Boekbespreking

Prof. dr. W. Goddijn, e.a.: Hebben de kerken nog toekomst, commentaar op het onderzoek 'opnieuw God in Nederland'; Annalen van het Thijmgenootschap, jg 69, afl. 1, 186 blz., Amboboeken, Baarn 1981.

Wij leven in een tijd van opinie-onderzoeken en statistieken. In 1979 werd een onderzoek uitgevoerd inzake de levensoriëntatie, het christelijk geloof, de relevantie van de kerk en de verhouding van geloof en maatschappelijke vragen. De cijfers vertoonden geen opwekkend beeld. In deze bundel worden de resultaten van dit onderzoek geanalyseerd, en van commentaar voorzien. Goddijn gaat in op de betekenis van kerksociologie en schetst allerlei ontwikkelingen in dit onderzoek. De auteurs Peters en Feiling vragen zich af of kerkelijkheid en onkerkelijkheid een juiste tweedeling is. Zij wijzen op de veelvormigheid van het verschijnsel '(on)kerkelijkheid'. Onkerkelijkheid valt naar hun mening niet alleen te definiëren aan de hand van kerklidmaatschap. Merkwaardig is hun conclusie dat de onkerkelijken met name dragers blijken te zijn van een nieuwe ethische levensstijl en bijna uitsluitend voorkeur hebben voor linkse politieke partijen.

De Loor schetst de situatie in de Hervormde kerk, waarbij hij met name ingaat op de tegenstelling tussen vrijzinnigheid en orthodoxie. De middenorthodoxie heeft haar eigen pluriformiteit ondergraven naar zijn mening. 'Samen op weg' betekent z.i. dat de Hervormde kerk een CDA kerk wordt, een tendens die haaks staat op eigen traditie. Frappant is ook de opvatting van deze socioloog dat de uitholling van het ledenbestand vooral daar zijn zwaartepunt had waar het rechtzinnige standpunt het eerst werd opgeheven. Prof. dr. G. Dekker gaat in op de situatie in de Gereformeerde kerken. Zijn opstel is van belang voor de ontwikkelingen binnen de Geref. gezindte en met name de ontwikkelingen binnen de Geref. kerken. Opvallend is hoe Dekker de Gereformeerde kerken als afzonderlijke groepering ziet naast de kleinere gereformeerde kerken die zich kenmerken door wat hij noemt orthodoxe geloofsopvattingen, een behoudende instelling en een gesloten structuur. Juist deze sociologische benadering doet de vraag rijzen: Wat is Gereformeerd?

Drs. G. V. Tillo gaat de betekenis van het onderzoek voor de ontwikkelingen in de R.K. kerk na. Hij signaleert een identiteitscrisis en zoekt oplossingen in de richting van een nieuwe opvatting van katholiciteit; minder nadruk op leerstellingen en meer op beleving van waardenaspecten. Daar past ook een ander organisatietype bij dan het streng hiërarchische. De bundel wordt afgesloten met bijdragen van een godsdienstpsycholoog en een filosoof. De laatste, prof. Van Peursen wijst erop dat de kerk zich bewust moet zijn van de context waarin ze leeft en werkt. Maar tegelijk ligt de toekomst niet vast in enqueteuitslagen of verschuivende cultuurpatronen. God houdt de wereld in zijn hand. Wetenschappelijk-sociologisch onderzoek is onmisbaar en toch nooit genoeg. Het is geen gemakkelijk leesbare bundel voor wie het sociologisch jargon niét gewend is. Wel zeer aanbevolen lectuur voor wie zich verdiept in de vragen van kerk, cultuur en samenleving. Wat de waarde is van dergelijke onderzoeken, is een moeilijke vraag. Een sociologische benadering is een benadering naast anderen. Over de kerk zal theologisch meer gezegd moeten worden. De kerk heeft haar plaats in het belijden van de kerk. Maar dat belijden sluit nuchtere kennismaking met de sociologische gegevens niet uit. Een uitvoerig notenapparaat wijst de weg naar andere studies op dit gebied.

Dorothee Sölle: Wie zich niet weert, gesprekken en toespraken; 112 blz., ƒ 13, 50, Ten Have/Baarn.

In dit boekje zijn een aantal gesprekken met en toespraken van Dorothee Sölle gebundeld die ons inzicht geven in de persoon van deze theologe en filosofe, in haar ontwikkelingsgang en haar denkbeelden. Veel nieuwe aspecten komt de lezer die op de hoogte is met haar werk, hier niet tegen. Wel kom je onwillekeurig onder de indruk van de ernst en de oprechtheid waarmee mevr. Sölle haar denkbeelden voordraagt. In vele opzichten is haar denken naar mijn mening in strijd met het bijbels getuigenis en staat het haaks op de protestantse traditie. De eenzijdigheid waarmee met name het kapitalistische westen het moet ontgelden, en de wat naïeve wijze waarop vroomheid en klassestrijd verbonden worden, wordt op de duur wat irritant, maar dat neemt niet weg dat hier iemand aan het woord is die door vele crises is heengegaan en scherp en bewogen onze tijd analyseert. Anderzijds blijft Dorothee Sölle toch een typisch vertegenwoordigster van een theologen generatie die de kritische visie van de Verlichting op de openbaring Gods deelt en die daarom toch niet verder komt dan een synthese van christelijk geloof en humanisme, een nieuwe vorm van vrijzinnigheid. Het feit dat de uitgever van deze schrijfster publicatie na publicatie op de markt brengt, doet vermoeden dat deze markt er is. Het zou de moeite waard zijn eens na te gaan waar haar ideeën het meest ingang vinden.

Voor een eerste inleiding zijn de gesprekken interessant en bieden zij een gemakkelijke toegangsweg. Toch heb ik me afgevraagd, wat het nut van een dergelijke publicatie op de lange duur is. Dorothee Sölle gaat heftig tekeer tegen de consumerende maatschappij. Maar is er ook niet een literair consumptisme dat door dergelijke uitgaven gevoed wordt?

A. N.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen