Voortgaande openbaring (6)

De geschiedenis

Wij vragen: is het werkelijk waar, wat in het eigentijdse levensgevoel leeft, dat het moment waarop wij leven geheel onvergelijkbaar is? Dat de begrippen geschiedenis en verandering samenvallen? Dat alles vloeit en stroomt? Wij antwoorden ja, als wij letten op de veelheid van stormachtige en vaak dreigende ontwikkelingen en gebeurtenissen in de laatste tientallen jaren: twee wereldoorlogen; de massa-communicatie, vooral de televisie; de kernsplitsing; de computering; de ruimtevaart; de chips die er aan komen. Dit alles bepalen het gelaat van het leven, ook dat van de bedreiging van het leven, en, onverwerkt als deze ontwikkelingen zijn, werken ze de uitzichtloosheid én de ontworteling in de hand. Dit alles bepaalt ook het eigentijds levensgevoel. Wij zijn in een in de geschiedenis niet eerder zo voorgekomen stroomversnelling terechtgekomen, daardoor stuurloos geraakt, en dat door hetgeen wij zélf over ons hebben opgeroepen.

Nochtans is ons uiteindelijk antwoord: neen. Er is immers in de geschiedenis ook sprake van iets wat zichzelf bij alle wisselende gestalten gelijk blijft: wij kunnen niet van leven veranderen, of van wereld, alleen van kijk op het leven, en van wereldbeeld. Of men nu leeft in een primitieve resp. oosterse samenleving dan wel in de tijd van de super-techniek, er zijn dingen die blijven: gezondheid en ziekte, leven en dood, frustratie en bevestiging, liefde en eenzaamheid, geboren worden en sterven. Kortom: wij blijven mens, en de wereld blijft mensenwereld, en met het oog daarop heeft God zijn levensweg gegeven, geldend voor het persoonlijk leven én voor het samenleven van de mens met zijn naaste en met de natuur. Daarom hoeft, Goddank, de wet Gods niet aan de hand van de situatie 'uitgevonden' of door haar 'ingevuld' te worden, zij moet 'ontdekt' worden: het deksel moet er af ter wille van de volheid van de Schrift. Ook op déze tijd heeft de schriftopenbaring gerekend. De geschiedenis loopt wellicht wel onder óns, maar niet onder Gód uit.

Onze vaderen zeiden: de mens is geschapen in tijd-ruimtelijkheid; de geschiedenis is met de mens méé-geschapen, geconcreëerd. Hoezeer ook geschapen voor Gods koninkrijk van de toekomst: net als aan het mensenleven is aan de geschiedenis een grens gesteld (Psalm 102 : 26 V.; Jes. 51 : 6). Binnen die geschiedenis zet zich, bij alle wisseling en variatie en bij alle sprongen die gemaakt worden in die ontwikkeling, iets dóór wat continu, d.i. aan zichzelf trouw, blijft. Weliswaar kunnen wij die geschiedenis niet omkeren, maar wij kunnen haar evenmin gebruiken als onderbouw voor het koninkrijk Gods in de toekomst (2 Petrus 3 : 5-10; 12v.), of als vertrekpunt voor dat in het heden! De geschiedenis heeft haar baan. Soms wisselen de stations aan die baan elkaar zeer snel af. Soms ook verandert die baan. Nooit echter is de geschiedenis een soort luchthaven, van waar we kunnen opstijgen, de toekomst tegemoet. Wij blijven altijd met het verleden verbonden. Nooit valt geschiedenis samen met verandering, met geschieden. De geschiedenis is ook een 'iets', waarvoor de wet Gods duurzaam gelden kan, waar zij ons ook brengt. Daarom kunnen wij ook te allen tijde zó met de wet Gods uit de voeten dat er aansluiting geschiedt aan wat het verleden voortbracht.

De voortbouw aan de weg

Niet alleen moeten wij als gelovigen op de weg voortgaan, maar wij moeten ook die weg zélf laten voortgaan, een baan uitzetten voor het gebod van God, wegen vinden waarlangs het gebod van God in iedere tijd loopt. Daartoe 'ontpopt' het gebod van God zich telkens. De vorm waarin de gebodeen tot ons komen geeft zelf al aan hoezeer de inhoud van het gebod onverwrikbaar vastzit aan de strekking ervan, en betrokken is op de tijd, bestemd om te wérken. Op de gereformeerde lijn - en in afwijking van de lutherse - is het onmogelijk uit het concreet gegeven gebod het algemene gebod als een abstractie los te pellen. Niet dat het gebod niet algemeen is, bestemd om te allen tijde en overal te gelden, maar het is nooit werkelijkheidsvreemd. Daarom wordt wat het gebod concreet inhoudt, de letter van de wet, in de bijbel altijd mede bepaald door de cultuursituatie van Israël en van het Oosten, waarbinnen hij wil gelden. Dat valt aan elk van de Tien geboden te illustreren, zelfs aan het meest-omvattende daarvan, het tiende gebod. God heeft de inhoud van Zijn gebod als 't ware Zelf al naar ons toe 'vertaald'. Daarom kunnen wij nooit met een beroep op de Geest de letter van de wet terzijde stellen. Wie daarom de (schrift)openbaring inclusief de concrete wet Gods ernstig wil nemen, zal het ook dit samengaan van inhoud en vorm in de bijbel moeten doen: onze God is altijd vanuit de inhoud op de vorm uit die daaraan beantwoordt. Ook daarin is de schriftopenbaring normatief.

Nu wordt echter vaak gesteld dat wij vanwege deze tijdbetrokken aard van het gebod in de bijbel voortdurend geroepen zijn om de letter van het gebod achter ons te laten omdat deze letteriijkheid als zodanig achterhaald zou zijn.

Het gebod is veelszins tijdgebonden, zo redeneert men dan, en daarom moet de gestalte van het gebod telkens vervangen worden, omdat de oude gestalte tot verleden is geworden. Deze vervanging of vertaling van het concrete gebod bepleit men dan onder rugdekking van het liefdesgebod - maar ten koste van de letter.

Dit pragmatische vorm-geven aan het gebod, uitsluitend naar de eis der omstandigheden, zet o.i. het concreet in de schriftopenbaring gebodene gemakkelijk buiten spel. Wij menen echter dat niet wij het (mogen) zijn die vaststellen wat God concreet gebiedt, aan de hand van hetgeen naar óns inzicht door de situatie geëist wordt. Wie de bepaling van wat het gebod concreet inhoudt een zichzelf trekt, verwart zich niet alleen in een - wellicht christelijk bedoeld - humanistisch wetspatroon, maar hij komt ook overhoop te liggen met het concreet in de Schrift geëiste, met het schriftgezag zélf. Hij zal zich gedrongen zien ook de letter van het gebod tot eigentijds bedoelde ontwerpen van de wet Gods terug te brengen, ontwerpen die alleen maar de functie hebben onze eigen en eigentijdse creativiteit te stimuleren: de bijbelschrijvers móésten en durfden - en zo heden wij. In feite houdt hij zo een aftreksel van het gebod over, en in dit aftreksel vertelt hij dan veel over zichzelf en zijn eigen voorkeur, maar nauwelijks iets over de openbaring.

Wél is echter waar, dat het gebod geschiedt langs de weg van ons verwerken van het gebod, net als dit van de leer gold. Er zijn ook mondigheid en creativiteit die te maken hebben met het opwassen aan de stam der genade, met in-dacht - van de Schrift - die via aandacht - voor de wereld - verloopt, en waardoor aan de weg van het gebod wordt voortgebouwd. Deze mondigheid en creativiteit gaan echter nimmer ten koste van onze aanspreekbaarheid op wat er in de Schrift concreet en gezaghebbend staat - en gaan evenmin ten koste van de speelruimte van de ander, mits hij bereid is zich op het concrete schriftwoord te laten aanspreken, ook wanneer het de wet Gods vertolkt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen