De rechtsstaat wankelt

De rechtsstaat is een staat die het recht als het hoogste gezag handhaaft, dit in tegenstelling tot een politie staat of een machtsstaat. Wat dit betreft kunnen we zeggen dat we in een rechtsstaat leven. We leven in een land met wetten, die democratisch tot stand komen. We leven in een land met wetten, die wanneer ze niet nagekomenen worden, personen in kwestie strafbaar stellen. De rechterlijke macht grijpt dan in en via een gerechtelijk proces komt het tot een vonnis, een uitspraak over de straf die volgt.

Leven in een rechtsstaat is een hoog goed. Er zijn landen in deze wereld waar mensen zonder vorm van proces worden opgepakt en berecht. Waar mensen zelfs ter dood veroordeeld worden zonder dat er van een echt gerechtelijk onderzoek sprake is geweest. Dat zijn bittere dingen, dingen die ons razend kunnen maken. Mensen zijn dan ten prooi aan menselijke willekeur. Er is geen recht. Er geschiedt geen recht. Mensen zijn rechteloos en zijn zo slachtoffer van machthebbers die ten koste van alles in het zadel (willen) blijven en al het menselijke met voeten treden. Het recht struikelt om zo te zeggen - met een bijbelse uitdrukking - op de straten. Daarvan is deze wereld vol.

Droit Divin

De rechtsstaat zal intussen het best functioneren wanneer daaraan ten grondslag ligt het droit divin, het goddelijk recht, een door Groen van Prinsterer graag gebezigde term. Gods recht op het leven is absoluut. Hij wil het niet alleen voor het zeggen hebben in deze wereld, Hij hééft het inderdaad ook voor het zeggen. En omdat Hij het voor het zeggen heeft zullen mensen ook voor dit recht van God opkomen. Dat betekent dat, op welke plaats christenen in kerk, politiek en maatschappij ook gesteld zijn, zij óp zullen komen voor handhaving van Gods Wet, vertolkt in de decaloog, de Tien Geboden. Wanneer het rechtsbestel in een rechtsstaat verder af komt van de wet des Heeren zullen de fundamenten van de rechtsstaat meer en meer worden ondermijnd. Het was wijlen mr. P. J. Oud (laatstelijk burgemeester van Rotterdam) die stelde dat op de tweede tafel van de Tien Geboden de hele politiek gebaseerd kon zijn, omdat daarmee een leven in gerechtigheid gegarandeerd was.

'Eert uw vader en uw moeder'! 'Gij zult niet doodslaan'! 'Gij zult niet echtbreken'! 'Gij zult niet stelen'! 'Gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste'! 'Gij zult niet begeren...'!

We zien intussen dat na de Franse Revolutie het Droit Divin, het recht van God, meer en meer vervangen is door de rechten van de mens. De mens zelf bepaalt wat goed en kwaad is en wat derhalve voor de samenleving van belang is. Een proces van verdergaande democratisering leidt steeds verder af van het 'Droit Divin'. Het leidt ook steeds verder af van een echte rechtsstaat.

Kanteling van de tijd

Me dunkt dat we op dit moment een kanteling van de tijd beleven, in die zin dat het volk het voor het zeggen krijgt en het recht het nakijken heeft.

Dodewaard, een teken!, staat boven dit artikel. Wanneer een deel van het volk massaal te hoop loopt schijnt het recht uitgeschakeld te zijn. Actievoerders nemen eerst bezit van een weiland en nemen derhalve het eigendom van iemand in bezit, daarna blokkeren ze toegangswegen tot de kerncentrale en tenslotte gaan ze er met geweld tegenaan. In onze rechtsstaat is het al zo ver gekomen dat het tot overleg met actievoerders komt om vreedzaam te demonstreren (het recht van demonstratie zou ik niet graag willen ontkennen) met mensen, die slechts anarchie in hun vaandel schrijven. Laten we elkaar toch niet voor de gek houden: diegenen, die demonstreren tegen de kernenergie, zijn demonstranten 'van nature'. Ze demonstreren niet alleen tegen de kernenergie. Ze demonstreren tegen de rechtsstaat, ze demonstreren tegen onze rechtsstaat zoals die er (nog) is. Het zijn de revolutionairen van vandaag, die alle recht om zeep willen helpen en ons zouden willen uitleveren aan machtsstaten waar machthebbers het alleen voor het zeggen hebben en de burgers intussen willen uitleveren aan absolute onmondigheid.

Boven Dodewaard vloog een vliegtuig met een spandoek, waarop stond of óók in Moskou gedemonstreerd kon worden. In het Oostblok - zo blijkt uit publicaties van Comecon, een organisatie voor economische samenwerking tussen Oostbloklanden - is het zo dat de kernenergie tot 1990 zal toenemen van 4 tot 25%. En kernenergie en kernbewapening zijn nu eenmaal broer en zus.

Met dit alles willen we niet zeggen dat de ontwikkeling van de kernenergie een bagatel zou zijn. Het heeft alles te maken met de voortschrijding van de techniek in de voortschrijdende tijd naar de eindtijd toe. In dit alles zitten apocalyptische tendensen. De gevaren ervan, de demonische kanten ervan erkennen we wel terdege. Maar wanneer deze zaken gehanteerd worden door mensen, die van God noch gebod weten willen, dan komen ze in een ideologisch kader te staan. Dan kunnen de argumenten om tégen kernenergie te gaan demonstreren rechtstreeks voortkomen uit een ideologie, die van christelijke ethiek óók niet weten wil. Want christelijke ethiek gaat altijd terug op Christus, die weliswaar vreedzaam was maar die ook de verkopers uit de synagoge wierp.

Anti-kernenergie-betogers kunnen zich dunkt me moeilijk op Christus beroepen. Hij beriep zich alléén op Zijn Vader, die Schepper is, die derhalve ook Schepper is van datgene wat in de kernenergie voorhanden is.

Omslag

Er voltrekt zich echter vandaag, dunkt me, een omslag in onze rechtsstaat. De meute rukt op en het recht kan nauwelijks meer tot gelding worden gebracht. Er is al sprake - zoals gezegd - van overleg tussen actievoerders en de politie, terwijl intussen eigendommen worden geëigend en wegen worden geblokkeerd. Pas als de zaak escaleert, als er geweld wordt gepleegd, mag de politie ingrijpen. Maar niet zodra grijpt de politie in of de politie zelf komt in de beklaagdenbank. Een politieagent, die vandaag zijn zelfbeheersing verliest, bij een opdringende en terreurplegende horde, is op z'n minst al een verdachte. Zodra de politie als gehéél, als mobiele eenheid optreedt, dan komt het verwijt dat we een politiestaat aan het worden zijn.

Wankelt onze rechtsstaat niet als we zien hoe omzichtig de politie te werk moet gaan als het dan notoire ordeverstoorders betreft, mensen die er in hun hele habitus blijk van geven niet de rechtsorde te willen maar de wanorde bevorderen?

Natuurlijk moeten mensen in de gelegenheid zijn om in de samenleving duidelijk te maken waar ze fundamenteel verschillen met ontwikkelingen die gaande zijn. Dit te ontkennen zou immers óók betekenen dat alle betogingen tegen b.v. de abortuswetgeving ongeoorloofd waren. De burger mag best laten weten wat hem beroert. Maar het desastreuze van deze tijd is, dat mensen gedreven door een geest van revolutie op tal van terreinen proberen de rechtsorde om te keren. Acties als in Dodewaard zijn daar dunkt me een voorbeeld van. En de politie is in krantencommentaren het kind van de rekening. Alleen omdat ze de orde probeert te handhaven tegenover notoire rellenschoppers.

In Amsterdam is het al zo, dat in bepaalde wijken de politie inzake drugsgebruik en daardoor veroorzaakte geweldpleging in de buurten niet meer optreedt maar alleen maar aanwezig is. Het kwaad woekert voort omdat het massaal geworden is, en omdat de spraakmakende media bij voorbaat de ordebewaarders kritiseren en de ordeverstoorders beschermen, omdat er altijd wel een onderliggende oorzaak voor de ordeverstoring is. We moeten de politie dan ook maar niet te veel verwijten maken. Je zult maar politieagent zijn vandaag en - als je daadwerkelijk optreedt - de gram van de media op je te moeten halen. Diepere oorzaak is de verloedering in onze samenleving, de ontwrichting van de rechtsstaat van binnenuit, soms met hele of halve medewerking van bepaalde politieke partijen.

Wat bijvoorbeeld te denken van de dubbelzinnige houding van de P.v.d.A. in de kwestie Dodewaard? We hebben formeel nog wel een rechtsstaat, maar materieel? Een hoofdagent van politie, in de hoofdstad moest het dezer dagen eerlijk erkennen: we staan machteloos! Het kwaad woekert voort en de rechterlijke macht kan niet meer ingrijpen. En als het toch een keer met geweld gebeurt dan zitten we in de politiestaat. Waar ligt dan - denk ik - het juiste midden? De remedie ligt bij het weer zicht krijgen op het Droit Divin. Dat betekent - om een ander woord van Groen van Prinsterer te gebruiken - 'Tegen de revolutie het evangelie'. Deze uitspraak wordt helaas vandaag maar al te vaak omgekeerd: tegen het Evangelie de revolutie! En bepaalde christelijke media laten zich daarbij niet onbetuigd.

Dodewaard is een teken, hoezeer ook de zaak, die erachter zit, om diepgaande bezinning vraagt. Maar dan wel zó, dat die bezinning op de wijze van de rechtsorde zélf plaats vindt. Daar was het de afgelopen dagen verre vandaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen