Wat zijn beginselen waard?

In de naoorlogse jaren kwam een intensieve discussie op gang over christelijke beginselen, met name voor de politiek. Degenen, die ijverden voor blijvende confessionele partijvorming, stonden tegenover hen die als christenen, samen met vooroorlogse socialisten, doorbraken naar de P.v.d.A.

Zij, die voor de doorbraak kozen, stelden dat er geen altijd durende christelijke beginselen zijn. Een christendom - zo heette het - dat het op zulke beginselen houdt wordt christen dommelijk. Het gaat erom dat de christen - met name ook in het politieke leven - gaat van beslissing tot beslissing. Het gaat om de Gebot der Stunde, het gebod van het uur. De telkens weer te nemen beslissingen moeten om zo te zeggen niet vooraf bepaald zijn door vastliggende christelijke beginselen.

Nu is het zo dat wat ooit in de loop van de tijd als beginsel werd aangediend later niet beginsel - bepaald bleek te zijn. Hoeveel zaken zijn er niet, die vroeger in de christelijke politiek te vuur en te zwaard verdedigd werden en die later volledig werden prijsgegeven. Te denken valt aan zaken betreffende de zondagswetgeving, de grote ethische kwesties, waarvan de discussies in onze tijd bol staan. We hebben ons als christenen naar buiten toe vaak ongeloofwaardig gemaakt doordat we het tijden lang op bepaalde beginselen hebben gehouden, die we later helemaal hebben laten varen. In de christelijke politiek is in de praktijk nogal eens waargemaakt, wat de 'doorbraak' wilde: géén altijd durende christelijke beginselen! Men kan zich soms terecht afvragen waarvoor de vaderen streden, als we zien hoe de zonen er mee verder gingen.

Traditie - beginsel

Toch zullen we ook binnen de christelijke gemeente moeten erkennen, dat er zaken waren, die als samenhangend met het beginsel werden gezien en die later meer traditioneel - bepaald dan beginsel - bepaald bleken te zijn. Men behoeft hiervoor maar te bezien de grote verschillen, die er in de diverse landen zijn als het gaat om de christelijke levensstijl, maar ook de grote verschillen die er ten deze in één land tussen de verschillende kerken zijn. Dat betekent niet, dat we de traditie als zijnde van geen belang terzijde moeten zetten. Er kunnen in bepaalde tradities zulke waardevolle elementen schuilen, dat ze aan het beginsel raken. Nemen we b.v. de zondagsviering. De Tien Geboden roepen ons concreet op tot heiliging van de zondag: 'gedenkt de sabbatdag, dat gij die heiligt.' Toch vinden we nergens in de Schrift concrete richtlijnen over hethoe van de zondagsheiliging. De Heidelbergse Catechismus, die in zondag 38 diverse Schriftplaatsen citeert, volstaat dan ook - als het gaat om de zondagsheiliging - met het noemen van die punten: het onderhouden van de kerkdienst en derhalve het komen tot de gemeente Gods om het Woord te horen; de armen christelijke handreiking te doen en te rusten van 'onze boze werken' om zo de Geest in ons te laten werken en de 'eeuwige sabbat' hier al te doen aanvangen.

Toch zijn er veel regels in de loop van de tijd opgesteld, die als beginsel werden voorgesteld en die later van tijdelijke aard bleken. Laten we concreet zijn. Er waren gemeentes waar wandelen op zondag taboe was. Kom er nu nog eens om. Of waar fietsen op zondag uit den boze was: en nu? Of waar later de auto niet gebruikt mocht worden. En nu trekken 's zondags de dominees van plaats tot plaats, alsook de gemeenteleden. Radio was verboden en nu heeft ieder er één. Later de T.V. en ook deze deed van stap tot stap intrede. Ik ontveins me niet dat er kringen zijn waar men ook al deze dingen met hand en tand als beginsel - bepaald handhaaft. Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat op deze punten - en er zijn meerdere voorbeelden te noemen - de traditie is achterhaald en niet door het beginsel werd overkoepeld.

Toch wil ik zeggen dat er in het wegvallen van traditie gevaren kunnen schuilen. Ik denk weer aan de zondag. In de Lutherse landen is de vrijere zondagsopvatting van Luther doorslaggevend geweest. Wij in Nederland hebben hier de erfenis van de Puriteinen als het om de zondagsviering gaat. Me dunkt dat we er dankbaar voor mogen zijn dat wij die Puriteinse erfenis hebben. Daardoor is de zondag in Nederland tóch de eeuwen door méér gericht geweest op de Woord-verkondiging van de hele zondag, terwijl in Lutherse landen de halve zondag wegviel als het om de viering van de zondag ging.

De les die we intussen van de geschiedenis hebben te leren is, dat we van tradities, soms van regionaal-of plaatselijk bepaalde tradities geen beginselen moeten maken. Die vallen namelijk weg als de dijken doorbreken.

Toch eeuwig-durend

Toch blijft recht overeind staan dat er 'eeuwig durende' beginselen zijn. Het zijn de beginselen die God ons in Zijn Woord openbaart. Het zijn de beginselen die als leer van de kerk; als regel voor geloof en leven, zijn verwoord in onze belijdenis. Dan geldt het b.v. het geloof in God als Schepper, als Onderhouder van al wat Hij schiep; als Verlosser, die in Christus kwam om Zijn gevallen schepping weer op te richten; als de Geest die het uit Christus neemt en het heil, dat in Hem besloten is, toepast aan verloren zondaren. Deze beginselen zijn onopgeefbaar. Ze zijn inderdaad eeuwig, omdat het gaat om de eeuwigheidswaarde van de mens.

En vandaaruit zijn er ook ethische antwoorden op vragen, door de tijden heen gesteld, die onopgeefbaar zijn, omdat ze samenhangen met het geloof in de Schepper en met het geloof in het goede van de wil Gods, het gebod van God dat zeer wijd en ons ten goede is.

In de wildernis van de moderne tijd staat het gebod van God met de beloften van het evangelie 'ten goede' voor ons. Het raakt het persoonlijke en het maatschappelijke leven. En daarom kiezen we toch voor beginselen. Beginselen die naar het Woord zijn, naar Wet en Evangelie, die niet door de tijd en de omstandigheden bepaald worden en die ook niet op het vlak liggen van klein-menselijke bepalingen of streek - of plaatsgebonden tradities. Die beginselen worden gestempeld door het belijden dat Christus Kurios is: Heere van het hele leven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen