De klacht van Elia

Vorige week spraken we onze dankbaarheid er over uit dat de hervormde synode niet dr. G. H. ter Schegget maar dr. A. A. Spijkerboer benoemde tot kerkelijk hoogleraar te Leiden. We merkten op, dat we overigens op allerlei punten, theologisch wel met dr. Spijkerboer verschillen. Dat bleek drie dagen na de benoeming toen er van zijn hand een bespreking stond in Trouw van het boek, dat er gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de Gereformeerde Bond is uitgegeven. Beproefde Trouw. Bijgaand is dat stuk opgenomen, alsook de reaktie die we er zelf in Trouw op gaven.

Gefeliciteerd met je-benoeming tot Leids hoogleraar, Spijkerboer! Ik heb deze benoeming, zoals Klei de lezers van Trouw al deed weten, geplaatst onder de noemer van Providentie (Leiding); een zetter kwam kennelijk op de gedachte om er Leiden van te maken.

Ik kom echter maar direct ter zake. De boekbespreking van 'Beproefde trouw', de gedenkbundel bij het 75-jarig bestaan van de Gereformeerde Bond, zinde me slecht. De bespreking was namelijk weinig professoraal.

Gesloten

Het genoemde boek - zegt Spijkerboer - maakt 'naar buiten toe een gesloten indruk'. Gevoelige punten in eigen kring worden namelijk vermeden. Ik moest glimlachend denken aan het overbekende verhaal van de professor, die zich serieus zet aan een vraag aan een promovendus over een passage in diens proefschrift. De (aanstaande) doctor zegt in zijn antwoord: als de hooggeleerde opponent de bladzijde, die vijftien pagina's eerder of verder staat, gelezen had, zou hij het antwoord geweten hebben. Ik wil daar maar mee zeggen, dat Spijkerboers bespreking de indruk maakt van selectieve lezing. Hij heeft in ieder geval vele pagina's over het hoofd gezien, op z'n minst die, waarin prof. dr. H. Visscher met al zijn hebbelijkheden en onhebbelijkheden ter sprake komt, hoewel deze in hervormd-gereformeerde kring zéér veel betekende.

Geslotenheid kan er natuurlijk ook bij Spijkerboer zélf zijn, namelijk door zich af te sluiten voor wat er werkelijk in dit boek staat aan achtergrond en motief voor het bestaan van de Gereformeerde Bond. Gelukkig betrekt hij echter bij het 'pak rammel van Elia' ook de 'niet-bondse hervormden' en ook 'wie-hij-nog-vergeten-mocht-zijn’.

Bruggetje

Het verhaal van dr. A. van Brummelenoverde religie van het belijden was het 'belangrijkste' in de onderhavige bundel, aldus Spijkerboer. Maar hij stelt diens bijdrage onder zware kritiek, omdat nergens gezegd wordt 'dat we vierkant mogen leven uit wat God in Jezus Christus voor ons gedaan heeft'.

In gedachten zag ik Spijkerboer op een Amsterdams grachtenbruggetje staan, zoals dr. Jan de Liefde in de vorige eeuw. Jan de Liefde zag mensen in hun geestelijke en sociale nood. Wat zou er gebeuren als Spijkerboer - staande op dat bruggetje - al maar zou roepen: Mensen, jullie kunnen het béter krijgen, geestelijk en sociaal, terwijl hij niet de weg zou aangeven om tot een betere leefsituatie te komen. De mensen in Amsterdam zouden er schouderophalend aan voorbijgaan.

Het sláát nergens op, niet op mijn situatie. Zo zou een dokter door de gangen van zijn ziekenhuis kunnen lopen: mensen, jullie kunnen béter worden...!

Spijkerboer moet maar eens gewoon meegaan naar Uddel of Poederoyen, waar het kermende leven is, en dan zeggen: 'Mensen jullie mogen vierkant leven uit...'. Op zichzelf is dat natuurlijk waar, maar ze zouden hem ongelovig aankijken, zoals trouwens ook de Amsterdammers dat zouden doen, die dan wel niet dat kermende, leven kennen, maar wél zuchten onder de zware last van het hedendaagse leven. In ieder geval heeft prof. dr. A. A; van Ruler er méér van begrepen, als hij namelijk sprak over de 'gestolde vreugde', het 'bidden met de pet op', op de Veluwe.

Ik nodig Spijkerboer intussen uit om eens naar een preek van Van Brummelen hier in Huizen te komen luisteren. Hij zal ontdekken dat het 'wis en waarachtig' evangelie is! Proclamatie van wat inderdaad God in Jezus Christus voor ons heeft gedaan! Maar niet zó goedkoop, dat het heengaat langs de dieptse vragen van zonde en schuld, van werkelijke nood, die door de Heilige Geest is blootgelegd.

Genoeglijk en genoeglijk?

Ds. C. den Boer heeft - aldus Spijkerboer - in de bundel van de Gereformeerde Bond de kachel aangemaakt met het streven van de Hervormde Kerk in de naoorlogse jaren om Christus-belijdende volkskerk te worden. Als dat zijn beoordeling is van dit artikel: het zij zo! Hij moet toch intussen beamen dat het echte kerkherstel in de naoorlogse jaren niet is gekomen. Maar Spijkerboer mag niet zeggen, dat Den Boer en de zijnen nooit iets anders dan 'een totale mislukking' hebben verwacht, dat ze zo weinig meegeleefd hebben en zo genoeglijk in hun eigen bond zitten.

Men lijdt dunkt me, namelijk het meest aan de kerk, als men altijd onder de roede van de meerderheid door moet, als het 'pak rammel van Elia' altijd naar één kant wordt uitgedeeld. Maar een totale mislukking is nooit verwacht! Hoe kan er nu verwachting zijn - kerkelijk gezien - van een mislukking? Verwachting is gefundeerd in de bijbelse hoop. Die hoop, namelijk op Gods belofte en de waarmaking ervan, heeft de Gereformeerde Bond - echt waar, Spijkerboer! - al driekwart eeuw lang gekoesterd. En er is warempel ook nog wat van gezien, wat van waar geworden, gewoon in hervormde gemeenten, waar de Heilige Geest heeft gewerkt, door de geslachten heen. 'Beproefde Trouw', écht waar! Ik denk, dat ds. M. Groenenberg ootmoedig geglimlacht heeft, toen hij zichzelf in Trouw zag geschetst als goed-hervormd. Goed-hervormd doet wat remonstrants aan. Gewoon hervormd doet ons samen leven uit de rechtvaardiging van de goddeloze.

Fakkel

Ds. J. J. Knap heeft over Elia, de beroerder Israels, een boek geschreven, getiteld: 'Een brandende fakkel'.

'God van Abraham, Izak en Israël, dat het heden bekend worde dat Gij God in Israël zijt.'

Spijkerboer stelde de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk nogal in gebreke, omdat men daar met elkaar onvruchtbaar in eigen kring zit. We zullen onder dat juk maar doorgaan. Maar Elia heeft ook geklaagd: De kinderen Israels hebben uw verbond verlaten. Onder deze klacht van Elia vallen we allen. En toch blijft over Gods beproefde trouw. Daar had, dunkt me, wat meer van tot uitdrukking mogen komen in Spijkerboers artikel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen