Medicijnverslaving

Onder de titel 'Een vergeten groep!? ' brengt ds. W. v. d. Brink het door hem gesignaleerde probleem van de medicijnverslaafden onder de aandacht.

Van zijn uitnodiging tot reactie op zijn artikel maak ik bij deze gaarne gebruik. Als apotheker zal ik met name nader in willen gaan op een aantal farmaceutische aspekten van het medicijngebruik.

Ds. v. d. Brink spreekt ook van medicijnverslaving als er sprake blijkt te zijn van overmatig medicijngebruik. Dit laatste verschijnsel is iets heel anders en komt veel vaker voor dan medicijnverslaving. Het is vaak gevaarlijker en kan soms ernstige lichamelijke en geestelijke gevolgen hebben, in uitzonderlijke gevallen zelfs tot de dood leiden. Gelukkig kan een deskundige behandeling van overmatig medicijngebruik veel onheil voorkomen of herstellen.

Niet alleen verslaafden maar ook slachtoffers van overmatig medicijngebruik zijn in de meeste gevallen als patiënt bij de huisarts begonnen. Men moet wel bedenken dat overmatig medicijngebruik ook vóórkomt zonder enig kontakt met een arts. Een aantal medicijnen dat zonder recept te verkrijgen is in de apotheek, drogisterij en, helaas, ook in sommige levensmiddelenzaken kan bij overmatig gebruik zeer ernstige schade aanrichten en in uiterzonderlijke gevallen zelfs de dood ten gevolge hebben.

Een niet (al te) commerciële instelling bij de verkoper en een kritische instelling bij de gebruiker kan veel kwaad voorkomen.

We zullen ons evenwel voornamelijk bezighouden met de patiënt die met zijn/haar klacht naar de huisarts is gegaan en vandaar eventueeel is doorverwezen naar een specialist.

Gelukkig zal in de meeste gevallen het gebruik van medicijnen voor een korte periode voldoende zijn. In een niet te onderschatten aantal gevallen zal de patiënt echter ter behandeling van zijn/haar kwaal voor een langere periode of zelfs levenslang medicijnen moeten gebruiken. Te denken valt aan patiënten met suikerziekte, hoge bloeddruk, hartkwalen, epilepsie enz.

Zo'n langdurig medicijngebruik hoeft geenszins tot enige vorm van verslaving te leiden, terwijl er ook geen sprake hoeft te zijn van overmatig medicijngebruik.

Er is hier zelfs enige reden om te waarschuwen voor het op eigen initiatief verminderen van het medicijngebruik. Dit is lang niet altijd mogelijk. Een goede therapietrouw (het ook werkelijk gebruiken van de voorgeschreven medicijnen) is van groot belang voor een goede behandeling van een ziekte. Daarom is het te betreuren dat het met de therapietrouw niet al te best gesteld is.

Indien de patiënt over het gebruik van zijn geneesmiddelen vragen heeft moet hij/zij zich wenden tot de arts of apotheker.

Een goede preventie tegen overmatig geneesmiddelen-gebruik én verslaving is enerzijds een uitgebalanceerd voorschrijfpatroon van de arts en anderzijds het inzicht bij de patiënt dat hij/zij door de opstelling tegenover de arts bewust of onbewust druk kan uitoefenen op de arts, waardoor deze wellicht onnodig medicijnen voorschrijft. Een behandeling is echt niet pas dan goed wanneer men gewapend, met één of meer recepten de spreekkamer verlaat op weg naar de apotheek!

De rol van apotheker is hier wel van belang, als er althans medicijnen worden voorgeschreven. Als onafhankelijk geneesmiddelendeskundige heeft de apotheker de mogelijkheid de medikatie kritisch te beoordelen. Door de enorme toename van de kennis betreffende werking en bijwerking en interaktie (beïnvloeding van het ene geneesmiddel door het andere) van geneesmiddelen is hij of zij in staat tot een doelmatige therapiebewaking. De toepassing van een computer blijkt hierbij zeer nuttig te zijn. Een goede samenwerking tussen arts en apotheker kan er toe leiden dat veel schadelijke bijwerkingen van medicijngebruik kunnen worden voorkomen. Het is ten zeerste af te wijzen dat niet-deskundigen, dus ook predikanten, het al of niet omvangrijke medicijngebruik van patiënten gaan beoordelen. Men is daartoe meestal niet competent. Doorgaans zal de patiënt zelf dat ook niet goed kunnen beoordelen. Bovendien moeten we rekening houden met de privacy van de patiënt. In dit verband is het nuttig te wijzen op het receptgeheim. Blijkens artikel 31 van het Besluit uitoefening artsenijbereidkunst heeft naast de betrokken arts en apotheker alleen de patiënt of diens wettelijke vertegenwoordiger het recht te weten wat er wordt voorgeschreven. Alleen de patiënt mag als hij/zij dat wil aan anderen vertellen welke medicijnen worden gebruikt. Overigens: in noodsituaties realisere men zich dat men een drenkeling niet laat verdrinken uit ontzag voor het bordje 'verboden te zwemmen'!

Verslaving is in feite een bijwerking, die bepaalde geneesmiddelen kunnen hebben.

Het risico is het grootst bij stoffen als heroïne en morfine, die veel als drugs gebruikt worden. Met name morfine wordt ook als medicijn gebruikt vanwege zijn zeer krachtige pijnstillende werking. Men is gelukkig erg voorzichtig met het voorschrijven van deze stof. Vooral bij stervende patiënten, die veel pijn lijden kan het veel verlichting brengen. Ook enkele andere sterk werkende pijnstillers kunnen verslaving veroorzaken. Daar de meeste onder de Opiumwet vallen en alle alleen op recept zijn te krijgen, komt in de medische praktijk verslaving weinig voor.

Heel zelden komt alkoholverslaving t.g.v. medicijngebruik voor. In een aantal vloeibare geneesmiddelen zit een aanzienlijke hoeveelheid alkohol. Het grootste gevaar zit in het feit dat een aantal van deze medicijnen zonder recept te koop is. Ook hier past weer de waarschuwing tegen het al te gemakkelijk gebruik van medicijnen zonder voorschrift of advies.

Een overigens gering risico van verslaving is bekend bij een aantal psychofarmaca (medicijnen die de psychische toestand van de mens kunnen veranderen), zoals bepaalde slaap-en kalmeringsmiddelen.

Door het (te) grote gebruik van deze medicijnen komt dit helaas toch nog te veel voor.

Ds. v. d. Brink zal waarschijnlijk vooral doelen op de mogelijke gevolgen van het langdurig gebruik van psychofarmaca.

Nu zijn veel medicijnen niet in de letterlijke zin geneesmiddelen. Vaak zijn het slechts hulpmiddelen om de gevolgen van een kwaal zo goed mogelijk te verlichten.

In wezen is ieder medicijn niet meer dan een hulpmiddel. Dat wordt reeds verwoord in een eeuwenoude spreuk die ik in de apotheek heb opgehangen: 'Een blij hart zal een medicijn goed maken; maar een verslagen geest zal het gebeente verdrogen'. Deze wijsheid van Salomo (Spreuken 17 : 22) kan ons leren dat we ons vertrouwen niet moeten stellen op medicijnen, maar dat we die mogen gebruiken als middelen uit Gods hand.

Zo dienen we ook om te gaan met psychofarmaca. Het zijn - soms onmisbare - hulpmiddelen. De achterliggende problemen moeten echter niet verdoezeld maar opgelost worden. Als dat laatste niet gebeurt is de kans op verslaving het grootst. Als het evenwel gaat om de medische behandeling van psychische problemen bevind ik mij als apotheker op gevaarlijk terrein. Hier wil ik graag het woord laten aan de arts.

Overigens mag het ons allen wel bezighouden waarom in de christelijke gemeente het geloof zo weinig 'bescherming' schijnt te bieden tegen psychische nood. Ik krijg sterk de indruk dat de geestelijke nood onder christenen niet minder is dan onder niet-christenen, al zal ze vaak anders geaard zijn. Als je bewust leeft en om je heen kijkt in deze wereld dan moet de angst je haast wel naar de keel vliegen. Maar juist een christen hoeft niet rond te dolen in het duister van het doemdenken. Temidden van alles wat hem benauwt mag hij in vertrouwen uitzien naar een rijke toekomst. Dat geeft kracht voor het heden. De grote Medicijnmeester zegt ons: 'Komt herwaarts tot Mij allen die vermoeid en belast zijt en Ik zal u rust geven' (Mattheüs 11 : 28).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen