Duplicaat of identiteit

Gelukkig wordt in tamelijk brede kring de Reformatie onder ons volk nog herdacht. We proberen het dan nog zoveel mogelijk interkerkelijk te doen. De bijna enige uiting van gereformeerde oecumene - althans rondom het Woord, in de verkondiging - per jaar! We hebben ons diep te verootmoedigen als we zien wat er van de erfenis van de Reformatie geworden is. Ontzonkenheid aan de Schrift en de belijdenis ter ener en ter anderer zijde. Of in een vervagend oecumenisme, waar de religie van de reformatorische belijdenis niet (meer) functioneert, óf in een (on-)gereformeerde kerkelijke gespletenheid, waarin van de katholiciteit van de reformatie, het besef dat de ware kerk van Christus één is, weinig of niets over is. De wegen naar Sion treuren...! (Klaagliederen 1 : 4).

De Reformatie kan in ieder geval daar, waar ze nog herdacht wordt, niet met een goed geweten worden herdacht.

Eigenheid

Ik heb boven dit artikel twee moeilijke woorden gezet. Om er iets mee weer te geven van wat toch ook wezenlijk was in de Reformatie. Als we zien hoe de twee belangrijke voormannen van de Reformatie zozeer verschillend waren, dan moeten we zeggen dat de Heere God in zijn gang met mensen ook het persoonlijk eigene intact laat. De bekering van Luther was een andere - méér direct - dan van Calvijn. De wijze van theologiebeoefening van Luther was een andere dan die van Calvijn. Calvijn, de systematische theoloog. Luther, de man van de verrassende elementen. En dan het grote verschil in hun hele persoonlijkheid. Calvijn, de streng uitziende man. Luther de meer olijk ogende. Iemand zei eens dat, als je hun beider portretten naast elkaar ziet hangen, men onder het éne (van Luther) zou schrijven: 'Ik eet havermout' en onder dat van de ander (van Calvijn): 'ik eet gort'. Calvijn humorloos; Luther, die altijd weer met zijn vaak gewaagde opmerkingen de lachspieren losmaakt. De humor bij Luther verdient een aparte publicatie. Luther meer de levensgenieter dan Calvijn, dunkt me. Maar in één ding stemden ze grondig overeen, al heeft de één de ander beter verstaan - en aanvaard - dan de ander de één. Ze stemden overeen in de bevrijdende ontdekking, dat God goddelozen rechtvaardigt en niet hén, die zich door hun werken aangenaam bij Hem wilden maken. Ze stemden overeen in het aanvaarden van de Schrift als de enige bron van en norm vóór het leven. Ze stemden overeen in het Sola fide: alleen door het geloof wordt een mens (uit genade) gerechtvaardigd. Ze stemden overeen in het gevonden zijn door Christus en in het in Hem zijn en blijven.

Maar ze behielden intussen hun eigen 'natuur' (zég ook, oude natuur), hun eigen zeggingswijze, hun eigen karakter, hun eigen staan in het leven, kortom hun eigen door God gegeven bestaan. Ze waren van elkaar geen duplicaat maar hadden elk hun eigen identiteit. Misschien zijn nu de woorden boven dit artikel enigszins verduidelijkt.

Crisis

Toch hebben Luther en Calvijn beiden hun crisis in het leven gekend. Het is voor hun beiden wat geweest om uit te treden uit de schoot van de 'moederkerk'. Al het oude, vertrouwde, het van-huis-uit-gegevene moest worden opgegeven om te kunnen staan in de vrijheid van de kinderen Gods. Daarover moeten we niet gering denken. Het is door de crisis, het door de Heilige Geest geleerde onderscheiden van wat waar en vals was, heengegaan. Maar ze hebben er sinds hun bekering dan ook voor gestaan. 'Ik zal geen duimbreed wijken', staat er in het Lutherlied. Voor de leer der Schriften stonden zij pal, omdat ze bevrijdend ervaren hadden, dat die heilige leer een andere was dan de heiligheden van de kerk van hun dagen toen het was: betalen of branden; in plaats van leven uit de eenmaal gebrachte offerande.

Bekering

Wij kunnen het woord bekering te pas en te onpas gebruiken. We kunnen er een dogmatisch patroon van weven. We kunnen anderen erover napraten. In dat geval wordt de één een duplicaat van de ander. Men is er zélf niet echt doorheen gegaan. Men blijft zichzelf en spreekt slechts na wat anderen eerder gezegd hebben: ouders, mensen in de gemeente, waarvoor men respect had, bepaalde (beproefde) voorgangers. Maar het is in eigen leven niet écht. Want het echte leven des geloofs is geen napraten van de ander maar het zelf ontdekt hebben wat genade is. En het dan óók ontdekt hebben dat God, wanneer hij met een mens aan de gang gaat, hem of haar diens eigenheid doet behouden. De één is ernstiger aangelegd, de ander humoristischer. De één heeft wat meer melancholieke trekken, de ander wat meer opgewekte accenten. Maar God neemt beiden in genade aan, en rechtvaardigt zó, in beide gevallen, goddelozen.

Luther en Calvijn, het waren heel verschillende mensen, toch levend uit dezelfde genade, uit dezelfde vreemde vrijspraak.

Nodig

Het overkwam mij dezer dagen, dat ik enkele malen achtereen mensen hoorde spreken over de crisis, die in hun leven kwam, over de twijfel of wat men van huis uit mee kreeg wel waar was en die, door die crisis heen, op het vaste fundament kwamen. Ik denk dat dat zeer heilzaam is. Men kan dat óók bekering noemen; al is bekering van de wereld naar de kerk toe, liever naar het heil toe, een zaak van een andere dimensie. Maar juist mensen, die bij de 'vertrouwde dingen' zijn opgegroeid hebben hét nodig om óók door de crisis heen te gaan om te weten of men niet alleen staat voor wat ouders geloofden, wat de ouden beleden of in dit verband gezegd - wat Luther en Calvijn hebben ontdekt maar of ze ook zelf in hun leven weten mogen wat het wezenlijke van de bevrijdende ontdekking van de Reformatie was: 'Hij voor mij, daar ik anders de eeuwige dood zou moeten sterven'  (Avondmaalsformulier).

Duplicaat of identiteit

Me dunkt, dat het juist ook in de tijd van de studie, ook voor die van predikant, nodig is om door de crisis heen te gaan, om niet alleen maar te studeren maar ook aan de wezenlijke bezinning toe te komen: Wat is mijn identiteit? Is het de identiteit van mijn vader, of van mijn vaderen, óf is het de identiteit mij door God gegeven en met de daardoor aan mij geschonken mogelijkheden? Dan vliegt men - als men eigen identiteit voor Gods Aangezicht heeft ontdekt - niet meer 'als een vogel tegen de tralies van de kooi.' Dan is er de vrijheid van het kindschap Gods, waardoor Luther de kerk van zijn dagen in het aangezicht kon tarten, waardoor dienaren des Woords zich de eeuwen door vrij konden maken van hun gemeente en niet in bevangenheid geraakten. Dan wordt men geen duplicaat van de ander, hoe vertrouwd die mij ook is of hoe geliefd, maar dan mag er sprake zijn van eigen identiteit, in verscheidenheid ten opzichte van anderen.

Was dat binnen de Gereformeerde Gezindte maar meer beseft. Er zou meer eenheid gebleven zijn dan nu, tot onze beschaming, het geval is. Dan zou de Reformatie in haar principe beter bewaard zijn geweest.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen