenheid werd gesteld een afleidingsmanoeuvre te geven wat betreft zijn eigen polariserende optreden binnen de partij, waarom het gaat en waarin dominee K. Veldman de gelegenheid werd geboden een stuk kerkelijk onbehagen te spuien. Het mag me van het hart, dat uitlatingen naar de kant van ondergetekende als 'grof misleidend' en 'bedriegelijk' me wèl vóór de vraag stelden of hier een Verbi divini minister aan het woord was, die óók nog een keer elke zondag de wet Gods aan de gemeente voorhoudt. Ik zal mezelf overigens in deze zaak niet verdedigen. Ik heb - voorafgaande aan de viering van het Heilig Avondmaal - deze zaak in Hoger Hand mogen geven (als ik één keer persoonlijk mag zijn).

5. Het R.D. heeft nu intussen, drie dagen vóór de verkiezingen, na er een week lang het zwijgen toe te hebben gedaan en voorafgaand aan de vele persoonlijke aantijgingen mijnerzijds in het nummer van zaterdag 23 mei geen poging te hebben ondernomen om ons persoonlijk te informeren en te bevragen, duidelijk gekozen zelfs binnen het kader van één politieke partij. Daarmee heeft het R.D. evenwel een deel van haar lezerskring (een niet onbelangrijk deel!) van zich weggestoten. Het R.D. heeft de pretentie van een werkelijk breed gereformeerd-gezind blad, werkelijk teruggaande op de Reformatie, niet waar gemaakt. Integendeel; het stelt zich op beslissende momenten aan de kant van de ultra-orthodoxie, die meer doperse dan gereformeerde trekken heeft. En hervormd-gereformeerden mogen de krant meelezen!

Drie vragen

Hoewel ik persoonlijk afscheid nam van het R.D. stel ik terwille van de Gereformeerde Gezindte, die het R.D. wil bereiken, nu de volgetide concrete vragen.

1. Waar staat u kerkelijk? Wilt u een blad zijn voor de Gereformeerde Gezindte in alle verscheidenheid van dien? Of wilt u een blad zijn waar uiteindelijk het separatisme het voor het zeggen heeft? Hebt u b.v. ook echt nog de hervormde kerk en het gereformeerde leven daarin op het oog?

2. Waar staat u politiek? Bent u een (officieel) SGP blad en houdt u géén rekening met gereformeerden, die elders hun politiek tehuis hebben? En, binnen de SGP, kiest u daar óók nog eenzijdig positie?

3. Waar staat u in het polarisatieproces van vandaag? Bevordert u die, door kerkelijke en politieke vooringenomenheid of probeert u ook nog enige invloed uit te oefenen om wat kerkelijk bijeen zou moeten behoren, maar wat zo hopeloos verdeeld ligt, bijeen te brengen? U wilt immers uw lezers wél uit alle kerkelijke kringen hebben?

Tenslotte,

Ik schreef het bovenstaande omdat ik weet hoevele lezers in de loop van de tijd en zeker de laatste weken een schaduw over hun ziel haalden bij wat ze lazen in het R.D. Jaren geleden nam ds. G. Boer - toen voorzitter van de Gereformeerde Bond - afscheid van Trouw. Ik weet hoezeer hij dit deed vanuit een geprangd gemoed, bewogen om het volk dat aan buitenbijbelse opvattingen werd blootgesteld in een linkse krant als Trouw intussen was geworden, een krant overigens waar L. M. P. Scholten door de jaren heen kon blijven werken en van tijd tot tijd de orthodoxie in de kerken óók nog een hak kon zetten. Thans heb ik hetzelfde geprangd gemoed om uiting te geven aan de bedreiging van het werkelijk gereformeerde van de kant van het R.D.

Daarom vraag ik: R.D., quo vadis? R.D., waar gaat het heen? Graag een publiek antwoord terwille van alle lezers, die niet tot die enge kring (willen) behoren, die u nu kennelijk vertegenwoordigt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen