Een gezegend prediker (15)

Nog eens zijn kerkelijk standpunt

Hoewel mijn vader vrienden had in allerlei kerken, was hij wel nietkerkistisch, maar toch wel sterk verbonden aan de Hervormde Kerk, die hij liefhad. Ook de vergaderingen van Ring en Classis verzuimde hij niet. Een enkele keer bekleedde hij een kerkelijke functie in Ringverband. Zijn omgang met de andere predikanten was collegiaal. En na het heengaan van ds. Koolhaas naar Oldebroek, ging mijn vader, als hij zelf nergens behoefde te preken, bij de Ringpredikanten ter kerke, en verklaarde eerlijk b.v. bij dr. Van Melle van Nijkerk met zegen gekerkt te hebben (ik weet nog, dat de tekst Ezechiël 36 : 26 was). In het begin heb ik al gezegd, dat mijn vader weinig geneigd was tot het uitdelen en plakken van etiketten. Hij geloofde niet, dat de dingen zo eenvoudig lagen in Gods wereldwijde kerk. Toch zou hij, die het in Delft nogal een beetje moeilijk heeft gehad met de toenmalige voorzitter van de Gereformeerde Bond, die daar ook predikant was, de ontwikkeling en de functionering van de Gereformeerde Bond in het geheel van de Hervormde kerk over het algemeen met instemming hebben gadegeslagen. Of hij daarvan lid zou zijn geworden, zoals zijn zoons, weet ik nog niet. In alle vereniging zit immers het element van scheiding. Als het waar is (en het is waar), dat kerk en Koninkrijk Gods reeds niet samenvallen en dat die kerk, ook in haar uitwendige gestalte niet samenvalt met de Gereformeerde Bond, zullen wij het scheidingselement, dat in de 'Bond' zit wel met bijbelse behoedzaamheid en dienstbaarheid hebben te hanteren. De eenheid van de Bond mag niet verliezen de karakter en gelaatstrekken van het Verbond. Niet het stoere zelfbesef der 'mannenbroeders' maar de begeerte om in Gods hand en dienst een zoutend zout en een lichtend licht te mogen zijn. Het organiserende element kan verwereldlijken, het geestelijke dieper verbinden en vast doen staan, naar binnen en naar buiten.

Calvijn

Ik meen, dat die gunstige ontwikkeling van de Gereformeerde Bond voor een goed deel te danken is aan een gestadig onderzoek van Calvijn's Institutie, van zijn commentaren en van zijn preken. Het was een misverstand toen sommige mannen van de Nadere Reformatie meenden, dat de arbeid der Reformatoren goede diensten bewezen had aan de hervorming van de leer, maar weinig vrucht had opgeleverd voor de vernieuwing van het leven. Wij weten, hoezeer Calvijn met woord en daad ook daarvoor gestreden heeft. Dat kwam ook omdat het voorwerpelijke en het onderwerpelijke bij hem en vele van zijn tijdgenoten een veel diepere eenheid vormden dan men later wel besefte. Laat men nooit vergeten, dat wanneer het satan gelukt het zicht op Hem, Die hét Voorwerp des geloofs is, te verduisteren of zelfs weg te nemen, hij met het zgn. 'onderwerp' niet veel moeite meer heeft. Daarom moet onze prediking nog veel meer het karakter vertonen van een instrument, dat van Hem niet alleen spreekt of zelfs getuigt, maar ook van Zijnentwege komt. En dat de bedoeling van ditzelfde van Hem komende instrument is tot Hem te leiden. Zelfs 'afkerige kinderen' krijgen de wekstem om tot Hem weder te keren. Niet nadat zij eerst hun afkerigheden hebben genezen, maar opdat Hij ze geneze sterker: en Ik zal uwe afkeringen genezen (Jeremia 3 : 22).

Portret

Het laatste portret, dat van mijn vader bestaat is dat van een lustrumsamenkomst van 'Voetius nog in oktober van zijn sterfjaar 1924. Hij, oud oprichter van het dispuut en erelid, zit daar broederlijk aan het hoofd van de tafel met prof. dr. J. A. C. van Leeuwen, die enkele jaren tevoren op een jaarvergadering van de Gereformeerde Bond, een referaat gehouden had over voorwerpelijke en onderwerpelijke prediking.

Laatste maanden zo noem ik ze, nu achteraf, hoewel er toen niets was, dat er op wees, dat het de laatste maanden, waren. Ik noemde al het bezoek aan het lustrum van Voetius. Mijn vader deed zijn preekwerk en zijn pastorale arbeid was voor zitter van 3 scholen, waarvan de laatste in oprichting. Verder waren er het Gasthuis en het Weeshuis, allerlei jeugdverenigingen, waarin hij meeleefde, z'n catechisatiearbeid, ook die voor de nieuwe lidmaten enz. enz.

Als ik een element mag noemen dat bijzonder was, dan was dit het bijzonder hooggestemde niveau van zijn prediking. Daarbij was twee maal de tekstkeuze uit de Openbaring van Johannes. Eenmaal over hoofdstuk 21 : 24-26. Maar vooral een prediking over Openbaring 5 was zó, dat het was alsof hijzelf al stond onder de schare rondom de troon!

2 november 1924

Deze datum was ook precies de datum van de intrede geweest in 1919. (Er waren twee schrikkeljaren tussen geweest). In de morgen dienst van 2 november 1924 heeft mijn vader enige aandacht aan dit lustrum geschonken. Het tekstwoord van die morgen kan ik tot mijn spijt niet meer vinden. Om 5 uur 's middags zou hij ook voorgaan. Maar evenals plm. 5 jaar tevoren viel hij op weg van de studeerkamer naar beneden (gebroken trap met bordes) van het bovenste deel, en brak zijn been. De volgende dag werd hij naar Arnhem vervoerd. De breuk bleek niet zo gecompliceerd. Na ruim een week mocht hij, met het been in het gips, al naar huis. 16 december zou het er weer afgaan. Mijn vader was overigens schijnbaar gezond van hart. Hij hield kerkeraadsvergaderingen aan huis, schoolvergaderingen (denk aan bovengenoemde U.L.O.) en ook zijn belijdeniscatechisatie. De overige catechisaties werden mij toevertrouwd. Woensdag 5 november deed ik (een paar dagen dus nadat hij viel) mijn proponentsexamen. Een kleine persoonlijke herinnering. Mijn eerste catechisatie moest ik geven op dinsdag 11 november, 's middags van 2-3 uur voor 'buitenmeisjes' van 12-16 jaar. Zo n zestig! Aan de beurt was uit 'klein Hellenbroek' een hoofdstukje 'over de besluiten Gods'. Eerste vraag: zijn de besluiten Gods iets onderscheiden van God Zelf? Antwoord: neen, zij zijn de besluitende God Zelf in zoverre Hij Zijn gedachten en wil laat uitgaan tot de bepaling van de dingen buiten Hem. Dat valt niet mee: zo'n abstract onderwerp voor meisjes van die leeftijd. Wel vond ik mooi, dat alle gedachten aan een 'dossier' , dat daar ligt in Gods raadskamer verre blijft. Daardoor kwam voor mijn besef de eeuwige God veel dichter te staan bij al wat nu op aarde geschiedt. Laat ik nu hier in Hilversum nog een catechisante aangetroffen hebben, die na zoveel jaren nog wist te vertellen, waar het die middag over gegaan was.

Zo gingen de weken in afwachting van de 16de december voorbij. Mijn vader, sprak en schreef opgewekt: meelevende in het bijzonder met zijn jongste zoon, die allerlei hand en spandiensten kon bewijzen en 's zondags hier en daar ging preken, al waren er in die tijd nogal gemeenten, die niet betaalden aan de Raad van Beheer en daardoor niet konden beroepen. Daar kwam eind november het beroep naar Rijnzaterwoude, een kleine, maar wat richting betreft gespleten gemeente. Donderdag 11 december zou ik er gaan kijken . De maandag daarvóór heb ik voor mijn vader moeten spelen: het éne gezang voor en het andere na. 's Woensdag kwam onze huisarts even aanlopen. Alles was normaal, alleen klaagde mijn vader over moeheid. Dokter adviseerde een paar dagen bedrust. De volgende dag zou ik dus in Rijnzaterwoude gaan kijken. Maar ik heb geen kerk en geen pastorie gezien. Toen ik daar kwam, was er al een telegram van onze huisarts: 'Kom onmiddellijk terug. Vader ernstig.' Per taxi ben ik naar huis gegaan, vond mijn vader vanzelf te bed, maar zijn opgewektheid deed niet denken, dat het einde zo nabij was geweest door een hart aanval. Die heeft zich zaterdagavond herhaald. Ik ben dadelijk de huisarts gaan roepen. Die schudde, toen hij binnen kwam, al het hoofd. Een inspuiting mocht niet meer baten. Benauwdheid en pijn beletten het spreken. Het geheel duurde een kwartier. Toen was hij op eens niet meer.

Op de rouwbrief staat dan ook het korte woord uit Genesis 5 over Henoch, die met God wandelde: 'en hij was niet meer, want God nam hem weg'.

Ik dacht, dat ook van hem gezegd mocht worden: hij wandelde met God.

Dat was bij hem allerminst een zaak van vroomdoenerij en aangeleerde of aangewende gewoonten. Hij had een afkeer van onnatuurlijke 'ernst'. Hij preekte zonder preektoon. Hij was niet als die predikant, die op zwaarwichtige manier een onderwerp inleidde met op een wat al te nadrukkelijke manier te beginnen met: 'Onze Gereformeerde Vaderen...', waarop de voorzitter zo vrij was de zin af te maken met: 'hadden Gereformeerde kindertjes', waarop de spreker zijn onderwerp directer en frisser aanpakte. Bij hem geen geteem of gefleem. Een van de dingen, die in hem zo aantrokken waren: de echtheid en ongekunsteldheid van zijn spreken en handelen.

Men proefde in zijn preken, waarop misschien volgens de regels van homiletiek en hernemeutiek wel wat was aan te merken, de taal van het hart. Ik denk aan een man als Spurgeon. Hij heeft liefgehad. Na al de verliezen, die hem in zijn gezin getroffen hadden, heeft hij de bijzondere liefde van zijn hart gegeven aan die twee zoons, die hem gelaten waren. Hij heeft begeerd, dat zij in de bediening van het Woord zouden staan. En indien ooit een vader zijn kinderen heeft liefgehad niet alleen, maar voor hen gebeden heeft, dag aan dag en soms met bijzondere intensiteit (daaraan getuigen de brieven naar Groot-Ammers), dan is hij het geweest.

C. v. d. Wal

Rectificatie

P.S. In een van de vorige nummers had ik het contact genoemd met de toenmalige Geref. predikant van Barneveld ds. W. L. Korfker. Daarbij had ik als bijzonderheid vermeld, dat deze niet lang geleden overleden was. Nu werd ik er op attent gemaakt, dat dit niet juist is. Ds. Korfker, nu 98 jaar, is nog in leven. Mijn excuus voor mijn foutief lezen van een bericht of voor mijn lezen van een foutief bericht.

v.d. W.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen