De Wereldraad bijeen

Dresden 1981

Elk jaar komt in de maand augustus ergens ter wereld het Centraal Comité van de Wereldraad van kerken bijeen. Dit jaar was dat te Dresden, dus in de Duitse Bondsrepubliek. Over officiële verslagen beschikken wij op het moment nog niet; wij moeten het doen met wat de pers ons meldde.

En dan vernemen wij weer het oude, en ons nu al sinds lang bekende liedje, van het politieke engagement.

Wat men in het Europese Parlement zou kunnen horen, dat hoort men ook te Dresden.

Uit niets blijkt dat hier kerken bijeen zijn. Kerken die de opdracht ontvangen hebben van de verkondiging van het Evangelie. Predikt het Evangelie alle creaturen en wie geloofd zal hebben en gedoopt zal zijn, zal zalig worden. De boodschap van Gods genade in Christus uitdragen aan verlorenen, een volk vergaderen dat Christus toebehoort, en een gemeente bouwen die als een Bruid voor Hem zal worden toebereid - dat alles lijkt ver buiten het gezichtsveld van deze kerkenconferentie te liggen.

Vrede

Waar het, blijkens de verslagen, op deze conferentie vooral over gaat is de vrede. Maar welke vrede? Die vrede waarvan de apostel Paulus zegt, dat zij alle verstand te boven gaat en harten en zinnen bewaart in Christus Jezus (Fil. 4, 7)? De vrede die de storm in het geweten doet stillen als het rust gevonden heeft in het verzoenende bloed van de Heere Jezus Christus? De vrede van de zondag, als die als een sabbat, als een rustdag des Heeren gevierd wordt? De vrede die uitstraalt in het gezinsleven en in heel het gedrag van de christen? Die als zodanig ook van betekenis is voor heel het sociale en politieke leven der volkeren?

Neen, men begint juist van een geheel andere kant. Het is een politieke vrede, of beter gezegd: de vrede die het 'Oosten' aan het 'Westen' wil opdringen, en die slechts een ander woord is voor onderdrukking.

Honecker

Het is niet zonder betekenis dat de Oostduitse regering zich erg ingenomen toonde met deze vergadering van de Wereldraad in eigen land. Erich Honecker, de Oostduitse partijleider, prees het Centraal Comité zeer hoog. Bijzonder waardeerde hij in de Wereldraad het programma ter bestrijding van het militarisme. In het kader van dat programma zal in oktober in Amsterdam een hoorzitting over nucleaire ontwapening plaatsvinden. De Oostduitse bisschop Schoenherr, die de vergadering ook toesprak, liet ongeveer hetzelfde geluid horen. De Duitse kerken zouden, aldus deze bisschop, sinds de Hitlertijd steeds op hun hoede zijn geweest voor ideologische beïnvloeding. Het doet gewoon ironisch aan, enerzijds deze bisschop met volle ernst te horen verklaren vrij te zijn van ideologische beïnvloeding, en anderzijds hem als een papegaai precies datgene te horen zeggen wat zijn partijleider hem even tevoren heeft ingefluisterd.

En intussen de westelijke kernbewapening aanvallen! Het militarisme naar het schijnt alleen in het Westen! Terwijl in werkelijkheid geen land zo vermilitariseerd is als Oostduits­ land. Maar daar zal het wel niet over gaan als, straks in Amsterdam, de hoorzitting zal worden gehouden.

Marxisme

Tientallen keren is al beweerd dat de infiltratie van het (neo-)marxisme binnen de Wereldraad minimaal zou zijn. Wie het geloven wil, die gelove het. De feiten spreken een andere taal. En wie biedt nog tegenspel? Is er in de kerken nog een profetisch protest? Zijn wij niet aan het inslapen?

Er is de gewenning. Wij raken aan al deze klanken gewend. Er is ook de overdreven tolerantie. Men laat ieder, men laat ook allerlei lieden in de kerken, hun gang gaan. Er is ook de spiritualistische teruggetrokkenheid op het uitsluitend innerlijke leven.

18e eeuw

De tijd die wij heden meemaken doet mij weleens denken aan die van de tweede helft van de 18e eeuw. Niet in alles gaat de vergelijking op, maar in sommige dingen toch wel.

Er werd politiek gepreekt. Ettelijke predikanten in ons vaderland liepen voorop in de beweging der patriotten. Er waren er die meeliepen als de schutters de straat opgingen. Het was 'in' om links te zijn. In 1795 wón men. Enkele jaren later kwam de katastrofe. Napoleon. Een zee van ellende.

De vraag die mij altijd in dit verband het meest heeft beziggehouden is; hoe is het toch mogelijk dat binnen de vaderlandse kerk die Gereformeerd was, en waarin alle proponenten de Drie Formulieren van Enigheid moesten ondertekenen, deze boze geest opkwam. En men denke niet dat zij beperkt is gebleven tot enkelen. Zij greep als een vuur om zich heen.

Moderatie

Twee dingen hebben, voorzover ik heb kunnen nagaan, hiertoe het hunne bijgedragen. In de eerste plaats: de moderatie. Reeds in de 17e eeuw klaagden mannen als Trigland over de moderatie. Men was zo gematigd, zo ijselijk gematigd. Men wist eindeloos te nuanceren. Het stoere geslacht dat leefde uit de zekerheid van de Waarheid Gods stierf uit. Men ging vragen stellen. Vragen stellen werd 'in'. Alles kwam ter discussie. De 18e eeuw is de eeuw van de salons waarin alles bediscussieerd werd. Daarin pasten ook de predikanten. Die waren deftig geworden; vooral deftig. Met gepoeierde pruiken. Maar de pit was er uit. Men liet het oor hangen naar franse mode en naar franse ideeën. Het begon bij de jeugd. En zo werd men links. Ook al zette men zijn handtekening onder de Belijdenis. Tot Napoleon kwam.

Veel hierin is in onze tijd teruggekeerd. Ook binnen de Gereformeerde Gezindte. Steeds weer alles ter discussie stellen. Niets ligt vast. Zozeer nuanceren dat de waarheid erbij inschiet. Dat kweekt een geest van relativisme. Dat zet de deur open naar wat wij heden horen op vergaderingen van de Wereldraad.

Spiritualisme

Een tweede oorzaak van wat er in de loop der 18e eeuw in ons vaderland heeft plaatsgevonden, vond ik in het uitsluitend bezig zijn met wat men geestelijk en innerlijk noemde. De gordijnen in de pastorieën gingen dicht. De pastorie werd hier en daar zoiets als een klooster. Over het publieke leven werd alleen maar gesproken in de vorm van jammerklachten. Maar men dééd niets. De gemeente werd immobiel. En de wereld sloeg haar kans. Haalde de jeugd en ook wel ouder kerkvolk van onder de handen der kerkeraden weg. Er was niet meer het stoere geslacht dat Gods Woord stelde tot norm van het ganse leven, en rusteloos er voor ijverde, dat dit ook gestalte zou krijgen in het ganse leven. De kerk was niet meer kerk. Kreeg op menige plaats de innerlijke struktuur van een conventikel in het groot. Totdat Napoleon kwam, en de bouwvallen instortten.

De geschiedenis heeft ons wat te leren. Wat de wereld overwint, zegt de apostel Paulus, is ons geloof. Dat moet dan ook gepredikt en gepraktiseerd worden. Pas dan komt het lijden. Want dit roept weerstanden op.

Politieke prediking?

Bepleiten wij een politieke prediking, maar dan rechts inplaats van links? Geen der gereformeerde vaderen is ooit links geweest. In ons vaderland stonden zij altijd, al was het niet altijd even flink, achter Oranje.

De tyrannie van Spanje, die zij eens hadden afgezworen, hebben zij, in welke vorm ook, dus ook in zijn Franse vorm verfoeid. Zij waren geen 'militaristen', maar streefden ook nooit naar een 'eenzijdige ontwapening'. De Schrift had hen daartoe teveel nuchterheid geleerd. Zij brachten ook weleens politiek op de kansel, maar nimmer als hoofdschotel. Alleen als ethische toepassing van het gepredikte Woord. Want het Woord was nummer één.

Wanneer te Dresden op het moment het Woord Gods prevaleerde, en nummer één was, dan zou daar - natuurlijk - ook politiek ter sprake komen, maar een heel andere politiek, en zij zou niet overheersen.

Thans bereidt het Wereldraad, ten spijt van al haar 'vredesinitiatieven' of beter gezegd: juist door haar 'vredesinitiatieven', naar wij vrezen, alleen maar een nieuwe katastrofe voor. Maar God de Heere moge er ons voor bewaren. Hij regeert. En wij hebben te doen wat onze hand vindt om te doen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen