Boekbespreking

Dr. Willem S. Duvekot: Jezus Messias, Hoe verstaan we dat? ; 136 blz., ƒ 19, 50, Kok, Kampen 1981

De schrijver heeft in verschillende publicaties zich al bezig gehouden met de Christologie van het Nieuwe Testament. Niet alleen in zijn dissertatie, een wetenschappelijke toetsing van de stellingen van Bultmann, maar ook in zijn boek over Joden en Christenen, komt de vraag naar de Messianiteit van Jezus ter sprake.

In dit boek, een samenvatting van de dissertatie voor een breder publiek, aangevuld met verwerking van nieuwere literatuur, behandelt Duvekot de kruisiging, de titels Messias, Zoon des Mensen, Zoon van David, Knecht des Heren, Zoon van God; de Ik-ben teksten, en de relatie tussen Paulus en Jezus. De schrijver wil ernst maken met de historische methode, maar dan op een positieve manier. Hij accentueert de historische betrouwbaarheid van'het getuigenis van Evangelisten en apostelen.

Duvekot spreekt over Jezus' Uniciteit in die zin dat hij uniek is in de meest exclusieve zin van het woord (blz. 103). Afgewezen wordt de door sommigen gelanceerde bewering dat het geloof van de Christenen Jezus uniek gemaakt heeft. Wat bij de evangelisten versluierd wordt aangegeven, klinkt bij Paulus openlijk en onverhuld. Kunnen we nu Jezus' bijzondere band met God omschrijven? De auteur aarzelt hier. Hij heeft zijn vragen ten aanzien van de verstaanbaarheid van het oud-christelijke dogma van de twee naturen. Kunnen we het zo nog zeggen in onze tijd? Beter acht hij het om aansluiting te zoeken aan de oud-testamentischjoodse traditie. We staan voor een mysterie dat we nooit helemaal kunnen verstaan. Maar we belijden dat in Hem al ons heil is. Gods glorie licht op in de openbaring in Jezus, de Christus. Er valt van deze studie veel goeds te zeggen. Ze is helder en overzichtelijk geschreven. In de aantekeningen wordt verwezen naar de vakliteratuur.

Toch heb ik wel enkele vragen. Is de aansluiting van Marcus 10 : 45 aan Jesaja 53 niet sterker dan de schrijver meent? Hoe zit het op dit punt met de Avondmaalswoorden? Is met uniciteit alles gezegd? Duvekot zelf voelt de moeilijkheden van dit woord terdege aan.

En wat betreft formuleringen: Gaan de bezwaren tegen Chalcedon niet in dezelfde mate op voor de joodse hypostase leer. Waarbij toch als grote verschil met Chalcedon blijft staan dat deze hypostasen geschapen wezens zijn. Halen we zo Arius door de achterdeur toch niet binnen? Onderkent de auteur genoegzaam het religieuze motief van Chalcedon, nl. de belijdenis: Het heil is van de Here. Sola gratia! Dus genade alleen! Deze opmerkingen mogen de auteur een bewijs zijn met welk eenaandacht ik zijn boek gelezen heb. In een tijd waarin Jezus door velen in het menselijk vlak getrokken wordt en het christelijk geloof een vorm van religieus humanisme dreigt te worden, is het goed als gewezen wordt op de dezelfde openbaring van Jezus, de Christus, de Zoon van God.

A. N.

H. T. van Bochove: Gemeente in veelvoud; de dialoog als kerkelijke omgangsvorm, 132 blz., ƒ 14, 50, Wever, Franeker, 1981.

Dit boekje gaat in op een vraag die de laatste jaren met name binnen de Gereformeerde Kerken acuut geworden is, nl. of de binding aan de belijdenis niet opgegeven moet worden ten gunste van een dialoog als omgangsvorm om te komen tot een verheldering van eikaars visies en verdieping van de waarheid. De schrijver schetst allereerst enkele achtergronden van de moderne theologie. Het mondigheidsbegrip van de Verlichting, uitgaande van de autonome mens die zich emancipeert van God, Bijbel en kerk, staat tegenover het mondigheidsbegrip van de Schrift. Wat in de vorige eeuw naar voren kwam in de vrijzinnige richtingen is nog springlevend. Van Bochove illustreert dit aan het verschil in spreken tussen de reformatorische visie en de nieuwe theologie over God, mens, bijbel, kerk en wereld.

Tegenover allerlei waarheidsvisies staat de bijbelse visie op waarheid die leer en leven omvat. Het gaat erom leugen te ontmaskeren en dwaling te weren. We willen, aldus de schrijver, geen kerk als een gevangenpoort, maar ook geen kerk die lijkt op een parlement.

In enkele hoofdstukken schetst Van Bochove de ontwikkelingen in de Geref. Kerken die niet van de laatste jaren zijn. De roep om de dialoog dient naar zijn mening in die zin beantwoord te worden dat gewezen wordt op de grenzen die aan de dialoog gesteld worden. Er is het gezag van Christus en zijn Woord. Schrift en kerkgeschiedenis leren ons dat dialogen ook verbroken kunnen worden.

Ik acht dit een helder en waardevol boekje dat niet alleen voor de situatie van de Geref. kerken van belang is, maar voor ieder die meeleeft met wat er gaande is binnen de Kerken. Met name de analyse van de moderne theologie is verhelderend. Ten aanzien van het begrip 'dialoog' valt mijns inziens meer te zeggen. Is hier ook niet invloed vanuit het esistentialistische denken aanwezig?

Terecht beklemtoont hij het funeste van de binding van de theologie aan de filosofie van de Verlichting. Ook hier blijkt hoezeer het belangrijk is onze gedachten gevangen te laten nemen door de gehoorzaamheid aan Christus. Dat stelt in de vrijheid.

A. N.

De paus uit Polen: Een tussentijds overzicht onder redactie van John Whale; Ambo-boek, Baarn 1981, 240 blz., ƒ 29, 50.

Een zeer interessant boek. Geschreven door een vijftal journalisten van de Sunday Times. Zij gaan elk voor zich in een of meer bijdragen na, wat Johannes Paulus II, de thans residerende paus gedurende ongeveer het eerste jaar van zijn ambtsvervulling gepresteerd heeft. Dat zij daar een heel boek mee hebben kunnen vullen, zegt al veel. Het bewijst in ieder geval dat deze kerkvorst er wel wezen mag. Wat vindt men in dit boek? Natuurlijk een beschrijving van de reizen die de paus gemaakt heeft. Allereerst naar Mexico; toen naar Polen; en tenslotte naar Ierland en de Verenigde Staten. Maar verder ook heel veel uit het verleden van de paus. En een analyse van zijn eerste piblicaties, o.a. de encycliek Redemptor hominis (4 maart 1979).

De beschrijving van de reizen die de paus gemaakt heeft, is boeiend - dat is journalisten wel toevertrouwd. Het meest interesseerde mij de reis naar Polen. Johannes Paulus II is een Pool. Hij is zich dat ook bewust. Het is de schrijvers van dit boek gelukt hem te schetsen tegen Poolse achtergronden. Daardoor gaan wij tegelijk de paus én de Polen beter begrijpen. Er valt een bijzonder licht op hetgeen zich thans in Polen afspeelt. Hoe nauw is hier de relatie tussen nationalisme en rooms-katholicisme.

Dit boek geeft er ook.blijk van hoe moeilijk is na te gaan of de reizen van de paus enig effect hebben gehad. Wel is duidelijk dat althans in Ierland er in politiek opzicht niets door veranderd is.

Johannes Paulus II is een zeer energiek en ijverig man. Geestig is de opmerking die over hem gemaakt is: Hij luistert naar velen, spreekt met weinigen, en beslist alleen. Hij was nog een paar maanden paus of er verscheen van hem al een encycliek.

Peter Habblethwaite, een der auteurs, die deze encycliek ontleedt, tekent de filosofische invloeden die erin merkbaar zijn, met name die van Husserlen Max Scheler. De paus heeft nl. een gedegen filosofische scholing achter de rug. Zijn filosofie komt ook openbaar in zijn gedichten. In het centrum daarvan staat: de handelende mens.

Wie dan ook nog hoort dat deze paus indertijd acteur is geweest, en kennis neemt van tal van andere activiteiten waarin hij zijn ijver betoonde vóór de keus op hem viel om de gestorven paus Johannes Paulus I op te volgen, komt wel onder de indruk van de veelzijdige begaafdheden van deze thans hoogste gezagsdrager in de roomse kerk.

De auteurs beschrijven de paus met sympathie en respekt. Wij vermoeden dat zij ook zelf roomskatholiek zijn. Toch uiten zij op de paus ook onverholen kritiek. En die betreft dan met name 's pausen conservatieve instelling ten aanzien van enkele heden zo brandende ethische en pastorale vraagstukken als het celibaat van de priesters, de vrouw en het ambt, de echtscheiding, het plegen van abortus, de geboorteregeling etc. De paus is wel een 'zedenmeester' genoemd. En wie leest de in dit boek veelvuldig voorkomende citaten uit zijn toespraken, her en der in de wereld gehouden, kan inderdaad moeilijk tot een andere conclusie komen dan dat de moraal bij hem overheerst. Al kunnen wij de paus o.a. in zijn verzet tegen de abortus wel bijvallen, wij missen tóch een zuiver bijbelse, christelijke fundering. Ergens las ik in dit boek: 'Als wij alles wat de paus in Amerika gezegd heeft op'een rij zetten, is het een formidabele lijst van verboden' (189). Dat is ook van toepassing op toespraken die hij elders dan in Amerika gehouden heeft.

Het is de zwakte van de paus. Waar is het Evangelie? Ik kon het niet vinden. Ik kon ook niet vinden zelfs maar het allerkleinste bewijs dat de Reformatie deze paus ooit iets te zeggen heeft gehad. Maar dat de huidige paus waarlijk geen schertsfiguur is, doch een zeer bekwame en krachtige persoonlijkheid, daarvan ben ik door het lezen van dit boek meer dan ooit overtuigd geworden.

K. Exalto

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen