De leefwereld van de jongeren

Dat jongeren anders zijn dan ouderen, dat er een groot verschil is tussen beide groepen op het gebied van denkwijze, belangstelling, problemen en wat dies meer zij, is niets nieuws. Maar om de 'schuld' van dat 'anderszijn' de jongeren in de schoenen te schuiven is onterecht. Wanneer zij zich anders kleden, andere normen en waarden hanteren, is dat niet omdat bij hen de oorzaak ligt, maar omdat dit het resultaat is van de ingrijpende veranderingen die zich in de wereld van de volwassenen al veel eerder voltrokken hebben. Dat daarbij sprake is van het botsen van verschillende generaties mag dan waar zijn, al zijn de scheidslijnen niet altijd zo zuiver te trekken en gaat het niet altijd zozeer om twee in leeftijd verschillende groepen als wel om jongeren die samen met ouderen andere waarden aanleggen dan andere jongeren en ouderen. Dat is een verschijnsel dat men ook onder b.v. katecheten aan kan treffen!

Duidelijk is dat voor verreweg de meeste jongeren de zekerheden en vaststaande zaken van vroeger op losse schroeven zijn komen te staan; de vanzelfsprekendheid van opvattingen en de gebruikelijke moraal hebben hun definitief karakter in hun ogen vaak verloren, en kunnen zo alleen dan aanvaard worden wanneer ze werkelijk eigen gemaakt worden. Wij noemen dat dan de identiteitscrisis waarin de jongeren verkeren: zij zijn op zoek naar zichzelf, naar de waarden die voor hun leven van betekenis zijn. Zo is er een eigen 'jeugdkultuur', een ruimte waarin de vormende jaren benut worden om de grondslag voor een levensvisie, maatschappijbeschouwing maar ook een geloofsleven te leggen. Het grote verschil met vroeger is dat daarvoor allerlei gebaande wegen bestonden, waarbij de kerkelijke en algemeen christelijke jeugdorganisaties - om maar op ons eigen terrein te blijven - een grote rol speelden en waarin de ouderen veelal de koers bepaalden. Zelfs waar deze organisaties vandaag de dag nog bestaan, zijn zij zo van karakter veranderd dat hun opzet veel vrijblijvender is geworden en er geen sprake meer is van bevoogding door ouderen. Jongeren zoeken een door henzelf bepaald klimaat temidden van leeftijdsgenoten waarbinnen zij zich bezighouden met de maatschappelijke, politieke, en godsdienstige zaken. Door allerlei sociale omstandigheden is de voorbereiding op een eigen verantwoordelijkheid over een veel langere periode dan vroeger uitgestrekt. Er is een diepe kloof gekomen tussen de wereld van het gezin en de wereld waarin de jongeren zich een plaats moeten verwerven. Dat heeft tot gevolg gehad dat de tijd waarin een vorm van onderwijs wordt gevolgd met een aantal jaren is verlengd, of nu verder gestudeerd wordt óf dat men als werkende jongere nog een gedeeltelijke verplichte vorming krijgt. Ook speelt de jeugdwerkloosheid hierbij een grote rol; men kiest voor een verdere scholing om door een betere opleiding dan ook een betere positie te krijgen, hoewel niet iedereen daarvoor voldoende gemotiveerd is en veel liever wat anders was gaan doen.

Vooral de rol van het gezin is totaal anders dan vroeger: veel jongeren belanden in een massale schoolgemeenschap, die voor 'thuis' een volkomen onbekend terrein is; door hun betere opleiding bereiken zij dan ook een ander maatschappelijk niveau zodat er een vervreemding van hun ouders en medegezinsleden ontstaat.

Mede hierdoor tref je dikwijls in de gezinnen allerlei 'leefwerelden' aan, die naast elkaar bestaan, geen enkel verband met elkaar hebben en een volledig eigen terrein van dat éne gezinslid vormen, waarvoor de anderen zelfs geen belangstelling opbrengen. Waar vormt het gezin nog een echte gemeenschap waarin de zorgen én de vreugden samen beleefd worden, waar ouders en kinderen werkelijk begrip voor elkaar opbrengen. Dat kan ook op godsdienstig terrein zo gesteld worden: het samen bidden aan tafel, de lezing van de Schrift, het samen zingen en de gemeenschappelijke viering van de zondag is lang niet altijd meer het vaste patroon.

Bovendien laten jongeren zich niet of heel moeilijk vormen naar het model van hun ouders, waarbij gelden kan dat de gedachte van de inspraak ieder een recht op eigen gedachten en opvattingen heeft gegeven, die - ook al koestert men theoretische bedenkingen tegen deze vorm van emancipatie - in de praktijk steeds meer veld wint. Naast de veranderingen in de scholing en vorming en de andere rol, die het gezin speelt, dient hier de verandering in de kuituur genoemd te worden. In die milieu's, waaraan vroeger alle uitingen van de hedendaagse kuituur voorbijgingen of waar gepoogd werd een juiste begeleiding van deze verschijnselen te geven, zijn ook de moderne kommunikatiemiddelen doorgedrongen, die dikwijls slechts geduld worden vanuit de overweging dat zo wellicht de kinderen nog binnen het gezin blijven. En juist hier blijkt de enorme vulgarisering van de kuituur evenals in de moderne literatuur, waarin een overspannen aandacht voor het sexuele leven heersend schijnt te zijn en een eind is gekomen aan haast alle taboe's. Daar hangt dan weer mee samen dat door de 'sexuele revolutie' de instelling van het huwelijk op zijn minst gezegd voor veel jongeren een twijfelachtige zaak is geworden. Om zich heen zien ze het steeds groeiende aantal echtscheidingen-vooral ook van hen die op jonge leeftijd getrouwd zijn - die een afschrikwekkend voorbeeld vormen, door meer bekendheid met voorbehoedmiddelen is de kans op zwangerschap afgenomen én zo kiezen zij voor de experimenteerruimte van het ongehuwd samenleven dat de kans op 'vergissingen' aanmerkelijk zou verkleinen. Dat het gebied van kerk en geloof in de veranderde en veranderende samenleving van dit alles de invloed heeft ervaren, mag bekend geacht worden. De invloed van de school, waar de kontakten met 'andersdenkende' medeleerlingen en docenten vaak aanleiding geven tot een herzien van opgedane ervaringen en van het in het eigen gezin meegekregene, is niet gering. Door een 'ruimere' blik komt de kritiek op de traditie, zoals die in de eigen kerk en gezinsomgeving beleefd wordt. Blijkt het dat deze traditie berust op een star traditionalisme, dat zelfs geen vragen toestaat, dan blijkt al spoedig dat het voorbeeld van een ander, met wie zich een jongere graag identificeert of van de groep, waar men zich het beste bij thuis voelt, doet volgen. Of er ontstaat de wonderlijke gespletenheid van het le­ ven in twee werelden, die van de zondag en alles wat met het geloven samenhangt én die andere wereld waarin men voluit jongere van deze tijd is, zonder het besef dat deze twee werelden volkomen haaks op elkaar staan. Hoe vaak is het niet zo dat op geen enkele manier in de kerk rekening gehouden wordt met de jongeren en hun vragen. Dat brengt een geringe minderheid in aanraking met de verschillende 'jeugdreligies', mystieke stromingen en vanuit het oosten afkomstige groepen, die soms een wat christelijk tintje kunnen dragen. Deze groepen spreken jongeren aan die als individu vaak vereenzaamd zijn, aan stress lijden, angst voor het heden en de toekomst hebben en ontworteld zijn. Zij bieden een leidersgestalte aan, die weet hoe individu en wereld gered kunnen worden, hebben het beschermende (gezinsvervangende) groepsleven en weten door het geven van konkrete taken de verantwoordelijkheid van de jongere te stimuleren. Andere, meer christelijke, groepen zetten zich in om als jongeren andere jongeren te bekeren, schenken veel aandacht aan bijbelstudie met een grote nadruk op de eindtijd en de wederkomst. Dikwijls is er weinig aandacht voor het hier en nu, al moet men zeggen dat in bewegingen als Youth for Christ dat aan het veranderen is, waarbij men tevens een groeiende aandacht voor de theologie in deze kring kan konstateren. Volledigheidshalve wordt hier ook gesignaleerd hoe er vanuit basisgroepen en zgn. 'kritische gemeenten' , een alternatief voor het kerkelijk instituut, een wervende invloed op jongeren uitgaat.

Het meer traditionele kerkelijke jeugdwerk, zoals dat van b.v. de H.G.J.B., zoekt veel meer de aansluiting bij de plaatselijke gemeente, vraagt een persoonlijke betrokkenheid en legt de nadruk op getuigen en dienen in zending, evangelisatie en diakonaat. Uiteraard is hier een zeer fragmentarisch beeld van de leefwereld van de jongeren weergegeven, de aktievoering rondom de kernwapens, het protest tegen atoomenergie, de protestbeweging inzake de derde wereld, het milieu enz. bleven onbesproken, niet zozeer vanwege een eventuele onbelangrijkheid maar wel vanwege de beperkte ruimte. Wat in dit artikel naar voren kwam, moet dienen tot bezinning van kerkeraden, katecheten, ouders, kortom voor allen die met jongeren omgaan. En meen dan niet, dat dit alles onze - besloten - gemeente(n) voorbijgaat; nog te velen leven in een blind optimisme zonder de realiteit te willen onderkennen. Weliswaar bestaat 'de' jongere niet en mag men lang niet alle jongeren over één kam scheren en zo naar een 'gemiddelde' komen.

Toch blijft niet slechts een pessimisme over, waarin men uiterst zwartgallig en somber moet blijven steken: heel wat positieve kanten van de huidige jeugd en jongerenwereld mogen niet onvermeld blijven: hun openheid, hun streven naar eerlijkheid en echtheid, het gevoel van verantwoordelijkheid voor mens en milieu en vooral met het oog op de toekomst. Daarom dient de kerk - en dus ook en in het bijzonder wie in de katechese werkzaam zijn - met open oren te luisteren naar de jongeren, tijd voor ze te hebben, zelfkritiek op te kunnen brengen. Maar vooral is het 'voorleven' van het waarachtige leven mét God en het leven uit Zijn beloften van het allerhoogste belang, een 'leesbare brief' wordt ook gelezen !

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen